شهرزاد عبديه
اين روزها چاقى واضافه وزن مشكل اصلى و دغدغه بسيارى از انسانهاست. انسانهايى كه مد وعلم پزشكى هردو آنها را به لاغرى و تناسب اندام تشويق مى كنند. روزى نيست كه حداقل دريك آگهى تبليغاتى، خبر پزشكى و ... مطلبى درمورد چگونگى كاهش وزن واثرات مثبت آن نشنويم و نبينيم. اما يك سؤال مهم دراين مورد هميشه همه را به خود مشغول مى كند، تا چه به كمك رژيم هاى مختلف ، گوشواره هاى مغناطيسى و ... مى توان وزن خود را كاهش داد و ديگر هرگز چاق نشد؟!
شايد خالى از لطف نباشد بدانيد توجه به تناسب اندام وتغذيه مناسب دراين راستا را بايد ازهمان دوران نوزادى وكودكى رعايت كرد. هيچ شكى نيست كه توارث نقش بسيار علمى در چاقى و لاغرى افراد داراست. يك كودك تپل با دست هاى گوشتالو نسبت به كودكى لاغر و نحيف به مراتب استعداد بيشترى براى چاقى واضافه وزن خواهد داشت، اما چيزى كه بيشتر از وراثت و ژن هايى كه خصوصيات مثبت و منفى نسل ها را يدك مى كشند باعث چاقى افراد مى شود نوع تغذيه وفرهنگ غذايى افراد است.
بزرگى حجم ويا تعداد زياد يا همان سلول هاى چربى باعث چاقى است و تحقيقات ثابت كرده است اكثر اين سلول ها در سنين كودكى به وجود مى آيند . سپس نتيجه مى گيريم از زمانى كه نوزادى متولد مى شود ، بايد نگران اضافه وزن سال هاى آينده زندگى او بود.
كودكانى كه شروع به چاق شدن كرده اندو همه اين افراد افزايش وزن خود را مرهون پرخورى خود هستند، اين پرخورى باعث افزايش سلول هاى چربى دربدن آنها شده است بنابراين ازهمان كودكى بايد عادات صحيح غذا خوردن را به كودكان آموخت تا در آينده كمتر نيازى به تحمل مشقت رژيم هاى سخت واستفاده از ابزارها وجراحى هاى نه چندان خالى از ضرر داشته باشند.
غذا پاداش نيست
بحث دروصف مزاياى شير ومقايسه آن با شير خشك تقريباً براى همه ما مقوله اى است بسيار آشنا و شناخته شده، همه ما مى دانيم شير مادر بهترين غذا براى نوزاد است وهر نوزادى بايد حداقل سه هفته از شير مادر تغذيه كند، اما آيا مى دانيد شيرخشك سه برابر بيشتر از شير مادر حاوى نمك است واين نمك باعث نگهدارى آب در بدن نوزاد مى شود!
برخى از مادرها به گمان اين كه بايد نوزاد شير بيشترى بخورد وهرچه بيشتر بخورد سالم تر خواهد ماند نوزاد را مجبور به خوردن شير اضافه مى كنند، درحالى كه بهتر است نوزاد به دفعات بيشتر ولى به مقدار كمتر تغذيه شود. فاصله زياد بين دو وعده تغذيه وغذاى بيشتر وغنى تر باعث سخت تر شدن هضم وتبديل راحت تر آن به چربى خواهد شد.
قبل از چهار ماهگى خوراندن غذاهاى جوشانده به نوزاد باعث حذف بعضى از وعده هاى شير خواهد شد كه اين امر يعنى نرسيدن كلسيم كمتر به طفل! در ازاى اين كمبود كلسيم مواد چاق كننده نشاسته اى جايگزين خواهد شد.
هرگز براى آرام كردن نوزاد از آب وقند (قنداق) استفاده نكنيد اگر نوزاد شما بى قرارى مى كند كهنه اش را عوض كنيد شايد دل درد دارد، پستانك به او بدهيد، ... هر راه حلى بهتر ازاين است كه بلافاصله خوراكى به او بدهيد . نكته ديگر اين كه هرگز شكلات و شيرينى پاداش براى تشويق بچه ها وكودكان نيستند زيرا كودك شما را به هله هوله خورى عادت مى دهند. بنابراين بايد از همان طفوليت با تغذيه صحيح كودكان را از چاقى نجات داد.
خواص : شلغم
اين روزها كه حسابى بازار سرماخوردگى وبيمارى هاى رايج فصل سرما داغ است خوردن شلغم مى تواند دارويى مؤثر باشد. شلغم يك آنتى بيوتيك طبيعى است كه خيلى دير فاسد مى شود وبهترين داروى ضد عفونى كننده معده است . شلغم سرشار از ويتامين هاى مختلف مخصوصاً ويتامين ث است علاوه براين درشلغم پروتئين ، كلسيم، فسفر و آهن و ويتامين آ هم موجود است. برطبق تحقيقات شلغم بهترين ماده غذايى براى مبتلايان به گريپ وسرماخوردگى است. خوردن شغلم باعث افزايش ادرار و تحريك نيروى حسى مى شود . در رفع سنگ كليه ، سرفه ، سياه سرفه و آسم بسيار مفيد است. بد نيست بدانيد شلغم خاصيت خلط آورى نيز دارد اگر دچار دردهاى مفصلى ، نقرس ويا ورم طحال هستيد ، شلغم را فراموش نكنيد . شلغم باعث تقويت بينايى مى شود وبه علت دارا بودن انسولين گياهى براى مرض قند وبه علت داشتن گوگرد و آرسنيك براى جوش هاى صورت وناراحتى هاى پوستى توصيه مى شود.

اسفناج گياه بومى ايران است كه در اوايل قرن ۱۵ به اروپا راه يافت.
اين گياه زمستانه بسيار مغذى است تا جايى كه مى توان گفت اسفناج در مقايسه با سبزيجات ديگر بهترين دسر براى كل دستگاه هضمى است.
اسفناج را بايد به صورت تازه و طبيعى مصرف كرد. اين گياه داراى طبيعت معتدلى است، ولى عده اى آن را داراى طبيعت سردى مى دانند. اسفناج سرشار از ويتامين ها و املاح معدنى گوناگون، بخصوص ويتامين آ، ب ،۱ ب ،۲ ث، دى و املاح معدنى مانند كلسيم، فسفر، پروتئين، چربى، قند و يد است. اسفناج سرشار از آهن است و به همين جهت براى رشد دندانها، ترميم استخوان ها و جوش خوردن شكستگى ها لازم و ضرورى است. اسفناج به واسطه دارا بودن آهن فراوان براى افراد ضعيف البنيه، كم خون، عمل خونسازى و تهيه گلبول هاى قرمز خون مفيد است، باعث افزايش شير مادران شيرده و رشد كودكان مى شود و به عنوان يك غذاى نيروبخش و محرك غدد مترشحه جهاز دستگاه گوارش و حركات دودى امعاء نيز مفيد است و معالج يبوست است. مى توان آب اسفناج را با آب هويج و كرفس مخلوط كرد تا علاوه بر استفاده از خواص آن، مزه مطبوعى نيز پيدا كند.
خوردن اين سبزى مغذى به بيماران مبتلا به گواتر توصيه مى شود. اسفناج پخته سرفه هاى خشك و گرفتگى صدا را درمان مى كند و براى آسم مفيد است. اسفناج سريع الهضم بوده و براى امراض سينه و تب هاى حاره خوب است. التهاب و تشنگى را از بين مى برد و انرژى بدن را زياد مى كند. اسفناج تميز كننده بدن است و باعث رفع غذاهاى مانده در روده مى شود، خوردن اسفناج خام نه تنها معده و روده را پاك و ضد عفونى مى كند، بلكه براى انواع سوء هاضمه ها مفيد است. در اسفناج هورمونى به نام «سكرتين» وجود دارد كه باعث تراوش آنزيم هاى مفيد از لوزالمعده مى شود و هضم و جذب مواد غذايى را تسريع مى كند، اما خوردن اين سبزى پرخاصيت به هيچ عنوان به بيماران مبتلا به سنگ كيسه صفرا و ورم مفاصل توصيه نمى شود.

ليلا موسوى زاده
بازهم محرم آمد. هميشه محرم غذاى نذرى را به ياد ما مى آورد و غذاى نذرى ناخواسته ما را ياد روزهاى محرم بخصوص عاشورا و تاسوعا مى اندازد. در اين روزها قيمه معروفترين غذايى است كه در ظهر عاشورا پخته مى شود كه حتماً اكثر شما طرز پخت آن را مى دانيد و از تكرار مكررات جز خستگى و بى حوصلگى اتفاق ديگرى نمى افتد. بطور كلى غذاهاى نذرى در ايران شامل آش شله قلمكار و حليم در شب ۲۸صفر، خورش قيمه، قورمه سبزى، زرشك پلو با مرغ، عدس پلو، خرما، حلوا، شله زرد و ... است.
اما در برخى از روزها بخصوص روز عاشورا هنگام ظهر وقتى دسته هاى عزادارى مى گذرند شير ميان دسته داران توزيع مى شود كه نذر حضرت على اصغر است كه در كودكى شهيد شده و برخى از كودكان كه لباس هاى عربى برتن دارند ليوانهاى شير را به مردم تعارف مى كنند و در بسيارى از مواقع برخى از خانواده ها كه كودكانشان بيمار مى شوند شير را براى ظهر عاشورا نذر مى كنند تا شفاى فرزندشان را بگيرند و همان بچه شير را ميان مردم پخش مى كند، البته نوعى شربت خنك قديمى كه از تخم شربتى و زعفران و شكر درست شده هميشه در عاشورا و تاسوعا و در اين سالها شربتهاى آماده از نذرى هاى نوشيدنى است. اما امسال در خيابان ها چيزى كه زياد به چشم مى خورد ايستگاههاى پخش چاى بود به اين صورت كه در قسمت هاى مختلف ميزى قرار داشت كه سماور بزرگ و قورى چاى همراه با ليوانهاى يكبار مصرف روى آن قرار داشت و به رهگذران و افرادى كه در سرماى هوا احتياج به نوشيدنى گرم داشتند سرويس هاى لازم داده مى شد كه البته همه اين افراد به صورت شخصى اين كار را مى كردند.
شفاى مريضان با غذاى نذرى
اهميت غذاى نذرى به عنوان يك سنت قديمى كه همه آن را به عنوان تبرك مى خورند و شفاى مريضان را مى خواهند، بيشتر مى شود. در روز عاشورا صفهاى طولانى كه بيشتر از طول كوچه هاى بلند بود، ديده مى شد. اكثر آدمها كه البته در قسمت مركز شهر بودند از نظر مالى نيازى به غذاى نذرى نداشتند، اما طبق اعتقاد و علاقه اى كه به خوردن غذاى امام حسين داشتند در صف هاى طولانى ايستاده بودند، برخى از آنها براى افراد سالمند و يا مريضى كه در بيمارستان يا منزل داشتند غذا مى گرفتند. در شب عاشورا مردى را ديدم كه پسرش را روى ويلچر به زير علم دسته آورده بود، پسرى ده ساله كه دچار عقب ماندگى ذهنى و جسمى بود و با دادن شربت نذرى شفاى پسرش را مى خواست.
رعايت بهداشت در تهيه غذاهاى نذرى
رعايت اصول بهداشتى براى تهيه غذا به تعداد زياد و فرصتى كم كارى بسيار دشوار است. مسيح انصارى كارشناس تغذيه در اين زمينه مى گويد: مهمترين كارى كه در اين روزها بايد به آن توجه كرد ذبح گوسفند است چرا كه در بسيارى از جاها در جلوى دسته ها گوسفند، گاو و... كشته مى شود و اگر چاقو آورده باشد از راه قسمتى كه بريده شده ميكروبها وارد گوشت مى شود به همين دليل ضدعفونى كردن چاقو و گذاشتن حيوانات كشته شده در مكان هاى تميز از ورود ميكروب ها جلوگيرى مى كند.
شير از غذاهاى زودفاسد شونده است كه در ظهر عاشورا بين مردم توزيع مى شود، بنابراين بايد از شيرهاى پاستوريزه استفاده كرد يا شير را بجوشانيم تا از مسموميت آن جلوگيرى شود.
افزايش غذاى نذرى
اما در ميان افرادى كه سالها غذاى نذرى مى پزند نوعى وجه اشتراك وجود دارد و آن عشق و علاقه به اين كار است كه با تمام سختى ها و مشكلاتش بازهم براى رسيدن اين روزها لحظه شمارى مى كنند. البته تعداد زيادى از مردم كه امكان اين كار را ندارند با دادن پول يا اجناس مورد نياز هر سال مقدار غذاى نذرى را افزايش مى دهند.
خانمى كه ظرفهاى يكبار مصرف را كه داخل آن قيمه است در ظهر عاشورا بين مردم پخش مى كند مى گويد، خانه اى كوچك دارم كه در آن امكان پخت غذا به تعداد زياد ندارم. چندسال پيش نذر كردم كه ۱۱۰ عدد غذا در ظهر عاشورا بپزم و از آن سال به بعد هر سال تعداد غذايى كه مى پزم افزايش پيدا كرد، تعداد زيادى گوشت، برنج و... هم دوستان و اطرافيان كمك كردند و هر سال در ظهر عاشورا قيمه مى پزم و به جاهاى مختلف شهر مى برم و بين مردم پخش مى كنم.
خانمى كه همسرش را در سانحه سقوط هواپيما حدود ۱۰سال پيش از دست داده و از موقعيت خوب مالى برخوردار است مى گويد: يك تكيه در خيابان نظام است كه  ملك آن متعلق به من بود و سالها مردم در آن عزادارى مى كردند و غذاى نذرى پخش مى شد. آن را به يك سوم قيمت به مردى فروختم كه قول داد هميشه اين مكان به اين صورت باقى بماند و هر سال مردم براى همسرم فاتحه مى خوانند و طلب آمرزش مى كنند.
اما تمام زيبايى اين مراسم و پختن غذاى نذرى به سادگى آن است و تواضعى كه در آن وجود دارد، در اين سالهاى اخير برخى از افراد تجملات را وارد اين مراسم كرده اند به صورتى كه مانند مهمانى كارت دعوت درست مى كنند و عده اى را دعوت مى كنند و غذاهاى تشريفاتى مثل جوجه كباب، فسنجان و ... مى پزند كه هر ساله با چشم و هم چشمى بيشترى مواجه مى شود.

اسفنديار بهار مست
اين ماجراى مردى جوان، چاق اما خوش چهره، ۳۰ساله و كارمند است كه بسيار سخت و بى استراحت در اداره اش كار مى كند. او ضمناً پشت ميز كه مى نشيند از آخرين قاشق غذايش هم نمى گذرد. آقاى كارمند قبل از اينكه به كار روزانه اش بپردازد، صبحانه مفصلى از ژامبون همراه با تخم مرغ نيمرو، آب پرتقال غيرطبيعى و سرشار از موادقندى و دو فنجان قهوه و يك ليوان شير پرچرب و چندين نان تست كه يك صبحانه متداول آمريكايى است مى خورد. صبحانه اى كه براى يك فرد غيرورزشكار بسيار مضر است. (اگرچه خوردن مقدار زيادى نان و چاى پر از قند و پنير و كره وخامه و مربا هم كه صبحانه رايج ايرانى است از بابت زيانهايش براى كسى كه فعاليت بدنى ندارد از تفاوت چندانى با اين صبحانه آمريكايى برخوردار نيست). اما ناهار آقاى كارمند چاق، يك غذاى مفصل پركالرى است كه نشاسته و چربى فراوانى هم به همراه دارد و به دنبال آن دو يا سه فنجان قهوه و چاى و البته سيگار هم هست.
شما حالا به راحتى مى توانيد به اين سؤال كه كجاى صبحانه يا ناهار او اشكال دارد پاسخ دهيد؟ اگر به جدول اوزان مراجعه كنيد و پى ببريد كه او با توجه به سن و سالش بيش از ۱۵كيلو هم اضافه وزن دارد، باز هم قاطع تر مى توانيد به اين سؤال پاسخ دهيد، اگر به بالا بودن فشار خونش پى ببريد، پاسخ تان تأكيد بيشترى خواهد داشت. فشار خونى كه از خط قرمز هم فراتر رفته است. سطح كلسترول خونش اين واقعيت را نشان مى دهد كه اگر نوع تغذيه اش را عوض نكند، در مسير مرگ زودرس ناشى از كرونر حركت مى كند.
اما او در كنار تمام اين مسائل از چيزهاى ديگر هم گله داشت، خيلى زود خسته مى شد البته اگر شما هم به جاى او بوديد ۱۵كيلو گوشت و چربى اضافى را همه روزه با خود به اين طرف و آن طرف حمل مى كرديد، مثل او خسته مى شديد، قلبتان دائماً تحت فشار بود، اغلب گرفتار سردرد مى شديد؛ علاوه بر آن اگر فشار خون شما هم در سطح قلب بالاتر از ۲۰۰واحد بود، شما نيز دچار سردردهاى بدى مى شديد. او بعد از هر وعده غذا خوردن، در شكم خود احساس سوزش مى كرد، اگر معده شما هم مرتباً اسيد اضافى توليد مى كرد، باعث سوزش و زخم معده در جداره آن مى شد.
بعد از اينكه او تحت رژيم غذايى كم كالرى و كم چربى قرار گرفت بعد از شش ماه به حالت نرمال برگشت. كاهش وزن او در حد ايده آل ۱‎/۵ كيلو در هفته بود. كلسترول و فشار خونش به طور مرتب پايين آمده سوزش معده او از بين رفت و ديگر داراى زخم نشد. ضمناً نيرو و جوانى خود را بازيافت و به تدريج در كارش هم پيشرفت كرد وبه دنبال اين بود تا عمر طولانى داشته باشد.
ماجراى يك همبرگر خورى؛ احتياط!
اين روزها غذاهاى ساندويچى و فست فود بخصوص انواع همبرگر در ليست غذايى اكثر ما جا دارد، بخصوص اگر هنگام وعده هاى غذايى بيرون از خانه باشيم. مردى ۵۱ساله كه چند سال به طور مداوم از همبرگر استفاده مى كرد و مسن تر از ۵۱سال سن تقويمى اش را نشان مى داده فشار خون او با بالا رفتن وزنش بالا مى رفت، وقتى ميزان كلسترول خون او را پزشكان ارزيابى كردند خيلى بالا رفته و به ۳۰۰واحد رسيده بود. يك ماه كه مجدداً براى معاينه پيش پزشك مخصوص تغذيه رفت با وجوداينكه مشغول وزن كم كردن بود، اما سطح كلسترولش پايين نمى آمد. پس از مدتى بررسى مشخص شد كه او برداشت به خصوصى از رژيم غذايى كه دكترش به او داده داشته است و آن را رژيم پر پروتئين تصور كرده، در نتيجه تصميم گرفته بود به روش خودش پروتئين موردنيازش را تأمين كند. چون برخى ازمردم فكر مى كنندكه به هر اندازه پروتئين بخورند چاق نمى شوند. اين مرد ۵۱ساله به پزشك خود گفت: من عاشق همبرگر هستم و تمام پروتئين بدن خود را از طريق اين غذا تكميل مى كنم و به اندازه اى كه شما گفته ايد از همبرگر به عنوان غذاى روزانه استفاده مى كنم.
اما به گفته پزشك معالجش او سخت در اشتباه بود. زيرا با خوردن چربى حيوانى و كالرى بى حد داشت خودكشى مى كرد. به هر حال دكتر تغذيه درباره مضرات استفاده بيش از حد همبرگر و پروتئين با او صحبت كرد.
پس از شش ماه ورزش و رعايت و رژيمى كه دكترش براى او در نظر گرفته بود به حد نرمال و وزن طبيعى خود برگشت، فشار خونش تنظيم گرديد و كلسترول خونش به تدريج از منطقه خطر پايين آمد. البته افرادى كه به اندازه همبرگر مى خورند بخصوص اگر آن را با گوشت كم چربى تهيه و از سس كم كالرى استفاده كنند و يك ظرف سالاد به جاى سيب زمينى سرخ كرده بخورند، دچار ضرر نمى شوند.
منبع: CNN