سعيد پورزند
در بزرگراه شهيد حقانى ، طرحى ديگر از سوى يك دولت فرهنگى به مرحله اجرا مى رسد و ساختمان جديد كتابخانه ملى با حضور رئيس جمهورى گشايش مى يابد . اين يك اقدام مهم از سوى محمد خاتمى است كه همواره و در همه حال بر گفت و گو ، تعامل ، انديشه ورزى ، و تفكر تأكيد كرده است ؛ كسى كه پيش از پوشيدن رداى رياست جمهورى ، خود رئيس كتابخانه ملى بود .
ساختمان جديد كتابخانه ملى در محوطه اى باز و در زمينى به وسعت ۶۲ هزار مترمربع بنا شده كه قرار است يك مجسمه فردوسى نيز در ضلع جنوبى و در مجاورت ساختمان نصب شود .
به گفته عليرضا تابش مديرعامل سازمان مجرى ساختمان ها و تأسيسات دولتى و عمومى تاكنون براى ساخت اين ساختمان ۳۳۰ ميليارد ريال هزينه شده و اسكلت بتونى ساختمان كتابخانه ملى در سال ۸۲ از سوى انجمن بتن ايران به عنوان بهترين كار اسكلت بتن آرمه كشور شناخته شد .
وى مى افزايد: اين ساختمان در شرايط عادى مى تواند تا حدود چهار ميليون جلد كتاب و در صورتى كه از سيستم قفسه بندى فشرده و يا ربات استفاده كند تا هفت ميليون جلد كتاب و نشريات ادوارى را در خود جاى دهد . ساختمان كتابخانه ملى داراى سالن هاى همايش ، تالار مطالعه نقشه و منابع ادارى ، شنيدارى و موسيقى ، بخش صحافى ، مرمت ، ضد عفونى منابع كتابخانه ، خدمات پشتيبانى اجرايى ، خدمات نگهدارى ، مخزن هاى بسته و مركز تحقيقات اسلام شناسى ـ ايران شناسى است .
ملاحظات مربوط به توسعه پايدار و صرفه جويى در مصرف انرژى ، استفاده حداكثر از نور طبيعى براى روشنايى فضاها و به حداقل رساندن مصرف سوختهاى فسيلى از طريق فشردگى طرح ، جزئيات خاص اجرايى و خصوصيات طرح ناشى از شرايط اقليمى تهران و مصالح مصرفى در جداره هاى ساختمان و بام ها از ديگر ويژگى هاى اين ساختمان است .
اكنون حجم و نمايى در اين بناى باشكوه به چشم مى خورد كه نشانه اى از توجه فرهنگى مردمان اين مرز و بوم به كتاب و كتابخوانى دارد . آنچه مسلم است توسعه كتابخوانى بدون توسعه كتابخانه هاى معتبر امكان پذير نيست و به وجود آوردن شرايط مناسب و اهتمام به توسعه كتابخانه ها ، در اين ارتباط ضرورى است.
در اين ميان كتابخانه ملى به واسطه گردآورى آثار مكتوب زبان فارسى از سراسر جهان و ايجاد پشتوانه غنى فرهنگى در جهت تحقيق ، پژوهش و مطالعه ، همچون نگينى بر تارك فرهنگ ما مى درخشد .
حميد مولانا رئيس بخش مطالعات عالى جهانى ارتباطات دانشگاه امريكن واشنگتن در اين باب عقيده دارد؛ نقش بزرگ كتابخانه ملى ايران با ويژگى هاى جديد در راهبرد تبليغاتى و معرفى تمدن اسلامى و ايرانى به جهانيان انكارناپذير است . تاريخ بزرگ كشورهاى اسلامى در وجود كتابخانه ها ، اختراع ترويج استفاده از كاغذ در آسياى صغير و جلد بندى دانشنامه هاى بزرگ نشان مى دهد ايرانيان از ابتدا مبتكر و مخترع فنون بوده اند . در سال هاى اخير ايران در زمينه كتابدارى ، ترويج و انتشار كتاب و دانش پيشرفت خوبى كرده است و آمارهاى بين المللى و يونسكو نشان مى دهد كه ايران قبل از انقلاب در خاورميانه رتبه ششم توليد و ترويج كتاب را داشته اما هم اكنون حتى از تركيه و مصر نيز پيشى گرفته است .
وى مى افزايد: مشكل ايران از ابتداى انقلاب تاكنون اين بوده است كه چگونه به وسيله كتاب و ساير وسايل ارتباطى آثار و منابع علمى ، تاريخى ، دينى و تمدن خود را در بين كشورهاى ديگر معرفى كند .
از طرفى ايران در زمينه گنجينه كتابهاى خطى و نسخه هاى قديمى سرآمد كشورهاى جهان بوده و استفاده از تجربيات ، اطلاعات ، علم و دانش كتابدارى غرب ضرورى است.
كتابخانه اى كم نظير و زيبا
كتابخانه ملى در سطح منطقه خاورميانه بى نظير است و از نظر معمارى حتى از كتابخانه ملى انگليس نيز زيباتر است . كاظم موسوى بجنوردى رئيس سازمان اسناد و كتابخانه ملى مى گويد: ساختمان جديد كتابخانه ملى در مساحتى بيش از ۹۷ هزار مترمربع ساخته شد كه حدود ۶۰ هزار مترمربع آن به
بهره بردارى رسيده و حدود ۱۶ - ۱۵ هزار مترمربع از زيربناى آن را تالارهاى مطالعه تشكيل داده اند . اين كتابخانه داراى هفت مخزن ، يك دانشكده كتابدارى و چند سالن سخنرانى است و از نظر معمارى ساختمان كتابخانه ملى با دارا بودن مشخصه هاى معمارى ايرانى و اسلامى يادآور شكوه و عظمت ايرانيان ، عمق و وسعت تاريخ و فرهنگ ماست.
وى مى افزايد: كتابخانه ملى يك ساختمان هوشمند است كه در آن امكان دستيابى به اطلاعات ، نه تنها از طريق مراجعه حضورى و فيزيكى و مطالعه كتاب بلكه از طريق سيستم الكترونيكى نيز مهيا شده است . ما در الگوى سازمانى خود بخشى را به عنوان معاونت فن آورى اطلاعات در نظر گرفته ايم و نگارش نرم افزار مديريتى قابل استفاده كتابخانه را طى قراردادى واگذار كرده ايم و هم اكنون حدود سى مهندس نرم افزار وكميته اى از كتابداران زبده كتابخانه ملى مشغول طراحى آن هستند . در بخش مبادلات ، سفارشات و خريد كتاب ، كاتالوگ كتابهاى منتشر شده از سراسر دنيا در حد توان جمع آورى مى شود و براساس مصوبه مجلس شوراى اسلامى موظف هستيم چهار ميليون كتاب را در مدت ۱۰ سال از خارج از كشور براى تجهيز كتابخانه ملى تهيه كنيم و اين به معناى خريد سالانه حدود ۴۰۰ هزار جلد كتاب است. در داخل كشور هم بايد هر سال يكصد هزار جلد كتاب خريدارى كنيم. در اين راستا جمع آورى همه كتب فارسى زبان از سراسر دنيا، تمامى كتب مربوط به دين مبين اسلام و اسلام شناسى ، كليه كتب ايران شناسى موجود و همچنين منابع عمومى و آنچه مربوط به معارف بشرى در كليه زمينه هاست در اولويت قرار دارند .
بجنوردى درخصوص ايجاد امكانات براى محققان ، پژوهشگران و اساتيد مى گويد: وقتى منابع جديد به زبانهاى روز دنيا در كتابخانه ملى موجود باشد ، اساتيد و محققان مى توانند به راحتى به آن دسترسى پيدا كنند .
همچنين مى توان از طريق سيستم الكترونيكى كتابخانه ملى به كتابهاى سراسر جهان دسترسى داشت و منبع عظيمى از اطلاعات را در اختيار گرفت . در كنار آن شايد بتوانيم به برخى اساتيد ويژه كه طرح تحقيقاتى خاصى دارند امكاناتى بدهيم كه با در دست داشتن يك رمز ورود از رايانه شخصى خويش به سيستم الكترونيكى كتابخانه ملى متصل شوند. البته اينها طرحهاى در دست بررسى است كه به مرور زمان محقق مى شود . دسترسى به اطلاعات نيز از طريق كتاب و اينترنت نيست بلكه ما امكانات صورتى و تصويرى هم در اختيار پژوهشگران قرار مى دهيم.
بحث همكارى كتابخانه ملى ايران با كتابخانه كنگره آمريكا نيز همچنان از جايگاه ويژه اى برخوردار است . رئيس سازمان اسناد و كتابخانه ملى در اين خصوص مى گويد: با كتابخانه كنگره آمريكا همكارى هاى فرهنگى مثبتى داريم و در زمينه هاى فرهنگى ، جدا از مسائل سياسى از سوى ما هيچگونه محدوديتى وجود ندارد . چندى قبل دكتر بيلينگتون رئيس كتابخانه كنگره ميهمان ما بود و سطح روابط فرهنگى ما بسيار مثبت و مفيد بوده است . اتفاقاً محدوديتهاى آن سو بيشتر از اين سو بود و اين باعث تعجب بيلينگتون نيز شد . كتابخانه كنگره آمريكا عظيم ترين كتابخانه جهان و داراى ۲۸ ميليون جلد كتاب است كه از اين تعداد ۸ ميليون جلد مجله به صورت دوره هاى تجليد شده نگهدارى مى شوند. اين كتب به ۳۵۰ زبان مختلف دنيا است كه حدود ۲۵۰ زبان آن در حال حاضر جزو زبانهاى زنده دنيا به شمار مى آيند . ما سعى داريم با كتابخانه كنگره براى تجهيز كتابخانه ملى ايران همكارى داشته باشيم بالطبع آنها نيز براى تكميل منابع خود به كتب فارسى تازه عرضه شده ما در سالهاى اخير نياز دارند .
پورى حسينى كه ۳۰ سال تجربه در كتابخانه ملى دارد معتقد است: اگر مطابق اساسنامه كار كنيم، كتابخانه ملى جايگاه واقعى خودش را پيدا مى كند و اين مستلزم آن است كه فقط براى نمايش دادن كار نكنيم.
متخصص كتابدارى داشته باشيم و حداقل معاونين و كتابدارها متخصص باشند  و ...
با اين ساختمان جديد و امكاناتى كه به ما داده خواهد شد كتابخانه ملى در سالهاى آينده خواهد توانست جايگاه واقعى خودش را پيدا كند . كلنگ احداث ساختمان جديد كتابخانه ملى در اواخر دوره رياست جمهورى هاشمى رفسنجانى در سال ۱۳۷۵ به زمين زده شد و براى شركت در مراسم افتتاحيه امروز ، از ۲۱ وزير فرهنگ كشورهاى مختلف دعوت به عمل آمده است.