قيمت پسته در بازار خشكبار تهران نسبت به مدت مشابه سال قبل بيش از ۱۰۰درصد افزايش يافت.
به گزارش خبرنگار ايران از سطح بازار شهر تهران، در حال حاضر ميانگين قيمت عمده فروشى هر كيلو پسته كله قوچى در بازار تهران ۶۵۰۰تومان و پسته فندقى ۴۵۰۰تومان است كه اين ميزان در بهمن ماه سال گذشته به ترتيب ۳۲۰۰تومان و ۲۰۰۰تومان بوده است.
سيدمصطفى حسينى رئيس اتحاديه صنف خشكبار و آجيل در گفت وگو با خبرنگار ما گفت: به علت كاهش توليد، عرضه در بازار كم شده به همين دليل قيمت پسته، مغز گردو و بادام از مردادماه سال جارى تاكنون به دوبرابر افزايش يافته است.
وى افزود: رشد قيمت پسته طى يكساله اخير در حد ۱۱۰درصد بوده است. وى تصريح كرد: هم اكنون قيمت عمده فروشى هر كيلو پسته كله قوچى سورت شده ۷۵۰۰تومان، پسته كله قوچى اعلا ۶۵۰۰تومان و پسته فندقى ۴۵۰۰تومان است.
وى خاطرنشان ساخت: با توجه به اينكه قيمت انواع خشكبار طى چندماهه اخير افزايش قابل توجهى داشته است، انتظار مى رود قيمت آن در ماههاى پايانى سال رشد چندانى نداشته باشد.
در همين حال احمدى يكى از دست اندركاران صادرات پسته به خبرنگار ما گفت: البته عمده محصولات خشكبار كشور امسال بر اثر سرمازدگى با كاهش توليد مواجه شده اند ولى در مورد پسته كه يك كالاى صادراتى به شمار مى رود، آنچه بيشتر بر قيمت داخل تأثير گذاشته، قيمت بازار جهانى آن است.
وى افزود: امسال در آمريكا نيز كه از جمله توليدكنندگان بزرگ پسته جهان است، توليد كاهش داشته است و اين عامل در كنار كاهش توليد پسته ايران موجب شده، قيمت طى چندماه اخير در بازار جهانى به طور قابل ملاحظه اى افزايش يابد. وى تصريح كرد: در حال حاضر قيمت هر تن پسته كله قوچى در بازار جهانى ۷۰۰۰دلار و فندقى ۵۶۰۰دلار است كه اين ميزان در مردادماه معادل ۵۰۰۰دلار و ۴۰۰۰دلار بوده است.
به گزارش خبرنگار ما در سال جارى توليد پسته در كشور بر اثر سرمازدگى و گرمازدگى كه در اوايل سال رخ داد با ۵۰هزار تن كاهش نسبت به سال گذشته به ۱۸۲ هزار تن مى رسد اين در حاليست كه در سال گذشته بالغ بر ۲۳۰هزار تن پسته در كشور توليد شد.
همچنين در ۹ماهه امسال بالغ بر ۱۰۰هزار تن پسته به خارج از كشور صادر شده كه ارزآورى پسته و مغز پسته در اين مدت معادل ۴۱۲ميليون و۳۰۰هزار دلار بوده است.
رئيس كل گمرك ايران اعلام كرد:
۹۰۰ دستگاه خودرو تا پايان سال وارد مى شود
رئيس كل گمرك ايران پيش بينى كرد تا پايان سال جارى ۹۰۰ دستگاه خودرو وارد كشور شود.
مسعودكرباسيان با اعلام اين مطلب افزود: طى ۹ ماهه نخست سال جارى ۱۵۰ دستگاه خودرو وارد كشور شده است و پيش بينى مى شود تا پايان سال اين رقم به ۹۰۰ دستگاه برسد.
كرباسيان ميزان درآمدهاى محقق شده از طريق واردات خودرو را ۴۴ ميليارد ريال عنوان كرد و گفت: ميزان درآمدهاى پيش بينى شده از واردات خودرو در قانون بودجه سال ،۸۳ ۶ هزار و ۴۰۰ ميليارد ريال است.
وى افزود: به نظر مى رسد رقم پيش بينى شده از محل واردات خودرو در بودجه محقق نشود.
سال گذشته ميزان تحقق درآمدهاى پيش بينى شده از محل واردات خودرو صفر بود.

اوپك در سال ۱۹۶۰ و با حضور ۵كشور توليدكننده و صادركننده نفت يعنى ايران، عراق، كويت، عربستان سعودى و ونزوئلا تأسيس شد.
تا اوايل دهه ۱۹۷۰ كه هشت كشور ديگر يعنى ليبى، امارات متحده عربى، قطر، الجزاير، نيجريه، گابن، اكوادور و اندونزى به اين سازمان پيوستند، اين سازمان قدرت آنچنانى در بازار جهانى نفت ايفا نمى كرد. اما از اوايل دهه ۱۹۷۰ بود كه اين سازمان با هدف گذارى قيمت فروش نفت توانست حضور خود را در بازار به اثبات برساند و از آن زمان به بعد به عنوان يك بازيگر مهم درعرصه نفت ايفاى نقش كند.
درآن زمان اوپك حدود ۶۰ درصد عرضه نفت جهان را دراختيار داشت اما به تدريج و با افزايش قيمت نفت، اكتشاف و بهره بردارى از ديگر ميدانهاى نفتى اقتصادى تر شد و همين ابزارى براى ديگر كشورهاى غيرعضو اوپك شد تا حضور خود را در بازارجهانى نفت پررنگ تر كنند.
اكنون اوپك كمتر از ۴۰ درصد بازارجهانى نفت را دراختيار دارد و اعضاى اين سازمان كه ۱۳ كشور بودند به ۱۱كشور كاهش يافته است. اكوادور و گابن كه در سال هاى ۱۹۷۳ و ۱۹۷۵ به سازمان پيوسته بودند درسالهاى ۱۹۹۲ و ۱۹۹۴ از اين سازمان خارج شدند.
همچنين زمزمه هايى شنيده مى شود كه اندونزى هم قصد خروج از اين سازمان را دارد كه در صورت ادامه اين روند اوپك نفوذ خود را بتدريج در بازار ازدست خواهدداد.
اكنون بازيگران اوپك به اين شرح هستند:
عربستان سعودى
عربستان سعودى بزرگترين توليدكننده (حدود ۱۰ ميليون بشكه‎/ روز) و صادركننده (بيش از ۸ميليون بشكه‎/ روز) نفت جهان است و حدود يك چهارم از ذخاير اثبات شده نفت جهان را نيز دراختيار دارد.
اما قدرت عربستان سعودى در ظرفيت مازادى است كه دراختيار دارد اين ظرفيت حدود ۲ ميليون بشكه‎/ روز است كه به عربستان سعودى اجازه مى دهد تا در شرايط حاد عرضه مانند جنگ در عراق و يا اعتصاب زمستانى سال ۲۰۰۲ ونزوئلا وارد ميدان شود.
با اين همه ظرفيت مازاد اين پادشاهى به دليل افزايش بى سابقه تقاضا در بازار جهانى نفت كه در ۲۸ سال اخير سابقه نداشته است، آسيب پذير شده است.
سياست نفتى اين كشور از سه مرحله مى گذرد. تا سال ،۱۹۸۵ رياض متناسب با قيمت هدف گذارى شده اوپك توليد خود را نگه مى داشت. اما افزايش توليد ازسوى ديگر توليدكنندگان به عربستان سعودى فشارآورد تا توليد خود را سريعاً كاهش دهد. در سال ،۱۹۸۶ رياض پس از ملاقات هاى ناموفق با ديگر اعضاى اوپك، توليد خود را شديداً افزايش داد بطوريكه طى چندهفته قيمت هاى نفت از ۳۰ دلار به ازاى هر بشكه به ۱۰ دلار كاهش يافت. اين كشور توانست طى سالهاى ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۰ قيمت نفت را حول و حوش ۱۸ دلار و از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰ حول ۲۱دلار در هر بشكه تنظيم كند. اما پس از بحران آسياى جنوب شرقى كه به تقاضاى نفت دركشورهاى نوظهور صدمه زد و نيز دولت سابق ونزوئلا كه براى شكست عربستان سعودى در بازار و گرفتن سهم بيشتر از بازار، توليد را افزايش داد، رياض به سمت تنظيم قيمت هاى بالاكه حول و حوش ۲۲ تا ۲۸ دلار در هر بشكه بود روى آورد. از آن زمان به بعد سياست عربستان برروى پايين بودن ذخاير نفتى آمريكا، ژاپن، اتحاديه اروپا و مصرف كنندگان كليدى متمركزشده است.
با آنكه اين پادشاهى بيش از ۸۰ميدان نفتى دارد اما نيمى از ذخاير نفتى آن كشور در ۸ ميدان كه شامل ميدان قوار كه بزرگترين ميدان نفتى درجهان است و حدود ۷۰ ميليارد بشكه ذخيره نفت اثبات شده دارد و نيز ميدان نفتى صفائيه كه با ۱۹ ميليارد بشكه نفت، بزگترين ميدان نفتى فلات قاره جهان است، متمركز شده است.
الجزاير
الجزاير از لحاظ سنتى تنها عضو اوپك هست كه مدافع افزايش قيمت و كاهش توليد به منظور نگهدارى بالاى قيمت است. الجزاير اخيراً شير نفت خود را كاملاً بازكرده و توليد خود را با اين استدلال كه تنها راه تضمين به سرمايه گذاران خارجى در بخش نفت است با يك سوم افزايش نسبت به سهميه اوپك به ۱‎/۲ ميليون بشكه در روز رسانده است. اين كشور همچنين به دنبال آن است كه بازار فروش خود را تغيير دهد و حجم بيشترى از نفت خود را در آسيا و آمريكا به فروش رساند.
با آنكه نفت در الجزاير براى اولين بار در سال ۱۹۵۶ كشف شد، اما هنوز اين كشور در بخش اكتشاف توسعه نيافته است. سال ۲۰۰۳ معادن بزرگى از نفت و گاز توسط شركتهاى خارجى كشف شد. سوناتراش (شركت نفت دولتى الجزاير) و شريكان خارجى اش اميدوار هستند كه ظرفيت توليد نفت خام اين كشور را طى ۵ سال آينده كاملاً افزايش دهند. الجزاير با ذخاير اثبات شده ۹‎/۲ ميليارد بشكه  يكى از سه كشور آفريقايى كارتل نفتى است. در دنيا رتبه اين كشور از لحاظ صادرات نفت خام يازدهم است. تقريباً ۹۰درصد نفت خام الجزاير به اروپاى غربى صادرمى شود.
اندونزى
مسأله اندونزى دررسيدن به سقف سهميه رسمى اوپك در دو سال گذشته باعث شده تا نفوذش دركارتل تقليل يابد و اين حدس و گمان را به اذهان آورد كه كاهش توليد نفت آن كشور به جاكارتا فشار آورد تا سازمان اوپك را ترك كند. درحقيقت، در ژوئن ۲۰۰۴ اندونزى واردكننده خالص نفت شد و پيش بينى مى شود كه تا سال ۲۰۰۷ يك واردكننده دائمى نفت شود. كاهش توليدنفت آن كشور به افت طبيعى ميدانهاى پير نفتى، فقدان سرمايه گذارى جديد دراكتشاف و محدوديت هاى قانونى اندونزى برمى گردد. علاوه بر اين، رشد روزافزون تقاضاى داخلى ميزان نفت خام در دسترس را براى صادرات تا سقف ۳۰۰هزار بشكه در روز كاهش داد كه اين مقدار حتى كمتراز مصرف روزانه پرتغال  واردكننده عمده نفت اندونزى  است.
پيش بينى مى شود كه در سالهاى آتى واردات در سطح فعلى يا پايين تر هم بيايد اما افت وحشتناك ۱۵ درصدى در ذخاير اثبات شده، به اين معنى است كه برداشت از اين ميدانها در سطح فعلى به معناى پايان عرضه تا سال ۲۰۱۵ است.
ايران
ايران پنجمين توليدكننده و صادركننده نفت جهان و دارنده بيش از۱۱ درصد از ذخاير اثبات شده نفتى جهان است.
ايران در سال ۱۹۷۹ كه زمان انقلاب بود در قلب بحران انرژى جهان قرار گرفته بود. اين انقلاب و پس از آن جنگ عراق عليه ايران قيمتها را به بيش از ۴۰ دلار در هر بشكه رساند.
ايران براى رفع مشكلات مالى خود خواهان سياستگذارى قيمت بالا است. اين كشور يك عضو محتاط است كه معمولاً در زمانى كه قيمت ها بيفتد به دنبال فرصتى براى «كاهش توليد» است و به همين منظور در اين مواقع خواستار «اجلاس اضطرارى» اعضاى اوپك است.
به گفته تحليلگران بهبود روابط ديپلماتيك با عربستان سعودى در سال ۱۹۹۸ به تقويت هم پيوستگى درونى اوپك كمك كرد.
اصلى ترين ميدان نفتى ايران در استان خوزستان و در نزديكى با مرز عراق و خليج فارس يافت شده است. هم اكنون اكثر ميدانهاى نفتى ايران به ارتقاو مدرنيزه كردن نياز دارد. اما افزايش تقاضاى داخلى مانع عمده اى در محدودكردن صادرات نفت خواهد شد.
عراق
در حال حاضر عراق به خاطر تحريم بين المللى كه در گذشته وجود داشت خارج از چارچوب سهميه بندى اوپك نفت توليد مى كند و در اين ارتباط يك سهميه آزاد دارد. از طرف ديگر به دليل بيش از ۲۰ سال جنگ و تحريم صنعت نفت عراق به شدت  آسيب ديده است.
عراق تا پيش از افزايش ذخاير نفتى ايران با ۲۱۲ ميليارد بشكه ذخاير اثبات شده نفت دومين ذخيره نفتى جهان را دارا بود كه ۶۰درصد آن ذخاير در جنوب و ۴۰ درصد در شمال قرار دارد. ميدان نفتى كركوك در منطقه كردستان كه از سال ۱۹۳۸ فعال بوده مبناى توليد نفت عراق است.
تخريب وسيعى كه طى جنگ آمريكا عليه عراق بر زيرساختارهاى ميدانهاى شمالى نفت عراق وارد كرد. همراه با افت ميدانهاى نفتى باعث تأخير در توليدنفت شده است.
در حال حاضر اعتقاد براين است كه در ۱۰ سال آينده ظرفيت توليد نفت عراق به ۳ ميليون بشكه در روز برسد اين كشور درهاى خود را بر روى سرمايه گذاران خارجى در صنعت نفت و ديگر صنايع كشور باز كرده است.
كويت
با آنكه كويت براى مدتهاى مديد از قيمت هاى معتدل حمايت و طرفدارى مى كرد اما اخيراً باهدف طرفدارى از افزايش قيمت نفت در اوپك ، براى كاهش توليد و بالابردن قيمت هدف اوپك از باند قيمتى ۲۲ تا ۲۸ دلار فشار وارد مى آورد.اين اميرنشين ۹۶‎/۵ ميليارد بشكه ذخيره نفت اثبات شده دارد كه حدود ۸ درصد نفت جهان است . منطقه بيطرف عربستان سعودى كويت نزديك به ۵ ميليارد بشكه ذخيره نفت دارد كه نيمى از آن به كويت تعلق دارد كه بدين ترتيب حجم ذخاير نفت كويت را به ۹۹ ميليارد بشكه مى رساند.
تجاوز عراق به كويت در سال ۱۹۹۰ صنعت نفت اين كشور را براى مدت ۲ سال تعطيل كرد و علاوه بر آن به خاطر به آتش كشاندن ۷۰۰ چاه نفت توسط سربازان صدام حسين ، بلاياى زيست محيطى به كويت وارد كرد. تقريباً ۲ درصد ذخاير نفتى كويت هدر رفت و خساراتى معادل ۲۰ميليارد دلار هم وارد كرد.
اكثر ذخاير نفتى كويت در ناحيه بورجان واقع است كه شامل بورجان ، مگوا و احمدى است . «بورجان اكبر» پس از ميدان «نقى قهوار» عربستان دومين ميدان نفتى بزرگ جهان است كه از سال ۱۹۳۸ نفت توليد مى كند.
كويت به منظور افزايش ظرفيت توليد به دنبال سرمايه گذارى محدود خارجى در بخش اكتشاف و توليد است. اين كشور ظرفيت توليد نفت خود را از ۲‎/۳۵ ميليون بشكه در روز در سال ۲۰۰۳ به ۲‎/۵ ميليون بشكه در روز در سال ۲۰۰۴ افزايش داده و در نظر دارد اين ظرفيت را به ۳‎/۱ ميليون بشكه در روز در سال ۲۰۰۷ برساند اما به دليل نبود يك چارچوب مشخص براى سرمايه گذارى خارجى دستيابى به اين هدف را به تأخير مى اندازد.
ليبى
ليبى از لحاظ سنتى همواره يك عضو طرفدار كاهش توليد و افزايش قيمت بود و على رغم خواسته اكثر اعضا از كاهش توليد حمايت مى كرد. اما موضع اين كشور در سالهاى اخير نرم شده و به سمت اجماع و قيمت هاى معتدل حركت كرده است.حركت انعطافى ليبى در درون اوپك با تغيير سياست خارجى معمرقذافى همراه بوده است . ليبى پس از سالها انزوا و قبول مسؤوليت بمب گذارى هواپيماى مسافرى پان آمريكن در سال ۱۹۸۸ بر فراز لاكربى و سرنگونى يك هواپيماى فرانسوى در آسمان نيجر و نيز تعهد براى پرداخت خسارت از تحريم سازمان ملل خارج شد . همچنين نابودى سلاح كشتار جمعى و اجراى برنامه آن روابط آن كشور را با ايالات متحده بهبود بخشيد به طورى كه واشنگتن تحريم خود را از روى ليبى برداشت . حجم ذخاير اثبات شده نفت ليبى ۳۶ ميليارد شبكه است . نفت ليبى از جمله مرغوبترين نفت جهان با سولفور پايين است كه مورد پسند كشورهاى حوزه مديترانه است . مشتريان عمده نفت ليبى، ايتاليا، آلمان، اسپانيا و تركيه هستند . ليبى در سال گذشته اولين محموله نفتى خود را پس از ۲۰ سال تحريم به آمريكا فروخت .
نيجريه
نيجريه تا چندى پيش از طرفداران پروپاقرص اجماع در اوپك بود، اما خشونت هاى نژادى و اعتصاب در اين منطقه نفت خيز به توليد اين كشور لطمه زده و آن را به سمت حمايت از كاهش توليد سوق داده است . سهميه جديد اوپك از فلات قاره آن كشور تأمين مى شود كه از خشونت هاى نژادى به دور است.اكثر صادرات نفت خام اين كشور به ايالات متحده و اروپاى غربى صادر مى شود هر چند كه آسيا هم يكى از بازارهاى هدف اين كشور قرار گرفته است . نيجريه با توليد بيش از ۲ ميليون شبكه نفت در روز بزرگترين توليد كننده نفت آفريقا به شمار مى رود. ۶۵ درصد نفت توليدى اين كشور از كيفيت بالا و سولفور پايين برخوردار است . حجم ذخاير نفت اثبات شده نيجريه ۲۴ ميليارد بشكه است . نيجريه پس از عربستان سعودى، مكزيك، كانادا و ونزوئلا پنجمين كشور صادر كننده نفت به ايالات متحده است.
قطر
قطر با توليد ۶۷۶ هزار بشكه در روز كوچكترين توليدكننده اوپك است . قطر هيچ وقت به سهميه اوپك پايبند نبوده است اما از آنجا كه كمترين توليد را دارد و در عين حال با قيمت هاى مورد نظر ديگر توليدكنندگان كشورهاى عربى حوزه خليج فارس نفت خود را به فروش مى رساند ، از تنبيه بدور مانده است .
در سال ۱۹۹۵ و به دنبال كودتاى شيخ احمد بن خليفه آل طاهانى، سياست جديد قطر به سمت افزايش توليد نفت بوده است . براى رسيدن به اين هدف دولت روابط خود را با شركتهاى نفتى خارجى بهبود بخشيد كه انتظار مى رود در سالهاى آتى حجم سرمايه گذارى در اين بخش گسترش يابد.
پيش بينى مى شود تا سال ۲۰۰۶ ظرفيت توليد نفت قطر به ۱‎/۰۵ ميليون بشكه در روز افزايش يابد.
امارات متحده عربى
ابوظبى تنها عضو اميرنشين امارات متحده عربى است كه بخشى از اوپك را تشكيل مى دهد . شش اميرنشين ديگر نفت توليد مى كنند اما به اندازه اى نيست كه در سهميه بندى اوپك بگنجند.
با آنكه از نظر سنتى امارات عضو صلح طلب اوپك بوده و قيمت هاى معتدل را مدنظر قرار مى داده و در همان حال از نقش رهبرى عربستان در درون اوپك حمايت مى كرده اما اخيراً براى جلوگيرى از آسيب به اقتصاد جهانى خواستار قيمت پايين تر شده است .
ذخاير اثبات شده نفت خام امارات ۹۷‎/۸ ميليارد بشكه است كه كمتر از ۱۰ درصد كل جهان را در بر مى گيرد و ابوظبى كنترل اكثر توليد را در اختيار دارد .
اين فدراسيون ششمين صادر كننده نفت جهان است كه مشتريان عمده آن آسيا و ايالات متحده است . دوبى يكى از گونه هاى نفت امارات است كه مرجع قيمت بازار آسياست.
ونزوئلا
از زمانى كه هوگو چاوز در سال ۱۹۹۹ قدرت را به دست گرفت، ونزوئلا شديداً مخالف افزايش توليد و مدافع سرسخت تعهد به سهميه بندى و قيمت هاى بالا است .
ونزوئلا داراى بزرگترين ذخاير نفتى خارج از خاورميانه است و با توليد ۲‎/۵ ميليون بشكه در روز نهمين توليدكننده نفت جهان است. نزديكى ونزوئلا به ايالات متحده نفتكش ها از زمانى كه ساحل ونزوئلا را به سمت بنادر خليج مكزيك ترك مى كنند يك هفته در راه هستند در حالى كه اين زمان از بندر سعودى چهار هفته است  باعث شده كه اين كشور يك نقش كليدى را ايفا كند.

دكتر فرشاد مؤمنى*
ازمنظر اقتصادى، كارنامه عملكرد على ابن ابيطالب (ع) در زمره درخشان ترين نمونه هاى تجربى به حساب مى آيد.
ابوجعفر محمدابن على ابن شهر آشوب دركتاب ارزشمند «مناقب آل ابى طالب» جملاتى را از ايشان نقل مى كند كه حكايت از ارائه كارنامه اقتصادى حكومت او دارد.
متن بيانات على ابن ابيطالب به شرح زيراست:
ما اصحب بالكوفه احد الا ناعماً، ان ادناهم مترله لياكل البر و يجلس فى الظل و يشرب من ماء الفرات (ابوجعفر، ۱۴۰۵ ق، ج۲: ۹۹)
اين جملات كه عيناً در صفحه ۳۲۷ از ج۴۰. بحار الانوار علامه مجلسى نيز نقل شده است به اين معناست كه كسى دركوفه نيست كه در شرايط رفاه به سر نبرد، حتى پايين ترين افراد نان گندم مى خورند، سرپناه دارند و آب فرات (بهداشتى و گوارا) را مى آشامند.
درتفسير اين بيان كوتاه كه حاوى كارنامه اى عظيم وكم نظير مى باشد بايد در نظر داشت كه عناصر سه گانه مزبور (تأمين غذا، مسكن وآب) درآن دوران با ويژگى هايى كه ايشان برشمرده اند، به خصوص آب گوارا وبهداشتى ونان با كيفيت اعلا، به معناى دستيابى جامعه تحت حكومت حضرتش به قله هاى رفاه درآن زمان مى باشد. سؤالى كه به طور طبيعى مطرح مى شود اين است كه دستيابى به چنين كارنامه اى درچنان مدت كوتاهى چگونه ميسر شده است؟
آن گونه كه ازمجموعه مكتوبات مولا(ع) برمى آيد، به روشنى نشانگر آن است كه تمامى تدابير و تمهيداتى را كه ايشان به كار بسته اند مى توان درنهايت اختصار درتركيب خردمندانه عدالت وآزادى جست وجو كرد: نكته بسيار مهم دراين رويكرد خردمندانه اين است كه از ديدگاه مولا(ع) عدالت وآزادى اهداف فى نفسه حكومت اسلامى به حساب مى آمده، به گونه اى كه با هيچ توجيه وتأويلى وبه نفع هيچ امرى از عدالت وآزادى صرف نظر نمى شده وحتى يكى از اين دو نيز به نفع ديگرى مصادره نمى شده است.
درخطبه ۲۰۷ نهج البلاغه دربيان كاركردهاى اجتماعى عدل وظلم، ايشان نكاتى را يادآور مى شوند كه براى امروز ما نيز تكان دهنده ودرعين حال الهام بخش است. دربيان كاركردهاى اجتماعى عدل، على (ع) بيش از هرچيز به ثبات سياسى وماندگارى دولت، تحقق اصلاحات واقعى درسطح محيط وتبديل آزمندى هاى دشمنان به نوميدى تأكيد دارد. دربيان پيامدهاى اجتماعى ظلم نيز ، امام (ع) به رخ نمودن اختلاف كلمه، آشكار شدن نشانه هاى جور، افزايش دغل كارى وفريب كارى دردين، متروك ماندن سنتهاى محورى رسول خدا، مبناى عمل قرارگرفتن هوى و هوس، به تعطيل كشيده شدن قانون، فزونى گرفتن بيماريهاى نفسانى، زدوده شدن حساسيتها نسبت به تعطيل حق و عمل به باطل وبالاخره به ذلت افتادن نيكان وعزت يافتن اشرار اشاره دارد.
براساس اين نحوه نگرش به جايگاه عدالت اجتماعى است كه على بن ابيطالب (ع) درخطبه شقشقيه تلقى خود را از دلايل پذيرش حكومت مطرح مى سازد و براى حكومت نيز تنها به اين اعتبار ارزش قائل مى شود كه امكانات لازم را براى اداى پيمانى كه ميان علما و خداوند برقرار شده است فراهم سازد.
دراينجا سؤالى مهم قابل طرح است با اين مضمون كه آيا حركت به سوى عدالت اجتماعى درشرايط خاص از نظر آزادى هاى اجتماعى امكان پذير است يا با رويكرد آمرانه وسركوب گرانه نيز مى توان به سمت عدالت اجتماعى حركت كرد؟ در پاسخ به چنين سؤالى ازمجموعه بيانات على ابن ابيطالب (ع) وهمچنين سيره عملى آن حضرت به روشنى مى توان دريافت كه تنها درسايه آزادى هاى مشروع واصالت قائل شدن براى كرامت نوع بشر است كه زمينه هاى اقامه عدل فراهم مى شود.
طبرى درجلد چهارم ازكتاب ارزشمند خود به صراحت مواردى را ذكر مى كند كه خوارج براى تحريك على (ع) وبه انفعال كشيدن وى درزمينه آزادى هاى اجتماعى ومجبور ساختن او براى استفاده از زور درجهت خاموش ساختن مخالفين، برسر نماز امام (ع) حاضر مى شدند وبا صداى بلند شروع به قرائت آيات قرآن مى كردند. مولا (ع) دربرابر اين اقدام خوارج به حكم قرآن گردن مى نهاد وبدون آنكه كوچكترين واكنشى نشان دهد آنقدر صبر مى كرد كه تا آنها از خواندن قرآن خسته شوند وسپس نماز را ادامه مى داد. (طبرى ، ج۴: ص ۵۴)
امام (ع) درخطبه ۲۰۷ نهج البلاغه مى فرمايد: با من آن گونه كه با واليان جبار سخن گفته مى شود حرف نزنيد وچنان كه درسخن گفتن دربرابر مردم بى باك خوددارى مى كنيد، با من درسخن گفتن خوددارى نكنيد. درهمنشينى با من تظاهر نكنيد و ... همچنين ، درنامه معروف حضرت به مالك اشتر، به او فرمان مى دهد كه اى مالك درمجالس عمومى بنشين، با مردم فروتنى بنما، سربازان، ياران، نگهبانان و مأموران ويژه ات را از آنان دور بدار به طورى كه هر كس ازميان آنها اهل حرف زدن است بتواند به راحتى وبدون لكنت زبان حرف خود را بزند. درخطبه ۲۱۶ نيز على (ع) با اصرار ازمردم تقاضا مى كند كه انتقاداتى را كه نسبت به او روا مى دانند، صرف نظر از توانايى هاى فكرى وى وسوابق درخشان مبارزاتى اش ونزديكى او به رسول خدا (ص)، با ايشان درميان بگذارند ودربيان دليل چنين تقاضايى اظهار مى دارند كه من به هيچ وجه ازخطا ايمن نيستم مگر آن كه خداوند مرا كفايت كند ودر ادامه علاوه برتأكيد شديد برآزادى انديشه وبيان حقوق متقابل ميان مردم وحكومت بر نقش اصلاح گرايانه آزادى انديشه وبيان وهدايت امور به سمت عدالت پافشارى مى كنند. همچنين است اشاراتى كه به ابعاد ديگر اهميت آزادى انديشه و نقش آن در نيل به عدالت اجتماعى درخطبه ۳۴ آمده است. وبالاخره ، تأكيد ايشان براين كه نه تنها حاكم مى بايست همه شرايط آزادى بيان وانديشه ونقدهاى صريح وبى پرده از خود را مهيا سازد، بلكه درخطبه ۵۳ در زمره وظايف حاكم به ضرورت اختصاص بخشى از وقت او براى ميدان دادن به مردم درجهت برخوردهاى صريح با او اشاره دارد و به صراحت اظهار مى دارد كه تأكيد حاكم برخواستهاى خود وعدم توجه به رأى ديگران عين ستمگرى وجنايت است. به اين ترتيب، حضرت (ع) به روشنى نشان مى دهد كه عدالت وآزادى لازم وملزم يكديگر ودرعين حال ملاك شناخت ديگرى نيز مى باشند. همان گونه كه داعيه هاى عدالت خواهانه درشرايط خفقان وسركوب و فقدان آزادى انديشه وبيان به ظلم وبى عدالتى مى انجامد، تأكيد بر آزادى بدون داشتن سمت و سوى عادلانه به هرج و مرج وناپايدارى و ظلم مضاعف منتهى خواهد شد. تأكيد مكرر امام (ع) برمسأله شفافيت وتقارن اطلاعات است كه به ويژه درنامه هاى ۵۰ و ۵۳ اشاره شده است. حضرت به صراحت بحث از آن به ميان مى آورد كه حق شما بر من است كه چيزى را ازشما نپوشانم جز راز جنگ (نامه ۵۰) وى پنهان كارى حاكمان را منشأ «بحران ارزش ها» مى شمارد. به گونه اى كه كار بزرگ را در نزد حاكم خرد و كار خرد را بزرگ مى نمايد، زيبا زشت شود و زشت زيبا و باطل به لباس حق درآيد (نامه ۵۳). اين تأكيدات نيز به روشنى پيوستگى و وابستگى متقابل ميان عدالت و آزادى را نشان مى دهد.
در قسمت بعد تلاش مى شود مشخص گردد، همانگونه كه به صورت ايجابى، در تجربه مولا(ع) تركيب خردمندانه عدالت و آزادى چه دستاوردهاى اقتصادى به همراه داشته از منظر سلبى نيز تجربه عملى غفلت از تركيب مزبور چگونه به فساد، ناكارآمدى و فروپاشى منجر مى شود.
* عضو هيأت علمى دانشگاه