كامبيز توانا
مدت زيادى از توافق نخستين دولت خودگردان انگليس به رهبرى محمود عباس و اسرائيل به رياست آريل شارون نمى گذرد. اين دو خصم ديرينه كه بيش از چهارسال است به مرحله خونينى از درگيرى پا گذاشته اند، اين بار ديگر تفريحگاه ساحلى خوش آب و هوا در شرم شيخ مصر رفتند تا ببينند چگونه مى توان به يك توافق بدون خشونت رسيد و گويا به يك توافق اوليه نيز رسيدند كه هنوز به اجرا درنيامده با تنش هاى جدى مواجه شده است.
در مصر
|
|
|
ملك عبدالله پادشاه اردن و حسنى مبارك رئيس جمهورى مصر خيلى تلاش كردند تا اجلاس شرم الشيخ مصر برگزار شود. پيش از آن هم بسيار تلاش كردند اما شارون حاضر نبود تا زمانى كه عرفات حضور دارد به هيچ گونه اى مذاكره اى با فلسطين وارد شود و مدتها بود كه عرفات را در مقر خود محبوس كرده و به او اجازه هيچ گونه حركتى نمى داد. دولتهاى زيادى سعى مى كردند تا اوضاع را آرام كنند اما با بغرنج شدن قضايا آنها نيز كمتر جلو آمده و به تدريج عقب نشستند. ژاپن از بزرگترين مدافعان فلسطين كه تا سال۱۹۹۹ ساليانه مبلغى بالغ بر ۸۰۰ميليون دلار به فلسطين كمك مالى مى كرد به تدريج عقب نشست. با گسترش دامنه درگيريها بسيارى از كشورهايى كه به آرام كردن اوضاع مى انديشيدند عقب رفته وبه همان نسبت بهانه جويى ها افزايش يافت و دانه اتهامات بالا گرفت كه در اين ميان كشورهاى سوريه، لبنان و ايران در دامنه، بيشترين اتهامات قرار گرفتند. در هفته اى كه پشت سر گذاشتيم كنفرانس سياست امنيتى مونيخ كه از قابل توجه ترين رويدادهاى سياسى سال است انجام شد و در حالى كه خاوير سولانا مسؤول سياست خارجى اتحاديه اروپا در حال صحبت درباره اوضاع خاورميانه بود گفت كه حمل و نقل كالاهاى تجارى مانند ميوه در داخل فلسطين يك هفته طول مى كشد تا مثلاً از رفح به غزه يك بار، ميوه برسد در حالى كه صادرات به واردات آن به هامبورگ در آلمان يك روزه صورت مى گيرد. دلايل از اين دست با تقويت چوب كه لاى چرخ وضعيت منطقه رفته باعث مى شود تا آتش خشم و غضب فلسطينى ها نيز وجهه اى مضاعف بر خود بگيرد. اتحاديه اروپا در اين حال به اين نتيجه رسيده كه بايد فضا آرام شود و در غير اين صورت امكان ندارد كه بتوان تغييرى در اوضاع داد. اسرائيل نيز از سوى ديگر با كمبود بودجه رو به روست و دولت آن اوضاع بسيار سخت و بحرانى را مى گذراند. آنها تمام راهها را رفته اند و حتى خشونت از حد گذشته نيز جواب نداده است. اما در سوى ديگر كشورهاى همسايه اصلى مانند مصر و اردن بيش از همه علاقه دارند كه اوضاع فلسطين رنگ و روى آرامش به خود گيرد. از همين رو بود كه پس از انتخاب عباس با رأى نسبتاً بالا و مقبول اين دو كشور به تلاش افتادند تا سرنوشت منطقه به گونه اى ديگر رقم خورد و از اين رو عباس و شارون راهى مصر شدند تا فضا را به گونه اى ديگر شكل دهند. در اين گفت وگوها بود كه توافق شد هرگونه عمليات خشونت آميز متوقف شود. محمود عباس از اين گفت وگوها خوشحال و راضى بيرون آمد و اعلام كرد كه پس از يك دوره پنج ساله، عصرى جديد در برقرارى صلح فراهم آمده و از همه خواست تا در حفظ صلح كمك كنند.
وى در آنچه آن را «دوره اى جديد» مى خواند اعلام كرد كه اگر كمك همه كشورها و دولتها نباشد رسيدن به نقطه صلح و آرامش امكانپذير نيست. عباس نيز خود مى داند كه راه بسيار سختى در پيش دارد. غير از مسائل و مشكلاتى كه پيش از اين در ميان بود و بر سر آن بارها صحبت شده و توافقى حاصل شده بود، مواردى چند نيز اضافه شده است. غير از مشكل مرزهاى از پيش تعيين شده، مشكل آوارگان فلسطينى از موارد اصلى بود ولى حالا بحث كشتارها و ديوار حائل نيز از ديگر مسائل است. اينها همه در حالى است كه اسرائيل تا غايت ممكن دست خود را به خون آلوده كرده و در دو سال گذشته يك به يك رهبران فلسطينى را تحت ترور و بازداشت قرار داده است. با همه اين احوال توافق نخستين به دست آمد و عباس و شارون دست داده و از شرم الشيخ خارج شدند.
پيش از قرارداد
كاندوليزا رايس، وزير خارجه تازه آمريكا در نخستين دور سفر خود از اروپا راهى فلسطين شد و با محمود عباس ديدار كرد. او نيز به عباس گفته بود كه وى بسيار مايل است حالا كه از پست مشاور امنيت ملى بوش به سكاندارى ديپلماسى آمريكا رسيده، يك نقطه درخشان در كارنامه خود خلق كند وبا رقم زدن صلح در منطقه اوضاع را تغيير دهد. رايس به عباس گفت كه اگر در مذاكرات بتواند به نقطه اى از ثبات و امنيت برسد، كمك مناسبى از جانب آمريكا دريافت كرده و اوضاع براى دولت فلسطين عوض خواهد شد. شناخت آن بود كه آريل شارون، عباس را به مزرعه شخصى خود دعوت كرد كه در نخستين نگاه، تداعى روند كارى جورج بوش است كه تمامى مذاكرات مهم خود را در مزرعه شخصى خود در كراوفورد تگزاس مى گذارد.
خبر دقيقى از اين ديدار نيامد. غير از اينكه آنان كه در جريان بودند، گفتند كه همه چيز با خوبى و خوشى و خنده پايان يافته است. اما اين پايان قضايا نبود. درست ساعاتى پيش از شروع اجلاس شرم الشيخ نيروهاى فلسطينى و اسرائيلى به رد و بدل كردن آتش پرداختند و پس از چند ساعت درگيرى پايان يافت. ملك عبدالله كه اين روزها مشغول پيدا كردن يك منبع درآمد از سوى فلسطين است، خيلى تلاش كرد تا مذاكرات صلح پيش رود. به هر حال هر چه باشد اردن به كسب درآمد از ديگران مشغول است و هرچه اوضاع آرامتر باشد، پادشاه صحرانشينان مى تواند رونق و كسب بهترى داشته باشد. به ويژه اين كه اگر فلسطين آرام شود، اوضاع تجارى منطقه بهتر مى شود و درآن صورت سود سرشارى به اردن سرازير خواهد شد.اما ملك عبدالله در اين مذاكرات نقش يك واسطه خوب را نتوانسته بازى كند چرا كه خود تأثير چندانى در اوضاع منطقه ندارد و از همه بدتر اين كه موضع مناسبى از سوى اتحاديه عرب در برابر مذاكرات صلح فلسطين گرفته شده است.اردن نيز كه سياست مشخصى ندارد، هنوز در ميان اتحاديه عرب صاحب جايگاه نشده و اين نقش تاريخى اردن از زمان جنگ شش روزه اعراب و اسرائيل محفوظ مانده است. آن زمان هم اعراب نتوانستند موضع متحدى در برابر اسرائيل اتخاذ كنند و هر يك به تنهايى سعى كردند از راه خود با اسرائيلى ها به توافق برسند و از همان زمان شكاف بين اعراب ايجاد شد كه تا به امروز به قوت خود باقى است.
پس از قرارداد
در حالى كه اوضاع پس از قرارداد صلح نخستين در شرم الشيخ مى رفت كه ظاهر با ثبات تر و آرامترى به خود بگيرد، چند خمپاره از سوى مبارزان فلسطينى به سوى اسرائيلى ها شليك شد. اوضاع متشنج شد و محمود عباس به سرعت واكنش نشان داد و چند تن از مشاوران امنيتى خود را از كار بر كنار شد اما اين تمام قضايا نبود بلكه گروههاى جديدى نيز اعلام موجوديت كردند.
ترور حريرى
رفيق حريرى در تازه ترين مناقشه منطقه ترور شد. «رفيق بهاء الدين حريرى» ، لبنانى دانش آموخته عربستان سعودى تا چندى پيش نخست وزيرى لبنان را عهده دار بود. حريرى در دو دوره نخست وزيرى لبنان را در اختيار داشت و دور دوم در سال ۲۰۰۴ وبا استعفاى او پايان يافت. آن زمان گفته شد حريرى در اختلاف نظر شديد با اميل لحود از قدرت كناره گرفته اما حريرى خود يك شخصيت سياسى مستقل بود كه درعين حال ثروت انبوهى نيز در اختيار داشت.حريرى در حالى ترور شد كه سوار بر ماشين خود از كنار ماشينى انباشته از مواد منفجره رد شد و بر اثر انفجار نه تنها حريرى كه حدود هشت نفر ديگر كشته شدند و به چند منزل مسكونى نزديك محل انفجار نيز آسيب جدى وارد شد. اين حادثه تلخ نخستين تأثير خود را بر سوريه گذاشت و منابع غربى ادعا كردند كه سوريه در اين كار دست دارد اما بشار اسد به شدت هرگونه اتهام دخالت در اين ترور را رد كرد چون مى داند كه اين حادثه سوريه را تحت فشار مى گذارد كه نيروهاى خود را از لبنان خارج كند و علاوه بر آن پاى سوريه را دوباره به موضوع مخالفت با روند صلح خاورميانه باز مى كند.در اين اوضاع بحرانى بايد گفت كه مذاكرات صلح در هر مرحله اى كه باشد متوقف مى شود ضمن اين كه گروهى كه مسؤوليت حادثه را برعهده گرفته يك گروه ناشناس سورى است كه بعيد نيست يك نام جعلى ساخته گروههاى تندروى صهيونيستى باشد كه تغيير موضع داده و بجاى ترور يك اسرائيلى اين بار يك نفر خارج از اين قضايا را هدف قرارداده اند تا به نوعى فضا را آشوبزده كنند.
آنچه در پى مى آيد
اما اوضاع به هم ريخته منطقه آن نيست كه به سود كسى باشد يا گروهى خاص.اوضاع به هم ريخته به تدريج به اين جا مى رسد كه قدرتهاى بزرگ مقدمات حضور خود در منطقه را فراهم مى كنند كه به نفع هيچ كشورى در منطقه نيست. در هفته آتى «پاپ دى هوپ شفر» دبير كل پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) راهى اسرائيل مى شود.ناتو در حال رفرم سياسى است تا بتواند حضور قدرتمندى در حوادث بين المللى داشته باشد و حتى بحث آن هست كه خارج از الزام سازمان ملل متحد بتواند بازوى اجرايى اتحاديه اروپا باشد.
به هر حال با جريانهاى رفورمى كه قرار است در ناتو و سازمان ملل متحد رخ دهد،اوضاع منطقه نيز به همان نسبت تحت تأثير قرار مى گيرد. اگر به هر شكل اين بار مذاكرات صلح منطقه با شكست مواجه شود، چاره بعدى به احتمال زياد اين خواهد بود كه قدرتهاى بزرگ نيروهاى خود را به منطقه اعزام كنند و با اين كار امنيت كشورهاى همسايه به ويژه كشورهاى صاحب سياست مستقل به خطر خواهد افتاد. سوريه و لبنان دو كشورى هستند كه مخالف اين قضيه خواهند بود و به احتمال زياد اردن از همه مشتاق تر است و پس از آن مصر خواهد بود.