اميد كريمى
شايد اگر ۳۳ سال پيش شيوخ ۷ امارت به توافق نمى رسيدند تا كشورى متحد تشكيل دهند، حالا نه آنها به يك مركز پررونق اقتصادى منطقه مبدل مى شدند و نه ايران صفت «مركز اقتصادى خاورميانه» بودن را اينگونه از دست مى داد. گرچه توافق ۱۹۷۱ به تنهايى عامل ناكامى ايران براى در اختيار داشتن لقب «قطب اقتصادى منطقه» نيست ، اما به هرحال يكى از عوامل آن است.
اميرنشينان جنوبى خليج فارس از همان روز، دست كمك به سوى فرهيختگان كشورى دراز كردند كه طرح هلال خضيب را سالها پيش به پادشاه عراق توصيه كرده بود تا او آن را اجراكند، اما اگر هلال سبز به مرحله كمال نرسيد، ميزان حضور استعمارگران در خاورميانه به نقطه اى رسيد كه اكنون به عنوان تهديدى براى منافع ملى ايرانيان به شمار مى آيد. تهديدى از نوع اقتصادى كه پيامدهاى آن گاه مى تواند از جنگ ۷۲ ملت هم بالاتر باشد. شيوخ امارات آنقدر مشاوران آمريكايى، اروپايى و عموماً انگليسى گرد خود جمع كرده و آنقدر از ثروت نفتى به اين مشاوران انگلوساكسون خورانده اند كه آنها نيز در عوض، امروزه صدها برابر آن را دارند روانه كيسه اين سرزمين بندانگشتى مى كنند . هرچه كه هست مشاوره آنها و تقسيم كارى كه ميان بخشهاى اين امارات كرده اند دارد جواب مى دهد. اگر دبى پايگاه «اقتصادى نمايشگاهى» نام مى گيرد ، ابوظبى عهده دار سياست مى شود. جبل على ميزبانى صنايع اندك امارات را برعهده مى گيرد و شارجه به آموزش مى پردازد و مى شود قطب علمى براى ۷ امارات متحده.
اين چنين است كه هرامارت از صنعت توريسم بهره مند مى شود. دبى بر صدر مى نشيند تا خوش نشينان باديه نشين ميزبان مسافرانى باشند كه فقط آمده اند پول خرج كنند ، در باديه اعراب گشتى بزنندو در نهايت بگويند «تفريح كرده ايم».
ابوظبى پشت دبى مى نشيند تا براى مرگ شيخ زايد بن سلطان آل نهيان آنچنان سوگوارى برپا كند كه نمونه اش فقط همان جا يافت مى شود. ابوظبى رخت سياه برتن عروس مى كند و خاكستر ركود بر منطقه اى استراتژيك در دنيا مى پاشد.
هنوز خيلى ها از ياد نبرده اند كه مرگ شيخ زايد آنچنان شوكى به بازار ايران وارد كردكه كسى جرأت اعترافش رانداشت.
يك هفته تعطيلى امارات كافى بود تا سرمايه گذاران ايرانى بفهمند زير پايشان چه مى گذرد كه وقتى بزرگترين شريك تجارى چنان كشورى هستند ممكن است چه بلايى بر سرشان نازل شود (طبق آمار ايران در سال ۲۰۰۳ با ۲ ميليارد و ۱۸۰ ميليون دلار بزرگترين واردكننده كالا از بندر دبى و امارات متحده عربى بوده است).
اما اگر اميران خوش نشين به خود مى بالند كه اكنون منطقه اى به وسعت خاورميانه را تنها با مرگ رئيس شان يا حتى سرقتى كوچك در يكى از بازارهايشان به شوك مى برند تا همين ۳۰ سال پيش در آرزوى سفرى تفريحى به سرزمين همسايه شمالى به سر مى بردند. كم نيستنداعرابى كه اعتراف مى كنند زمانى يكى از آرزوهايشان سفر به ايران بوده است. آرزويى كه در دوره اى به ذهن آنها خطور مى كرد كه سير دنيا براى طبقه متوسط به بالاى ايرانيان آن زمان همچون مسافرتى درون شهرى بود.
مهندس حسين رضاييان كارشناس گردشگرى مى گويد: «يكى از همين اعراب امارات به خود من گفت كه ۳۰ سال پيش ما اين طرف آه مى كشيديم كه چرا نمى توانيم يك سفر برويم ايران.»
به عقيده اين كارشناس اگر اماراتى ها جاذبه مى سازند، ما در داخل و به صورت بالقوه آنچه همه مى خواهند داريم ؛ گرچه اين حرفى تكرارى است و هرايرانى مى داند هرگوشه از خاك وطنش چه جذابيت بى بديلى دارد.
اما آنچه كه باعث بالاافتادن اماراتى ها شده است را از زبان كارشناس موردنظر بخوانيد: «كارى كه قرار بود فرودگاه امام خمينى انجام دهد الآن فرودگاه دبى به ثمر مى رساند. اگر ما مى خواستيم فرودگاه امام را بسازيم تا پايگاه ترانزيت كالا از شرق و غرب باشد، با جنگ تحميلى و فعل و انفعالات سياسى داخلى فرصت را از دست داديم و عملاً آن را به دبى و فرودگاه بزرگ اين امارت واگذار كرديم.»
به گفته رضاييان اماراتى ها تنها به درآمد ترانزيت كالا بسنده نمى كنند. آنها در واقع دبى را محلى براى داد و ستد كالاهايى قرار داده اند كه هدفشان امارات متحده نيست. در حقيقت مصرف مردم امارات بسيار كمتر از واردات اين كشور است: «اين وسط تنها سود دلالى به دست نمى آيد. دولت امارات مسافران را دعوت مى كندكه واردامارات شوند. به آنها ويزا مى فروشد و پول خوبى از اين راه به دست مى آورد. اما هتل را ارزان تر از استاندارد بين المللى در اختيار مسافران مى گذارد. آن هم هتل هايى سه ستاره و پنج ستاره در استاندارد بين المللى كه ما درايران كم داريم.»
نوع دلالى در امارات به اين شكل است كه يك شركت كره اى به جاى اينكه كالايش را مستقيماً به ايران بفرستد، آن را در بندر دبى تخليه مى كند، ثبت سفارش كرده ، وارد بازارهاى دبى مى كند و آنجا با تاجر ايرانى وارد مذاكره شده و سپس كالايش را به ايران مى فرستد.
وارد كننده اماراتى يا سرمايه گذار خارجى اين وسط نه تنها پولى از دست نمى دهد كه سود هم مى كند. اصولاً واردكننده كالا در امارات همان صادر كننده هم هست. اين تصميم به اين دليل گرفته مى شود كه نرخ گمركى ورود وخروج كالا درامارات برابرى كرده واگر كالايى وارد اين كشور شود حق گمركى به دولت پرداخت مى كند (چهار درصد قيمت جنس) و با صادر كردن همان كالا به اندازه وارد كردنش سود گمركى از دولت دريافت مى كند. با اين كار دولت امارات بدون توليد هر نوع كالايى توليد درآمد كرده است.
اما دليل ورودخارجى ها به امارات چيز ديگرى است. طبق قانون امارات اگر سرمايه گذارى خارجى با يكى از مواطين شريك شده به طورى كه ۵۱درصد سهام شركت را مواطين داشته باشد و مابقى را سرمايه گذار خارجى، به اين شركت تسهيلات ويژه اى پرداخت مى شود؛ تسهيلاتى كه حقوق گمركى پايين، وامهاى كلان كم بهره و امثالهم را شامل مى شود. (در زبان عربى مواطين به بومى هاى يك كشور گفته مى شود، بومى هايى كه متولد آن كشور هستند. همچون ايرانى هايى كه سالهاست در امارات زندگى مى كنند و آنجا متولد شده اند و جزيى از مواطين محسوب مى شوند.)
فردى كه سه ماه در امارات زندگى و كار كرده است، مى گويد: «طبقه اجتماعى در امارات به دو گروه تقسيم مى شود؛ بومى و غيربومى. غير بومى ها در خدمت بومى ها هستند و بومى ها هم...»
در واقع اگر عجم ها (غيربومى) درخدمت بومى ها نباشند سود سرشارى را از دست مى دهند كه اولين آنها هم وامهاى كلان است.
كارشناس ديگرى در اين باره مى گويد: «فقط تسهيلات بانكى براى تجار خارجى جذاب نيست. وقتى سرمايه گذارى درامارات قصدهزينه كردن دارد، نه تنها سنگى جلو پايش انداخته نمى شود، بلكه با استقبال دولت آنجا هم مواجه مى شود. حتى در مواقعى به افتخار سرمايه گذار خارجى ضيافت شام هم برپامى شود. همين بار روانى ايجاد شده براى تاجر كافى است تا او رغبت بيشترى به هزينه كردن در امارات داشته باشد.»
اما تسهيلات فيزيكى احداث شده در بنادر امارات هم جزيى از جاذبه هاى اين كشور است. وقتى در بنادر امارات هر نوع كشتى و با هر نوع حجم و وزن بارى قادر به پهلو گرفتن است و وقتى در كوتاه ترين زمان ممكنه بار خود را تخليه مى كند، دليلى ندارد به سمت بنادر ايرانى راهى شود كه توانايى ميزبانى كشتيهاى سنگين را ندارند و اگر هم چنين توانايى وجود داشته باشد بايد چند ماه منتظرتخليه بار بماند.
بايدبه تمام اينها برگزارى چندين نمايشگاه تخصصى و بين المللى راهم اضافه كرد. نمايشگاههايى مانند جى تكس كه آخرينش يكصد و چهارده هزار نفر بازديدكننده از سرتاسر دنيا داشت.
نمايشگاههايى كه محل مذاكره تاجرانى مى شوند كه در حالت عادى درامارات هيچ كارى ندارند و براى كسب بازار بايد در همان كشورهاى همسايه خود دنبال مشترى باشند. اما همسايه را در دبى پيدا مى كنند و با او بر سر ميز مذاكره مى نشينند. ديگر براى اماراتى ها اين عجيب نيست كه تاجرى فرانسوى يا كارخانه دارى آلمانى در نمايشگاهى عربى با هم قرارداد همكارى ببندند.
ضمناً بايد توجه كرد كه دبى به محلى براى ديدار ايرانيانى تبديل شده است كه برحسب شرايط سياسى قادر به ملاقات يكديگر نيستند. ملاقاتهايى كه عموماً به جشنواره هاى بزرگ تبديل مى شوند كه عموم شركت كنندگانش فارسى زبان هستند.
همين جشنواره ها اما قسمتى از جاذبه تورهاى فرهنگى امارات است.
از نظر فرهنگى و تاريخى دبى و امارات به تنهايى هيچ جاذبه اى ندارند اما اميرنشينان حاشيه خليج فارس به توصيه مشاوران انگليسى و آمريكايى، بهشتى براى مسافران ساخته اند كه آنها در رؤياهايشان هم نمى ديدند. وقتى يك شهروند اروپايى پا به امارات مى گذارد و وارد هتلى مى شود كه در بهترين شهرهاى اروپا هم نمونه اش را نمى يابد حتماً براى بار دوم هم به آنجا سرمى زند و البته هوس مى كند چند روزى بيشتر در آنجا بماند.
رضاييان مى گويد: «اگر ما سالها پيش طرحى را داشتيم كه با يك پرواز از اسكى روى برف در دامنه هاى البرز به اسكى روى آب در خليج فارس برسيم، آنها هم اكنون و دراوج گرما، دامنه كوهى را به پيست سرپوشيده اى براى اسكى روى برف تبديل كرده اند كه آن طرفش به اسكى روى آب مى رسد.»
عربها به اين هم كفايت نكرده اند. اگر ما هرچه منطقه بى آب و علف پيدا مى كنيم، طرح منطقه آزاد را برايش به اجرا مى گذاريم. آنها مى خواهند دريا را خشك كنند و جزايرى بسازند كه هر كدام مشابه قاره اى است؛ جزيره اى شبيه به آفريقا با تمام فرهنگ و رسوم آنجاو جزايرى مشابه.
اگر بلندترين برج ايران سالهاست كه همچنان ساخته مى شود و تمام هم نمى شود، بلندترين برج دنيا به ارتفاع ۸۰۰متر تا نوامبر ۲۰۰۸ افتتاح مى شود. اين در حالى است كه عمليات ساخت آن از همين چند هفته گذشته از ژانويه ۲۰۰۵ شروع شده است.
اگر هتل هاى ما براى ساخته شدن فقط چهار تا پنج سال بايددرنوبت اخذ مجوز بمانند، بهترين هتلهاى امارات در عرض يك سال ساخته شده و ميزبان مسافران پرتوقع مى شوند.
اگر كويرهاى ايران به متروكه ترين مكانهاى كشور تبديل شده است، اماراتى ها تورهاى مختلف براى سفرهاى كويرى راه انداخته اند.
رودخانه هاى فصلى كه نمونه اش در ايران كم نيست، براى اماراتى ها محلى براى درآمدزايى شده است. اماراتى ها حتى براى چراگاههاى شترهايشان هم تور گذاشته اند.
آنها به اين وسيله كشورى را كه حداكثر ۲ روز مى توان گشت و از آن خسته شد، به كشورى با جاذبه هاى پيچيده و عجيب تبديل كرده اند. جاذبه هايى كه ستاره هاى بين المللى دنياى ورزش را هم مجاب به ماندن و بازى كردن دراين شيخ نشين مى كند. اگرچه اينان ستاره هايى عموماً افول كرده اند كه براى تفريح كردن و از تفريح پول درآوردن، گرماى شرجى امارات رابه جان مى خرند؛ ستاره هايى كه خود در نهايت جزيى از جاذبه امارات مى شوند.
اما به همه اين جاذبه هاى توريستى اقتصادى، فرهنگى و ورزشى بايد توريستهاى آموزشى و درمانى راهم اضافه كرد.
شرايط آموزش و تأسيس كالج و دانشگاه در امارات و مخصوصاً امارات شارجه چنان سهل است كه دانشگاهى آمريكايى آنجا شعبه اى تأسيس مى كند و مشغول به آموزش دانشجوى اروپايى مى شود! گرچه بايد از ياد نبرد دانشجويان ايرانى كالج هاى آمريكايى شعبه امارات هم چندان كم نيستند.
اما مهمترين نكته در پيشرفت و دست نيافتنى شدن امارات، تبليغات گسترده دولت اين كشور است كه هزينه آن را ازماليات دريافتى از شهروندانش تأمين مى كند. حتماً مى دانيد كه هياهوى نشنال جئوگرافيك و نام جعلى خليج عربى تازه فروكش كرده است.
به ميل يا برخلاف ميل ما و به هر روى، تازه عروس خليج فارس، امروز با تمام تبليغات له و يا عليه، همچنان و هر لحظه بر كرشمه خود مى افزايد و خواستارانى بيشتر و بيشتر براى خود طلب مى كند. تازه عروسى كه معلوم نيست شاهزاده هاى تازه به دوران رسيده آن آيا در درازمدت توان به دوش كشيدن بار شكوفايى بيشتر و هدايت دشوار آن را در خود خواهند يافت ياخير.