گروه اجتماعى ـ رئيس كميسيون فرهنگى مجلس اعلام كرد: اصلاح قانون مطبوعات از ابتداى سال ۸۴ در دستور كار اين كميسيون قرار مى گيرد.
به گزارش ستاد خبرى سومين سمينار بررسى مسائل مطبوعات ايران، «عماد افروغ» افزود: «قانون كنونى نقص دارد كه براى حل مشكل روزنامه نگاران بايد مورد بررسى قرار گيرد تا نواقص آن برطرف شود. وضعيت كنونى موجب شده روزنامه نگاران امنيت شغلى و جايگاه مناسبى نداشته باشند.» وى با تأكيد بر لزوم حذف برخورد فيزيكى با مطبوعات و متخلفان افزود: « هيچ كس نبايد به دليل فعاليت مطبوعاتى متحمل حبس شود. براى مجازات مى توان از قانون جزاى نقدى و جريمه هاى سنگين به جاى مجازات هاى فيزيكى استفاده كرد. »

گروه اجتماعى: نمايندگان مجلس شوراى اسلامى نحوه پرداخت حقوق و مزاياى بازنشستگى و شاغلان كاركنان نيروهاى مسلح را اصلاح كردند .
به گزارش خبرگزارى فارس ، نمايندگان در جلسه علنى ديروز، لايحه اصلاح ماده ۱۸۷ قانون و مقررات استخدامى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى ، ماده ۱۶۹ قانون ارتش و ماده ۱۹۵ قانون نيروى انتظامى را تصويب كردند . براساس اين مصوبه ، به كاركنان نيروهاى نظامى و انتظامى كه خدمت آنان پايان مى پذيرد و به مستمرى بگيران كاركنانى كه شهيد يا فوت مى شوند به ميزان مدتى كه در طول مدت خدمت از مرخصى استحقاقى استفاده نكرده باشند ، معادل تمام مدت مرخصى استفاده نشده براساس آخرين حقوق و مزاياى آنان از محل اعتبارات بودجه ساليانه پرداخت خواهد شد .
همچنين به كسانى كه بازخريد، مستعفى و يا اخراج مى شوند علاوه بر وجوه مذكور كسور بازنشستگى و پس انداز كه از حقوق آنان كسر شده است از محل صندوقهاى بازنشستگى و پس انداز پرداخت خواهد شد . براساس مصوبه ديروز به كليه جانبازان اعم از شاغل و بازنشسته و وظيفه هديه ايثار (حق از كارافتادگى ) تعلق مى گيرد.

گروه اجتماعى: مراسم بزرگداشت دكتر غلامعباس توسلى استاد جامعه شناسى و مؤسس انجمن جامعه شناسى ايران ديروز با حضور جمعى از اساتيد دانشگاه و نماينده ويژه رئيس جمهورى در دانشكده علوم اجتماعى دانشگاه تهران برگزارشد.
به گزارش ايلنا، دراين مراسم دكتر هادى خانيكى مشاور رئيس جمهورى كه به نمايندگى از رئيس جمهور در مراسم حضور يافته بود، گفت: اگر مى خواهيم درحوزه علم راه تازه اى بازشود، بايدفصل مشتركى بين انديشه ورزى و حوزه اجرا بيابيم.
معاون سابق وزير علوم و مشاور رئيس جمهور افزود: برگزارى مراسم نكوداشت از دكتر توسلى، اقدام ارزنده اى است كه دركنار بزرگداشت زنده ياد دكتر غلامحسين صديقى، برگزارشده و خوشحالم كه اين سنت در دانشگاه پاگرفته است. وى با اشاره به اين كه انديشمندان و جامعه شناسان معتقدهستند كه حوزه علوم اجتماعى در عرصه علم و درجامعه غريب است، گفت: اين حوزه نه تنها غريب نيست؛ بلكه با جذب دانشجو به سوى خود، با غربت اين حوزه مبارزه مى كند، كه نقش دكتر توسلى درجذب دانشجو و مبارزه با غربت اين رشته، برجسته بوده است. وى، برگزارى اين مراسم را موجب گشودن راهى براى رشد و اعتلاى علوم اجتماعى دانست.
> اتفاق نظر در ميان جامعه شناسان وجود نداشته است
رئيس دانشكده علوم اجتماعى دانشگاه شهيد بهشتى نيز در اين مراسم گفت: زياد مهم نيست كه بگوييم ما و يا ديگر جامعه شناسان برجسته چه گفته اند ؛ بلكه بايد ببينيم كه مسائل جامعه خود را چگونه حل كنيم. دكتر فرامرز رفيع پور با اشاره به اين كه تاكنون درباره مسائل جامعه در ميان جامعه شناسان وفاق نظر علمى وجود نداشته ، گفت: ما جامعه شناسان در حال نزديك شدن به يك وفاق نظر علمى و به تبع آن ، حل مسائل جامعه هستيم.
> جامعه شناسان رسالت به نتيجه رساندن علوم اجتماعى در ايران را به عهده دارند
در اين مراسم همچنين دكتر غلامعباس توسلى مؤسس انجمن جامعه شناسى ايران ، گفت : با توجه به اين كه مسائل جامعه ما فرهنگى و انسانى است ، ضرورت دارد بيش از پيش به علوم اجتماعى بپردازيم. وى با اشاره به اين كه ما در حال پشت سر گذاشتن جامعه سنتى و توسعه نيافته هستيم ؛ اما مسائل فرهنگى رسيدن به جامعه مدرن را نتوانسته ايم مهيا كنيم، گفت: مسائل اجتماعى امروز زياد و پيچيده است و علوم اجتماعى علوم مهمى است كه مى تواند بسيارى از آنها را حل كند .
رئيس سابق انجمن جامعه شناسى ايران ، علوم انسانى در ايران را علوم جديدى دانست و افزود: زمان بازگشايى دانشگاه ها پس از انقلاب قرار بود كه دانشكده علوم انسانى با آنها بازگشايى نشود كه اين مسأله موجب تعطيلى هميشگى اين دانشكده در ايران مى شد ؛ اما با برنامه ريزى ها و پيگيرى هاى من و دوستانم ، اين دانشكده همزمان با دانشكده علوم پزشكى و علوم طبيعى بازگشايى شد . توسلى با بيان اين كه جامعه شناسى راه خود را پيمود و مى پيمايد ، گفت: علوم اجتماعى علوم مهمى است و ما رسالت به نتيجه رساندن آن را به عهده داريم.

گروه اجتماعى: وزير علوم، تحقيقات و فناورى در همايش آموزش عالى و توسعه پايدار گفت: توسعه انسانى مقدم بر توسعه سياسى و اقتصادى در پيشرفت كشور است.
به گزارش خبرنگار آموزشى «ايران» ، دكتر جعفر توفيقى در افتتاحيه اين همايش كه ديروز در دانشكده فنى تهران برگزار شد، با اعلام اين مطلب گفت: توسعه در دو دهه اخير دچار تحولاتى شده است، به طورى كه نظام توسعه اقتصادى به سمت توسعه فراگير بر مبناى توسعه انسانى حركت كرده است. او جامعه را نيازمند دانشگاههاى يادگيرنده و ياد دهنده دانست و گفت: دانشگاهها بايد راههاى ادغام توسعه اقتصادى در توسعه سياسى و طراحى دوره هاى تحصيلات جديدى را بر مبناى توسعه فناورى و حركت توسعه اى بر مبناى انسان توسعه يافته پيدا و به نظام آموزش عالى كشور تزريق كنند.
> ۷۵ درصد فارغ التحصيلان دانشگاهى در مراكز دولتى مشغول هستند
در اين مراسم، معاون سازمان مديريت نيز اعلام كرد: ۷۵ درصد فارغ التحصيلان دانشگاهى و ۷۸ درصد فارغ التحصيلان زن در مراكز دولتى مشغول هستند. دكتر مجتبى صديقى با اشاره به انتخاب عنصر دانش و دانايى در برنامه چهارم توسعه، اظهار كرد: اگر افق بيست ساله به چهار بخش پنج ساله تقسيم شود، توسعه دانش پايدار، عدالت محور و در تعامل با جهان، شعار پنج ساله اول برنامه چهارم مى باشد.

گروه اجتماعى:
• ديدگاهى كه به همه به عنوان كلاهبردار نگاه مى كند سرمايه گذاران را از بخش هاى مختلف عمران شهرى فرارى مى دهد

نشست علنى ديروز شوراى شهر تهران كه به بررسى وضعيت مشاركت هاى مردمى در پيشبرد پروژه هاى شهرى اختصاص داشت به جلسه نقادى رفتار شهردارى با سرمايه گذاران تبديل شد.
به گزارش خبرنگار شهرى «ايران» در اين نشست عضو كميسيون شهرسازى شوراى شهر با انتقاد از وضعيت جذب سرمايه در شهردارى تهران گفت: براى مشاركت سرمايه گذاران در پروژه هاى عمرانى و شهرى نيازمند يك نظام هدفمند و برنامه ريزى شده هستيم. دكتر خسرو دانشجو افزود: من اطلاع دارم كه سرمايه گذاران براى مشاركت در پروژه هاى شهرى به شهردارى مراجعه مى كنند اما پروژه  اى براى واگذارى به آنها وجود ندارد.  او با اشاره به وضعيت جذب سرمايه در كشورهاى همجوار ايران گفت: آنها با سرمايه گذاران بهترين برخورد را مى كنند تا سرمايه شان جذب شود اما ما نمى دانيم چه كارى مى خواهيم بكنيم.
پس از دانشجو، نادر شريعتمدارى رئيس كميسيون اقتصادى و برنامه و بودجه شوراى شهر نيز با انتقاد از نحوه عقد قرارداد و مشاركت شهردارى با سرمايه گذاران خارجى گفت: شهردارى با سرمايه گذاران خارجى چنان رفتار مى كند كه كارها برعكس مى شود. وى افزود: به عنوان مثال شركت چينى سرمايه گذار در پروژه مترو تهران براى عقد قرارداد خط چهارم دو سال است كه وقت را تلف مى كند در صورتى كه همين شركت در كشور خودش صبح قرارداد مى بندد و عصر همان روز چك پيش قراردادش را تحويل مى گيرد.
ديگر سخنران موضوع جذب سرمايه گذارى در پروژه هاى شهرى نايب رئيس شوراى شهر حسن بيادى بود. او گفت: وجود ديدگاه هاى پليسى مانع مشاركت سرمايه گذاران مى شود. وى افزود: ديدگاهى كه به همه به عنوان كلاهبردار نگاه مى كند سرمايه گذاران را از بخش هاى مختلف عمران شهرى فرارى مى دهد و يك سرمايه گذار هنوز براى مراجعه به دستگاه مربوطه به منظور سرمايه گذارى در پروژه هاى عمرانى شهرى تكليف خود را نمى داند. 
در ادامه انتقادات اعضاى شوراى شهر نسبت به وضعيت سرمايه گذارى در شهردارى داود مددى مدير عامل سازمان سرمايه گذارى و مشاركت هاى مردمى نيز گفت: شهردارى تهران از سالها پيش نيز در جذب سرمايه گذاران دچار ضعف بوده است. او افزود: البته اين مشكل در دوره كرباسچى بسيار كمتر بود اما در هر حال يكى از موانع برسر راه فعاليت اين سازمان و شهردارى تهران نبود تعريف پروژه است.
مددى با اشاره به طولانى بودن مراحل ادارى جذب سرمايه گفت: انجام كارهاى ادارى براى سرمايه گذارى خارجى در ايران ۱۵ ماه زمان مى طلبد اما در كشورى مثل چين تنها ۴۵ دقيقه.
او افزود: براى شهردارى مطابق ساختارهاى گذشته نمى توان درآمدزايى كرد بطورى كه در گذشته ۳۰ درصد درآمد شهردارى از طريق دريافت عوارض تأمين مى شد اما اين رقم اكنون به ۱‎/۶ درصد رسيده است. مدير عامل سازمان مشاركتهاى مردمى شهردارى اضافه كرد: درآمدزايى از طريق فروش تراكم نيز اكنون كارى عملى نيست و تغيير نگرش از تراكم فروشى به جذب سرمايه و مشاركت مردمى يك ضرورت محسوب مى شود.
شهردارى تهران در ماههاى اخير با ارائه لوايحى به شوراى شهر و تصويب اين لوايح نرخ دريافت عوارض و خدمات شهرى را در سال ۸۴ بر مبناى نرخ سال ۸۳ ثابت نگه داشته است و از اين بابت در سال آينده دچار كسرى بودجه خواهد شد. همچنين مبلغ ۲۰۰ ميليارد تومان كسرى بودجه از سال ۸۳ براى شهردارى باقى مانده است كه هنوز تدبيرى براى آن انديشيده نشده است و تنها راهى كه براى رفع مشكلات شهردارى در كسب درآمد به نظر مديران اين سازمان و شوراى شهر رسيده، جذب مشاركت هاى مردمى و سرمايه گذارى خارجى به صورت تهاترى است اما با سخنان اعضاى شورا و مدير عامل سازمان مشاركتهاى مردمى عدم موفقيت در اين روش نيز عيان مى شود.
در طرح جذب سرمايه گذارى و مشاركتهاى مردمى، سرمايه گذاران پروژه هاى شهرى را با سرمايه خود اجرا مى كنند و در قبال آن از شهردارى جواز تجارى يا پروانه دريافت مى كنند كه به گفته مددى مدير عامل سازمان سرمايه گذارى و مشاركتهاى مردمى شهردارى ۳۰ پروژه به ارزش ۵۱۰ ميليارد تومان در دست اقدام است.
> شهردارى قادر به دفع صحيح زباله هاى بيمارستانى نيست
در جلسه ديروز رئيس كميسيون فرهنگى، اجتماعى و زيست شهرى شوراى شهر نيز با انتقاد از بى توجهى دولت به ساماندهى زباله هاى بيمارستانى گفت: در بودجه سال ۸۴ دولت حتى يك ريال به ساماندهى زباله هاى بيمارستانى اختصاص نداده است. رسو ل خادم گفت: بر اساس قانون پسماندها، واحدهاى توليد كننده زباله هاى ويژه يعنى مراكز درمانى، بيمارستانها و وزارت بهداشت متولى ساماندهى و تبديل اين پسماندها هستند. 
وى افزود: اين كار مستلزم خريد دستگاه هاى خاصى است اما با بى توجهى و عدم اختصاص اعتبار لازم در بودجه سال آينده مشكلات فعلى پسماندها در سال آينده نيز ادامه خواهد يافت.
خادم گفت: در تهران ۳۳۳ مركز درمانى داريم كه ۸۰ درصد آنها وابسته به وزارت بهداشت است. او افزود: شهردارى اكنون براى جمع آورى زباله هاى عادى و خانگى نيز با مشكل مواجه است و نمى تواند نسبت به جمع آورى اصولى و صحيح زباله هاى بيمارستانى اقدام كند. 

داريوش آرمان
بيمارستان «سينا» ديروز پس از پنج سال بار ديگر در رأس اخبار رسانه هاى داخلى و خارجى قرار گرفت ولى اين بار نه يك قربانى سياسى بلكه شاهد دهها كشته و مجروحى بود كه هر ذهنى را متحير مى ساخت. پيكرهاى سوخته و نيمه جان زنان و مردان و كودكانى كه دوشنبه شب به بيمارستان سينا رسيد اين پرسش را در اذهان حاضران و رهگذران به خود مشغول كرده بود كه اين جمعيت چگونه به اين وضع درآمده اند. صداى آژير آمبولانس ها و بوق وانت ها و سوارى هاى حامل مجروحان، شيون و ناله همراهان و صداى پيجر بيمارستان كه پزشكان و پرستاران را به اورژانس فرا مى خواند جايى براى هيچ پرسشى باقى نمى گذاشت بى درنگ بايد به كمك پرسنل بيمارستان بشتابى بى آنكه چيزى از امداد رسانى بدانى:
همه كمك مى كنند تا مجروحان به اورژانس منتقل شوند ولى اورژانس بيمارستان سينا ظرفيت پذيرش تمامى مجروحان را ندارد. برخى بيماران با آمبولانس به ديگر بيمارستان ها منتقل مى شوند. پرسنل بيمارستان مردم را به كمك گرفته اند. آمبولانس ها و خودروهاى شخصى حامل مجروح پشت در صف كشيده اند. فقدان امدادگران حرفه اى و با تجربه و مديريت امداد بيش از هر چيز نمايان است. بدون شك مجروحان در حين انتقال هم صدمه ديده اند چرا كه جابجايى بدن هاى سوخته بدون برانكارد و تخت و ... صدماتى به آن وارد مى كند ولى در اين شرايط فرصتى براى تأمين تجهيزات و يا درنگى براى حضور امدادگران باتجربه وجود ندارد. تجربه بحران ها و حوادث پى در پى نيز كمك مى كند، تا فرصت را از دست ندهى و با امكان موجود به نجات جان انسانها بينديشى.
امدادرسانى مردمى حدود يك ساعت و نيم ادامه مى يابد تا تمام مجروحان به اورژانس منتقل و تحت مراقبت هاى پزشكى قرار گيرند. ترافيك سنگين و تجمع مردم در خيابانهاى منتهى به بيمارستان همچنان باقى است و هر لحظه بر حجم آن افزوده مى شود و پرسنل نيروى انتظامى حاضر در صحنه نيز تنها از مردم مى خواهند متفرق شوند ولى چنين خواسته اى عملى نيست. مردم به دنبال عزيزانشان ناله كنان حاضر به ترك محيط اطراف بيمارستان نيستند. مردمى كه از مسجد ارك به سينا آمده اند مى گويند نمى شد مسؤولان و فرماندهان نيروى انتظامى به جاى تماشاى در و ديوار سوخته مسجد ارك با اعمال مديريت صحيح، مسير منتهى به بيمارستان را براى آمبولانس ها مى گشودند و اجازه تردد سايرين را نمى دادند. آيا نمى توانستند با فراخوان سريع امدادگران و پزشكان به سينا، نزديكترين بيمارستان صحنه حادثه مى كشاندند تا امدادرسانى سريعتر صورت مى گرفت؟
ولى يك پرسش ذهن مرا بيشتر درگير كرده است. اگر حادثه اى بزرگتر تهران را فرا بگيرد آيا فرصتى براى نقد مديريت بحران باقى خواهد ماند؟

گروه اجتماعى: استاندار تهران با انتقاد شديد از عملكرد برخى دستگاههاى اجرايى براى رفع مشكلات شهروندان پس از بارش شديد برف، گفت: برخى دستگاهها در ارائه خدمات بموقع به شهروندان قصور داشته و بايد پاسخگو باشند.
به گزارش خبرنگار (ايسنا)، دكتر على اكبر رحمانى در جلسه شوراى برنامه ريزى و توسعه استان تهران با اشاره به عدم برف روبى بموقع و مناسب معابر مناطق يك، دو و ۵ شهردارى تهران تصريح كرد: من به جاى شهردار تهران از قصورى كه در اين زمينه شده از شهروندان عذرخواهى مى كنم ولى مسؤولان شهرى در اين زمينه پاسخگو باشند.

گروه اجتماعى : طرح رفع همپوشانى بيمه اى به منظور جلوگيرى از استفاده هاى غيرقانونى از دفترچه هاى بيمه تدوين شد.
دكتر صفى خانى مدير كل سياست گذارى و برنامه ريزى بيمه هاى خدمات درمانى وزارت رفاه با اعلام اين خبر در گفت وگو با خبرنگار «ايران» اظهار داشت: طرح رفع همپوشانى بيمه اى بزودى در نشست شوراى عالى رفاه و تأمين اجتماعى بررسى و تصويب خواهد شد. دكتر صفى خانى افزود: متأسفانه در نظامهاى بيمه اى دچار همپوشانى هستيم يعنى يك فرد ممكن است همزمان از يك يا چند سازمان بيمه اى خدمات دريافت كند در صورتى كه گروه ديگرى از مردم از اين خدمات بى بهره هستند و همين مسأله باعث نارضايتى و گله مندى مردم و پزشكان طرف قرارداد سازمانهاى بيمه گر شده است. وى اظهار داشت: يكى از دلايل چنين وضعيتى به خاطر ناكارايى نظامهاى اطلاعاتى است زيرا يك فرد در سيستم به نوعى منحصر به فرد شناخته نمى شود بلكه امكان دارد اين فرد از ديگر سازمانهاى بيمه گر هم خدمات بگيرد در نتيجه در افكار عمومى اين ذهنيت ايجاد مى شود كه فلان شخص داراى چندين دفترچه بيمه است.
دكتر صفى خانى اضافه كرد: مشكل ديگر عدم شفافيت در گروههاى مشمول بيمه است مثلاً خانمى همسرش تحت پوشش بيمه تأمين اجتماعى است و خودش كارمند وزارت آموزش و پرورش است و از بيمه خدمات درمانى استفاده مى كند از طرفى اين دو صندوق بيمه بالاجبار از اين خانواده حق بيمه كسر مى كند و متقابلاً خدمات بيمه اى به آنها مى دهد بنابراين به دليل اين وضعيت ما در برخى موارد شاهد هستيم كه يك خانواده داراى چندين دفترچه بيمه از چند سازمان بيمه گر است. مدير كل سياست گذارى و برنامه ريزى بيمه هاى خدمات درمانى وزارت رفاه و تأمين اجتماعى در ادامه گفت: با توجه به مسائل مذكور ما براى حل اين مشكل طرحى به نام رفع همپوشانى بيمه اى را تهيه كرده ايم كه تا حدودى زمينه استفاده هاى غيرقانونى دفترچه هاى بيمه توسط اشخاص غيرذينفع را خواهد گرفت.
دكتر صفى خانى در ادامه در تشريح طرح رفع همپوشانى بيمه اى توضيح داد: ما در اين طرح سعى كرده ايم كه تمامى جوانب كار را در نظر بگيريم به همين خاطر در قسمت اول اين مسأله را از نظر حقوقى مورد بررسى قرار داده ايم كه در اين بخش رفع همپوشانى با رتبه بندى و استحقاق عضويت در صندوق بيمه مرتبط است كه احتمال دارد انجام كامل آن صندوق هاى بيمه را به لحاظ درآمد دچار مشكل و به مخاطره بيندازد. مثلاً برنامه رفع همپوشانى خانمى را شناسايى كند كه از سويى خودش به صورت اجبارى درعضويت صندوق تأمين اجتماعى است و از طرف ديگر براساس قانون الزام به تبعيت مستقيم از همسرش تحت پوشش صندوق بيمه خدمات درمانى است بنابراين برخوردارى يا منع برخوردارى وى از هر يك از صندوقها منطقاً قطع پرداخت حق بيمه را نيز به دنبال خواهد داشت. وى گفت: در قسمت دوم براى پيشگيرى از ايجاد همپوشانى بيمه اى از نظامهاى اطلاعاتى استفاده خواهد شد كه در اين بخش شناسايى بانك هاى اطلاعاتى موجود هر يك از سازمانهاى بيمه گر از مهمترين كارهاست.
دكتر صفى خانى در ادامه درباره احتمال تغيير الگوى حق بيمه افراد اظهار داشت: با اجراى اين طرح الگوى حق بيمه افراد نيز ممكن است تغيير كند يعنى احتمال دارد حق بيمه ثابت افراد براساس حق بيمه درآمد آنها تعيين شود در واقع در نظامهاى رسمى براساس دستمزد سالانه كارگر حق بيمه فرد مشخص مى شود و در خصوص كارمندان دولت هم مطابق فيش حقوق دريافتى حق بيمه تعيين خواهد شد كه اين حق بيمه در ميان همه كارمندان دولت يكسان است همچنين در ارتباط با مشاغل غيررسمى و آزاد نيز براساس متوسط درآمدها حق بيمه تعيين مى شود. ضمناً عوامل تعرفه اى و قيمت نيز در تعيين حق بيمه مورد محاسبه قرار خواهد گرفت.

خليل الله فقهى
درج گزارش نشست زمين در جنوب تهران در مورخ ۱۲ بهمن ماه اگرچه از سوى دستگاههاى مسؤول و ستاد حوادث غيرمترقبه كماكان در سكوت دنبال مى شود ولى كارشناسان اين پديده را مورد توجه قرار داده و هر يك از زاويه اى به اين موضوع پرداخته اند.نوشتار پيش رو خلاصه پژوهشى است كه روى اين موضوع صورت گرفته است كه مى خوانيد: 
*** 
نشست زمين در منطقه جنوب تهران كه با گسله هاى فعال در ارتباط بوده صرفاً پديده اى سطحى نيست و مى تواند در آينده بر بسيارى از تأسيسات حساسى همچون خطوط مترو، جاده ها و پل ها، خطوط انتقال آب، برق ، گاز و سازه هاى زيربنايى همچون پالايشگاه ها، فرودگاه و... تأثير گذار باشد. با پايين آمدن تنها «چند متر» از سطح آب زيرزمينى (در پى برداشت آب از چاه ها) نشست زمين به مقدار قابل توجهى در چند منطقه از تهران روى داده و مشكلاتى را پديد آورده است.اين در حالى است كه طرح هاى بزرگ عمرانى همچون جمع آورى فاضلاب تهران در دست اجرا مى باشد و در آينده اى نه چندان دور مشكل را تبديل به بحران خواهد نمود. چرا كه پس از اجراى اين طرح، آب هاى تزريق به آبخوان دشت تهران (از طريق چاه هاى فاضلاب خانگى)به مناطقى ديگر انتقال مى يابد و احتمالاً افت «چند ده مترى» سطح آب زيرزمينى و نشست هايى بس گسترده تر را در پى خواهد داشت.
پيش از اين (در بهار سال ۱۳۸۲ )در گزارش پژوهشى يادشده به طور مبسوطى نقش گسله ها در زهكشى آب زيرزمينى دشت تهران بررسى گرديده است.در اين گزارش، افزون بر گسله هاى شناخته شده از قبل، ۴۴ گسله ديگر در نيمه مركزى و جنوبى منطقه تهران معرفى گرديده اند كه همگى فعال محسوب مى شوند و داراى توانايى جنبش هستند. اين گسله ها از جهات گوناگونى داراى اهميت هستند. شمارى از اين گسله ها با راستاى شمال شرقى جنوب غربى و درازايى نزديك به ۳۰ كيلومتر ، با به دنبال هم قرار گرفتن، خطواره اى به نام «پرندك  قلعه مرغى» را پديد مى آورند كه خود مى تواند سرچشمه اى براى زلزله هاى آينده به شمار آيد همچنين اين گسله ها مى توانند در زلزله ها از خود جابجايى هاى قابل توجه نشان داده موجب ويرانى شوند؛ آنها مى توانند در سازه ها و شريان هاى حياتى (جاده ها، خطوط انتقال آب، برق، گاز و...) ايجاد برش نمايند آنها مى توانند موجب بالا آمدن يا پايين رفتن سطح آب زيرزمينى شوند، نشست زمين به گونه اى ناهمگن را ايجاد نمايند، آلودگى هاى موجود در آبهاى زيرزمينى را از جايى به جاى ديگر انتقال دهند. گسله ها از آن جايى كه نقاط ضعف زمين هستند، در عمليات عمرانى، همچون خاكبردارى و احداث تونل، پل و سازه هاى ديگر مى توانند موجب ريزش هاى پيش بينى نشده و به خطر افتادن جان افراد بسيارى كه در حال ساخت يا بهره بردارى از آنها هستند گردند.
مجموعاً گسله ها، بويژه گسله هاى فعال، با توجه به تغييراتى كه در وضعيت تخلخل   ( Porosity)   و تراوايى  Permeability)   ، كميتى كه توانايى يك ماده را در عبور سيال از خود نشان مى دهد) پديد مى آورند در «هدايت» يا «جلوگيرى» از حركت آبهاى زيرزمينى نقش دارند. بدين ترتيب كه معمولاً گسله هايى كه امتداد (راستاى) آنها عمود يا تقريباً عمود بر جهت جريان آب زيرزمينى قرار مى گيرد نقش سدهاى زيرزمينى را پيدا نموده، به پيدايش تالابهاى زيرزمينى (و بالا آمدن سطح آب) مى انجامند. گسله هايى هم كه امتداد آنها غير از حالتهاى ياد شده باشد، نقش زهكش هاى زيرزمينى و هدايت كننده جريان آب را از جايى به جاى ديگر بازى مى كنند. نمونه بارزى از اين پديده ها گسله شمال رى است كه داراى امتدادى تقريباً شرقى غربى و عمود بر جهت جريان عمومى آب زيرزمينى مى باشد و منجر به بالا آمدن سطح آب زيرزمينى در پشت خود گرديده است.
خصوصيت زهكشى گسله ها در منطقه تهران بسيار بااهميت است، زيرا تقريباً تمامى نيمه جنوبى دشت تهران پوشيده از خاكهاى نسبتاً دانه ريز است. در حالت عادى، خاكهاى دانه ريز داراى تخلخل فراوانى هستند ولى در آنها آب زيرزمينى به راحتى جابه جا نمى شود (زيرا تراوايى پايينى دارند). چنانچه گسله يا شكستگى دراين خاكها وجود داشته باشد، هم تخلخل آنها افزايش مى يابد و هم به دليل جريان آب در فضاهاى خالى پديد آمده در اطراف اين گسله ها يا شكستگى ها، تراوايى آن نيز افزايش مى يابد. بنابراين، اگر چاه آبى در نزديكى گسله اى باشد، آب موجود در گسله به راحتى و با سرعت بيشترى نسبت به نواحى ديگر اطراف چاه، به سوى آن كشيده مى شود و فضاهاى تهى گرديده از آب پديد مى آيد. در نتيجه، اولين جايى كه نسبت به عوارض بيرون كشيده آب (همچون نشست زمين) از خود واكنش نشان مى دهد، مناطق پيرامون اين گسله مى باشد. پديده اى كه در جنوب تهران (منطقه يافت آباد، بيشترين نشست زمين) به وقوع پيوست، كمابيش از اين قاعده پيروى مى كند، با اين توضيح كه چاههاى آب شرب در فاصله اى نسبتاً چشمگير (نزديك به ۲كيلومتر دورتر) از منطقه اى كه بيشترين نشست زمين (يا به عبارتى ديگر، بيشترين منطقه تهى شده از آب) را داشته است قرار گرفته اند. در اين جا دونكته در خور توجه است:
۱) بيشترين نشست زمين( برگرفته از روزنامه ايران) با محل تمركز شمارى از گسله هاى معرفى شده منطبق است كه نشان مى دهد آن منطقه بيشترين ميزان آب قابل استحصال را داشته است.
۲) با توجه به آنكه در شرايط معمولى (زمين يكنواخت، بدون حضور گسله) اولين نقاطى كه از آب تهى گرديده منجر به نشست زمين مى شوند، بايد نقاط پيرامون چاه باشند، ولى مى بينيم كه نشست با فاصله اى چشمگير از چاهها صورت پذيرفته و اين نشان مى دهد كه احتمالاً آب از طريق همين گسله ها به محل چاهها زهكشى شده است.
بدين صورت، با توجه به مختصرى كه در بالا ياد شد، ظاهراً پديده نشست رو به گسترش است و بيشترين نقاط ضعف نيز همان گسله هاى فعال مى باشند. براى كنترل و جلوگيرى از گسترش پيامدهاى آن بايد نشست هاى كنونى زمين را به عنوان پيش نشانگرهايى از رويدادهاى آينده تلقى نماييم كه مى توانند در ابعاد بزرگتر و جبران ناپذيرترى روى دهند و با اندازه گيريهاى دقيق لرزه نگارى و نقشه بردارى، موقعيت وچگونگى جنبشهاى احتمالى اين گسله ها را تعيين كنيم و با انجام مطالعات دقيق تر، چگونگى تأثيرگذارى هر يك از گسله ها را بر حركت آب زيرزمينى بررسى كنيم و سپس با كارهايى همچون آب بندى، تغيير جهت زهكشى آب زيرزمينى و... از تبعات منفى آنها بكاهيم و نهايتاً اينكه ضرورى است در اجراى طرحهاى كنونى، همچون ايمن سازى مدارس تهران، احداث سازه ها و شريانهاى حياتى كه از شعاع تأثير اين گسله ها مى گذرند، جمع آورى فاضلاب تهران و... وجود آنها را در نظر بگيريم.
* عضو سابق هيأت علمى پژوهشگاه بين المللى زلزله شناسى و مهندسى زلزله