صباح زنگنه
آقاى امين معطوف نويسنده مشهورى كه چند كتاب و رمان درباره سمرقند، خيام و نظام الملك نوشته است، مى گويد: «قدرت فوق العاده كه در نتيجه علم و فناورى جديد حاصل شده است ، مى تواند در اغراض متعدد و متعارضى به كار گرفته شود: بعضى از آنها خير است و برخى مخرب طبيعت، به اندازه امروز، بدى به خود نديده است . اما انسانها در موقعيت بهترى براى حمايت طبيعت، نسبت به گذشته، قرار دارند، نه اينكه چون قدرت تأثير بيشترى بر مشكلات محيط زيست دارند، بلكه به خاطر اينكه آگاهى ما نسبت به آن مشكلات قويتر از گذشته شده است . اين مطلب به معناى اين نيست كه توان ما بر اصلاح امور ، بر قدرت ما و بر تخريب تفوق دارد، آن چنانكه از مثالهاى زيادى بر مى آيد و براى نمونه متلاشى شدن لايه اوزون و از بين رفتن گونه هاى طبيعى بسيارى يا در معرض انقراض قرار گرفتن آنها را ذكر مى كنيم .
مى توانستم به موضوعاتى غير زيست محيطى اشاره كنم، اما انتخاب آنها براى اين است كه مثالهاى زيست محيطى و خطرهايى كه در آنها قابل لمس است، شباهت تامى با مشكلات ناشى از همسان سازى و جهان سازى دارد .
در هر دو حالت، تهديدى براى تنوع وجود دارد . همچنانكه انواع گياهى و حيوانى در برابر چشمان ما منقرض مى شوند( پس از ميليونها سال تداوم حيات ) ، امكان دارد شاهد انقراض فرهنگهاى متعدد و زبانهاى گوناگونى باشيم كه آن فرهنگها و زبانها توانسته بودند صدها و هزارها سال زنده بمانند .
حال، از تجزيه و تحليل عناصر قوام يافتن فرهنگ عربى به اين نتيجه مى رسيم كه گوهر فرهنگ عربى (اسلامى ) كه در گذر سه هزار سال امتداد يافته است ، مى تواند حامل برپايى جامعه دانايى در هزاره سوم، آنچنانكه در پايان هزاره اول به طور مقتدرانه حامل جامعه علمى آن روز در آغاز هزاره دوم نيز تكرار شده باشد، بلكه استحكام و غناى فرهنگ عربى ( اسلامى) مى تواند توان جوامع عرب را در تعامل با جريانهاى بنيان كن جهانى سازى ، استحكام بخشد .
\ بنيه اقتصادى: از فروكش كردن منابع تا توليد دانايى:
از صفات اصلى روش توليد جارى در كشورهاى عربى كه بر تحصيل دانش تأثير دارد اتكاى زياد به مصرف فراوان مواد خام و در رأس آنها نفت در حد فروكش كردن منابع است . به اين نوع از اقتصاد «اقتصاد آبدار» مى گويند. اين روش وارد كردن نيروى ماهر از خارج را تشويق مى كند، چرا كه هم سرعت و هم آسانى توليد و تحصيل درآمد را در بردارد . در نهايت، اين روش باعث كاهش تقاضاى محلى براى دانش مى شود و فرصتهاى توليد و به كار گيرى دانش در محل را از بين مى برد.
همچنين بخش بزرگى از فعاليتهاى اقتصادى، در فعاليتهاى اوليه مانند كشاورزى كه اغلب آنها ابتدايى است و در صنايع مربوط به توليد كالاهاى مصرفى متمركز مى شود . اكثر اين صنايع كالاى مصرفى مبتنى بر مجوزها و ليسانسهاى شركتهاى خارجى است.
در اين روند، نسبت صنايع كالاهاى سرمايه اى و كالاهاى نيازمند دانش بالاتر، كاهش مى يابد. تقاضاى دانش ، به طور منفى ، تحت تأثير كوچك بودن بازار و ضعف رقابت در اقتصادهاى عربى و نبود شفافيت و حسابرسى ، قرار مى گيرد ، به گونه اى كه تشابه و گاهى تطابق نخبگان سياسى با نخبگان كارآفرينان حاصل مى شود . اين وضعيت ، امتياز رقابت را كاهش مى دهد و دانايى در فعاليتهاى اقتصادى به كار نمى رود، در نتيجه ، توان بالا بردن سود و كاهش هزينه ها منتفى مى شود، چرا كه چنين نتايجى مورد توجه مراكز قدرت قرار نمى گيرد، زيرا بالا بردن سودها ، از تقرب به قدرتمندان جامعه (رانت) حاصل مى شود و نه از قوانين اقتصاد.
كمتر باز بودن اقتصاد كشورهاى عربى بر جهان خارج و در معرض رقابت قرار نگرفتن آن اقتصادها و اجراى طرحهاى حمايتى و سوبسيدى در مورد توليدات محلى در سايه سياست جايگزين واردات،كمك به تضعيف عنصر انگيزاننده در ارتقاى توليد و بكارگيرى دانش در آن كرده است.
در عين حال ، محدود بودن همكارى عربى باعث كوچكتر شدن بازارها و گرايش اقتصادها به درون و در نتيجه افزايش احتكارها شده است .
يكى ديگر از عواملى كه باعث كاهش تقاضاى دانش مى شود، اختلال در رشد اقتصادى و توليد در ربع قرن اخير و افزايش تمركز ثروت در دست تعداد قليلى بوده است . گرچه تمركز ثروت در دست افراد معدودى در گذشته ها باعث تحقق رشد اقتصادى مى شده است ؛ اما آن اتفاق در فضا و سياق جهانى ديگرى بوده كه صفت مهم آن، بسته بودن اقتصادها بوده است . اما امروز كه گشوده شدن بازار سرمايه ناشى از جهان گرايى است، فرصت رشد محلى را از طريق تمركز كاسته است .
از طرف ديگر وجود حجم عظيمى از سرمايه هاى عربى در كشورهاى صنعتى، كه از سرمايه گذارى در كشورهاى عربى روى گردانده است، دليل ديگرى بر كم بودن فايده تمركز سرمايه و اموال در كشورهاى عربى است .
دو شرط اما غير كافى، براى بروز نهضت دانايى الزامى است :
نخست، بيمار نبودن رشد اقتصادى (سالم بودن رشد) ، كه شرط آن افزايش توليد است (كه اين خود ، شرط دوم نهضت دانايى است ) .
اين دو شرط كفايت نخواهند كرد، مگر اينكه تصميم سازان جوامع عرب تشكيل جامعه دانايى را در رأس فهرست اولويتهاى خود قرار دهند و اينكه اين تصميم در هزينه ها و سرمايه گذاريها تبلور يابد.

گروه بين الملل - هزاران لبنانى ديروز در «بيروت» خواهان خروج سوريه از لبنان شدند. به گزارش خبرگزارى فرانسه از بيروت، تجمع ديروز به دعوت مخالفان دولت برپا شده بود. مخالفان خواهان پايان يافتن دخالت هاى سوريه در لبنان و خروج ۱۴ هزار نيروى سورى از خاك اين كشور هستند.
دولت لبنان نيز كه در واكنش به انجام تحقيقات از سوى سازمان ملل متحد گفته بود با اين گروه همكارى نمى كند، اعلام كرد كه با بازرسان آن سازمان براى كشف حقايق همكارى خواهد كرد. طى تظاهرات ديروز، پليس ضدشورش، محله هاى اطراف را تحت تدابير شديد امنيتى درآورده بود. پيشتر، وزير دفاع لبنان هشدار داده بود كه در صورت برگزارى تظاهرات غيرقانونى با آن برخورد خواهد شد. گروه تحقيق سازمان ملل متحد قرار است اين هفته به رياست قائم مقام رئيس پليس ايرلند به بيروت بروند. كشورهاى غربى خواهان تحقيق كامل بر روى مسأله ترور رفيق حريرى شده اند، اما لبنان، سوريه و كشورهاى عربى اين درخواست ها را رد كرده اند.
در اين ميان به گزارش ايرنا، به دنبال تشديد مخالفت گروههاى لبنانى با ادامه حضور نيروهاى سوريه در خاك لبنان، جمعى از روشنفكران سورى مقيم داخل و خارج سوريه نيز خواستار خروج نيروهاى كشورشان از لبنان شدند.
اين روشنفكران در نامه اى خطاب به «روشنفكران، روزنامه نگاران و رهبران سياسى لبنان» اعلام كردند: «ما از درخواست شما براى عقب نشينى ارتش سوريه از لبنان و تصحيح روابط ميان دو كشور بر اساس برابرى، استقلال و آزادى اختيارات دو ملت، حمايت مى كنيم و همواره اين موضع را از هر طريق ممكن بيان كرده ايم» . اين نامه توسط بيش از ۳۰ روشنفكر سورى امضا شده است.
از سويى، روزنامه دولتى «تشرين» سوريه ديروز با اشاره به حمله تبليغاتى عليه لبنان و سوريه به دنبال ترور رفيق حريرى نوشت: مركز جنگ آينده درلبنان وهدف آن، سرنگونى حكومت سوريه خواهدبود.
تشرين در مقاله اى مواضع «جرج بوش» و «ژاك شيراك» رؤساى جمهورى آمريكا و فرانسه در قبال ترور حريرى را بى سابقه و در چارچوب تلاش گروههاى معارض لبنانى براى بين المللى كردن بحران لبنان و ايجاد زمينه دخالت خارجى در اين كشور دانست.
اين روزنامه افزود: حجم، زمان و هماهنگى حملات تبليغاتى عليه سوريه و دولت لبنان و تحركات گروههاى معارض لبنان كه دستورات خود را از پنتاگون و كاخ اليزه دريافت مى كنند، بيانگر بسيارى از واقعيت هاى دال بر هويت طرفهاى فرصت طلب، از ترور حريرى است.
تشرين تأكيد كرد: ترور حريرى و برنامه هماهنگ شده براى حمله عليه مواضع دولت لبنان و روابط اين كشور با سوريه و نيز افزايش تهديدات و نگرانى ها به معناى «اعلام جنگ و سوت آغاز اجراى طرح هاى تجاوزگرانه» است.

نوشته باب وود وارد ترجمه: كابك خبيرى
يكى ديگر از اطلاعات غلطى كه منتشر شد، احتمال حمله آمريكا با دو لشگر از طريق اردن بود. به يكى ديگر از مأموران دوجانبه، اطلاعات غلطى در رابطه با طرحهاى جنگى داده شد. در اين طرحها نشان داده شده بود كه حمله اصلى عبارت خواهد بود از بمباران سنگين فرودگاه بين المللى صدام در بغداد. گارد ويژه رياست جمهورى هم تانكها و پرسنل تا دندان مسلح خود را به فرودگاه فرستاد و آنان نيز در آنجا سنگر گرفتند و منتظر حمله احتمالى شدند.
در يكى از تخيلى ترين موارد، نشان داده شد كه آمريكا با نفوذ در درون گارد ويژه رياست جمهورى كه وظيفه اصلى آنان حفاظت از جان صدام بود، قصد كودتا دارد. به يكى از كسانى كه سيا مى دانست مأمور دوجانبه است، وظيفه مهمى داده شده بود. به او يك تخته سنگ داده شد كه در درون آن يك فرستنده با برد كوتاه جاسازى شده بود. اين فرستنده با ماهواره اى در ارتباط بود كه مأمور عراقى ديگرى هم با آن در ارتباط بود. به او گفته شده بود كه اين تخته سنگ را در نزديكى محل استقرار و استحكامات گارد ويژه رياست جمهورى قرار دهد.
سيا در ماشين او يك جاى مخفى درست كرده و مقدار اندكى پول به او داده بود. او تخته سنگ را در نزديكى محل استقرار گارد رياست جمهورى قرار داد. اگرچه فرستنده قديمى بود، اما سيا مطمئن بود كه عراقى ها نمى توانند رمز آن را كشف كنند. فرستنده به گونه اى تنظيم شده بود كه به محض ورود صدها نفر از گارد ويژه رياست جمهورى به ساختمان به كار مى افتاد.
يكى از سرويس هاى اطلاعاتى خارجى بعدها گزارشى منتشر كرد مبنى بر اين كه به فرماندهان گارد ويژه رياست جمهورى گفته شده بود كه فردى در ميان آنان قصد توطئه عليه صدام را دارد. اسناد بدست آمده پس از جنگ نشان مى دهد كه به صدام گفته شده بود كه سيا طى عمليات مخفى در درون آنان نفوذ كرده، و عراقى ها هم براى يافتن او دست به تحقيقات وسيع زده بودند.
يكى ديگر از اقدامات مخفيانه اى كه انجام گرفت، تلاش براى مجبور كردن كشورها به مسدود نمودن حساب هاى عراق بود. سيستم اطلاعاتى عراق معمولاً به كسانى كه برايشان كار مى كرد پول نقد نمى دادند، بلكه سهمى از قراردادهاى نفت در برابر غذا را براى او قائل مى شدند. برخى از آنان تا يك ميليون دلار از هر قرارداد را دريافت مى كردند، و تلاش شد تا اين پول ها در لبنان، اردن و سوييس مسدود شود. در يك مورد، ۶۵۰ ميليون دلار ضبط شد.
تلاش براى جلوگيرى از انتقال مواد لازم براى ساخت سلاح هاى كشتار جمعى، كه رئيس جمهور دستور آن را در ۱۶ فوريه ۲۰۰۲ به دستگاه اطلاعاتى صادر كرده بود، چندان موفق نبود. هدف آنان وارد كردن كامپيوترهايى بود كه برنامه خاصى روى آن ريخته شده بود. اين برنامه ها نسبت به مسائل مربوط به سلاح هاى كشتار جمعى حساس بودند. اما اين كامپيوترها نتوانستند با سيستم تلفن و ارتباطات بغداد هماهنگ شوند، و قبل از آغاز جنگ از مدار خارج شدند.
ادامه دارد

گروه بين الملل ـ «احمد قريع» نخست وزير دولت خودگردان فلسطين هيأت وزيران را به مجلس فلسطين معرفى كرد.
به گزارش خبرگزارى فرانسه از «رام الله» وى كه توسط «ياسر عرفات» به نخست وزيرى منصوب شد و «محمود عباس» ( ابومازن) نيز وى را در اين سمت باقى گذاشت ، امنيت را مهم ترين مسأله دولت خود ذكر كرد وگفت: ماطبق برنامه هاى جديد اطلاعاتى اعمال مى كنيم و مى خواهيم حكومت قانون را برقرار كنيم.
دراين حال، منابع جنبش فتح اعلام كردند كه ۲۲ وزير دولت قريع به تصويب پارلمان رسيده اند . در دولت جديد، وزيران ونزديكان به عرفات ازسمت هاى خود بركنار شده اند. گفته مى شود كه «محموددحلان» وزير امنيتى سابق فلسطين به سركار خود برگشته است.

دولت «جورج بوش» به رغم مخالفت ظاهرى با انجام هرگونه مذاكره با گروه هاى «شورشى» عراق، در حال گفت وگو با حداقل دو نفر از رهبران و نمايندگان گروه هاى مسلح اهل تسنن است. هفته نامه آمريكايى «تايم» در شماره جديد خود به نقل از «منابع وزارت دفاع» نوشت: كه افسران و مأموران نيروهاى نظامى آمريكا سرگرم انجام مذاكراتى محرمانه با حداقل دو نفر از نمايندگان ارشد از سوى «شورشيان» عراقى هستند. تايم همچنين به نقل از «مذاكره كنندگان عراقى» نوشته است: «طرف عراقى در طول گفت وگوها اظهار داشته اند كه دولت جديد عراق تحت سلطه شيعيان در كنترل ايران قرار دارد.»

گروه بين الملل - مذاكرات شيعيان عراق براى تعيين نخست وزير آينده اين كشور ازسرگرفته شد.
به گزارش خبرگزارى فرانسه ازبغداد «احمد چلبى» ازسران ائتلاف يكپارچه عراق گفت: با پايان يافتن عزادارى حسينى، كميته منتخب براى انتخاب نخست وزير جديد تشكيل جلسه مى دهد و نامزد مورد تأييد آنها مورد قبول ائتلاف خواهد بود.
«ابراهيم جعفرى» معاون رئيس جمهورى فعلى عراق و رئيس حزب الدعوه اسلامى يكى ازمهمترين نامزدها براى كسب اين عنوان است.
ازاحمد چلبى رئيس كنگره ملى عراق نيز به عنوان يكى از نامزدهاى احتمالى نخست وزيرى ياد مى شود.
وى در رابطه با حضور سنى ها در روند سياسى عراق گفت كه سنيان بايد در روند سياسى عراق حضور داشته باشند . زيرا آنها برادران وشركاى ما هستند.

اشاره: ديدار با «شوكت عزيز» نخست وزير اقتصاددانى كه مى خواهد باامنيت ايجاد شده از سوى نظاميان، جامعه را به لحاظ اقتصادى توسعه دهد و كسى كه ۵ سال پياپى چه در مقام نخست وزيرى و چه در مقام وزير اقتصاد، رشد ۷ درصدى را در كشورى كه فاقد نفت از يكسو و داراى هزينه سنگين نظامى به دليل بحران كشمير از سوى ديگر، تجربه مى كند، فرصتى قابل توجه براى روزنامه نگاران محسوب مى شود.
در آستانه سفر وى به تهران فرصتى فراهم آمد تا در محل دفتر نخست وزيرى در «اسلام آباد» مسائل مختلف سياسى - اقتصادى را با وى به بحث و تبادل نظر بگذاريم. هر چند، وى در طول مصاحبه، به طور پياپى خواستار خاموش شدن ضبط مى شد تا بخشى از گفت وگوها به صورت غير رسمى (off The Record) تلقى شود. اما در اين مصاحبه نشان داد كه اقتصاد، حرف اول را مى زند و از همين جهت نيز به ايران به عنوان يك منبع مهم انرژى مى نگرد.
بخش هايى از گفت وگوى نخست وزير پاكستان با روزنامه ايران نيوز را بخوانيد.
•••
*  در آستانه سفر به تهران روابط ايران و پاكستان را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
-  ايران و پاكستان روابط تاريخى گسترده اى دارند كه تمام جوانب مطروحه فرهنگى، تاريخى، مردمى، مذهبى و اقتصادى را در بر مى گيرد. در واقع، اين روابط نسلها است كه بين دو كشور تداوم يافته اند.
من در سفر خود به ايران به دنبال نقطه عطفى در روابط دوجانبه هستم. دو كشور ايران و پاكستان به عنوان دو كشور همسايه بايد روابط نزديكترى با هم داشته باشند. ما بايد روابط اقتصادى دوجانبه و روابط مردمى بين دوكشور دوست را مستحكم كنيم. بايد ميان مردم دو كشور، جرايد، تجار، جامعه مدنى و نخبگان دو كشور پيوند مستحكم برقرار شود. ما با يكديگر مرز مشترك داريم و برخى فعاليتها براى پيوند هرچه بيشتر دو كشور آغاز شده اند. به نظر من، دو كشور همسايه ايران و پاكستان بايد زندگى مشتركى را با يكديگر آغاز كنند. ما مرز مشترك گسترده اى داريم و بايد ياد بگيريم كه با هم زندگى كنيم. اين هم به نفع هر دو كشور است.
*  منطقه يكى از شرايط حساس خود را طى مى كند. از يك سو شما رابطه دوستانه با آمريكا داريد و از طرف ديگر، رابطه تاريخى طولانى با ايران، آيا شما آمادگى داريد براى كنترل تنش ميان ايران و آمريكا ميانجيگرى كنيد؟
-  اجازه دهيد بگويم ايجاد رابطه با يك كشور نبايد به بهاى قطع رابطه با ساير كشورها باشد. ما در مورد تمام مسائل از جمله مسائل حساس گفت وگو خواهيم كرد. پاكستان احساس مى كند تنها زمانى مى تواند نقش سازنده بازى كند كه كشورها از او درخواست كنند. ما نمى خواهيم خودمان را به كسى تحميل كنيم، ولى نسبت به تحولات كشور هاى همسايه حساس هستيم. ما خواهان صلح و آرامش و رشد در كشورهاى همسايه هستيم. اگر هر دو كشور از ما بخواهند، مى توانيم مانند يك پل رابطه عمل كنيم و در صورت لزوم، ما مى توانيم نقش رابط را بازى كنيم. ولى ما در پى اين نيستيم كه كسى را قانع كنيم اين نقش ميانجى را به ما بدهد مگر اين كه از ما خواسته شود. هر دو كشور ايران و آمريكا دوستان خوب پاكستان هستند و اگر هر دو بخواهند ما خوشحال خواهيم بود كه نقش ميانجى را ايفا كنيم. ولى از آنجا كه اين يك موضوع منطقه اى است و ايران يكى از همسايگان مهم ماست ما نگران تحولات هستيم و اعتقاد داريم كه اين مسأله بايد به صورت صلح آميز از طريق مذاكره حل شود تا به حفظ ثبات در منطقه كمك كند.
*  چنانچه آمريكا بخواهد عليه ايران اقدام نظامى بكند، موضع پاكستان چه خواهد بود؟
-  پاكستان همواره از تلاشهاى سه كشور اروپايى براى حل اين مشكل كه مسأله اى جدى براى دنياست حمايت كرده است. و معتقديم كه اين مسأله بايد از طريق گفت وگو و مذاكره حل شود. پاكستان طرفدار راه حل نظامى براى حل مناقشات نيست. ما به راه حل صلح آميز اعتقاد داريم.
*  ولى چنانچه راه حل مسالمت آميز پيدا نشود و آمريكا تصميم به اقدام نظامى عليه ايران بگيرد. آن موقع موضع پاكستان چگونه خواهد بود؟
-  اين يك فرضيه است و ما همانگونه كه اشاره كردم، حامى تلاشهاى سه كشور اروپايى و پيدا كردن راه حل صلح آميز هستيم. ما معتقديم اين گونه مسائل بايد از طريق گفت وگو و يافتن يك راه حل صلح آميز حل و فصل شوند نه با توسل به زور.
*  آيا واقعيت دارد كه آمريكا به عنوان يك كشور دوست، پاكستان را تحت فشار قرار داده است تا پايگاه در اختيار آن كشور عليه ايران قرار دهد؟
-  اين موضوع هم صرفاً گمانه زنى است و مبتنى بر حقايق موجود نيست. من اين موضوع را به شدت تكذيب مى كنم. پاكستان هرگز پايگاهى عليه ايران نخواهد بود.
* پاكستان كشورى است با ۱۵۰ ميليون جمعيت و مشكلات عديده اقتصادى از جمله فقر. چرا حاضر نيستيد مشكل كشمير را با شجاعت بيشتر حل كنيد تا به مشكلات اقتصادى خود بپردازيد؟
-  به نظر ما، صلح بهترين راه براى زندگى مردم در يك دنياى متمدن است. اقتصاد پاكستان به سرعت در حال شكوفايى است و پاكستان امروز و فردا، ديگر آن پاكستان ديروز نخواهد بود. ما راه درازى را پيموده ايم و رتبه بندى هاى بين المللى ما در حال صعود است. موضوع صلح براى پاكستان از اهميت خاصى برخوردار است. پاكستان خواستار روابط صلح آميز با تمام همسايگان از جمله هندوستان است. به نظر من مسأله كشمير بايد به طريق صلح آميز و از طريق گفت وگو بر اساس خواسته ها و آمال مردم كشمير حل شود.
* آيا از ميانجيگرى ايران بين هند و پاكستان براى حل مسأله كشمير استقبال مى كنيد؟
-  ما از ميانجيگرى هر كشورى از جمله ايران كه بتواند صلح پايدار براى جنوب آسيا به ارمغان بياورد، استقبال مى كنيم.
*  آيا در بازديد رسمى خود از ايران در هفته آينده، انتظار انعقاد قراردادى درباره لوله كشى گاز را داريد؟
توافقنامه بعداً توسط دست اندركاران امضا خواهد شد. اين توافقنامه جزئيات زيادى دارد ولى درباره اين موضوع با مقامات ايرانى مذاكره خواهيم كرد. ما علاقه منديم تا به ايران به عنوان يك منبع سرشار انرژى نگاه كنيم. به علاوه، ما با قطر هم در حال گفت وگو هستيم. در حال صحبت با تركمنستان هم هستيم، چون نياز ما به گاز طبيعى بسيار است و به بيش از يك منبع نياز داريم.
*  اما تركمنستان خيلى به شما دور است. اينطور نيست؟
نه. لوله كشى گاز از طريق افغانستان خواهد بود.
*  اما افغانستان هنوز كشور باثباتى به حساب نمى آيد.مگر نه؟
مى دانم. اما به هر حال، اين يك گزينه موجود است. ايران كشور همسايه است و قطر هم بايد لوله كشى كند. در هر حال، گاز طبيعى قطر با گاز طبيعى ايران فرقى ندارد.
*  اما لوله كشى گاز طبيعى قطر بايد از زير دريا صورت گيرد. آيا اين كار، لوله كشى را گران تر نمى كند؟
بله، به همين خاطر است كه ما گزينه هاى موجود را بررسى مى كنيم. اكنون ما در حال مذاكره با بانك آسيا و بانك جهانى هستيم. آنان تجارب كارشناسى خود را در اختيار ما مى گذارند.
*  آيا پاكستان از طرف ايالات متحده تحت فشار گذاشته شده تا گزينه خط لوله گاز ايران را لحاظ نكند؟
نه. روزنامه ها را بخوانيد.من هر روز نظرات خود را عنوان مى كنم. حتى امروز هم در اين باره با هنديان صحبت كرديم. ما يك خط لوله را به هندوستان پيشنهاد كرده ايم تا گاز و نفت ايران يا هر كشور ديگرى را به هند منتقل كنيم.
من خط لوله گاز به هندوستان را «خط لوله صلح» نام نهاده ام. اكنون دولت هندوستان با پيشنهاد ما موافقت كرده است؛ بدين معنا كه هيچ شرطى مطرح نيست. آنان الان با خواسته هاى ما موافقت كرده اند.
*  آيا اين خبر صحت دارد كه پاكستان اطلاعاتى درباره تلاش هاى علمى ايران در عرصه انرژى هسته اى، در اختيار ايالات متحده قرار داده است؟
نه، اين ادعا منطقى به نظر نمى رسد. ما چنين اطلاعاتى را در اختيار نداريم، پس چطور مى توان اطلاعاتى كه در اختيار ما نيست را به ايالات متحده منتقل كرد؟ اطلاعات مربوطه در اختيار ما نيست.
*  اين مصاحبه به طور همزمان در روزنامه ايران نيوز و «ايران» منتشر مى شود.