|
نگاهى به اپراى عروسكى«رستم و سهراب»
به كارگردانى بهروز غريب پور
يك ضرورت فرهنگى
|
|
|
رضا آشفته
اپراى عروسكى «رستم و سهراب» بنا بر ضرورت هاى فرهنگى و تاريخى و براساس يكى از تراژدى هاى بزرگ شاهنامه فردوسى و با همنوايى اپراى لوريس چكناواريان ، موزيسين ايرانى و ارمنى در تالار نوبنياد فردوسى هر شب ساعت۱۹ اجرا مى شود.
در مقدمه بالا نكات قابل توجهى به چشم مى آيد كه بايد در اينجا به نام «بهروز غريب پور» كارگردان و طراح «اپراى عروسكى رستم و سهراب» اشاره كرد. اين كارگردان توانا و خلاق بارها در زمينه هاى مختلف توليد آثار نمايش عروسكى ومديريت فرهنگى خدمات ارزنده اى را به جامعه فرهنگى و هنرى ارائه كرده است.او اين بار نيز با يك تير چند هدف را نشانه گرفته و همه مى دانيم كه سال هاست در ايران هيچ خبر و اثرى از اپرا به معناى واقعى آن نبوده است.دراين سالها نيز لوريس چكناواريان موفق شده چند اجراى چند روزه از اپراهاى مختلف را براى علاقه مندان اجرا كند اما اين اپراها آنقدر زياد نبوده كه بتواند جريان ساز شود. بلكه بهروز غريب پور به مدت طولانى تر و بى آنكه هزينه هنگفتى صرف نوازندگان و همسرايان و خوانندگان اپرا شود، در تالار فردوسى چنين هنر ارزنده اى را براى ايرانيان مهيا و برقرار ساخته است. هرچند ما چندان با فرهنگ اپرا آشنا نيستيم اما آشنايى با آن يكى از ضروريات فرهنگى است چنانچه تئاتر و سينما را از جاهاى دور گرفته ايم اما امروز به آنها جامه اى كاملاً ايرانى پوشانده ايم.
ماريونت
غريب پور در هدف دوم خود به سراغ شيوه اى از نمايش عروسكى - ماريونت - رفته كه در دنيا به دليل دنگ و فنگ هاى تكنيكى و هزينه آورش كمتر خواهانى دارد. در عين حال با اين شيوه مى توان بزرگترين داستان هاى عاشقانه و در اينجا حماسى يا تراژيك را به صحنه آورد و از دور ريخته شدن بسيارى از هزينه هاى جانبى جلوگيرى كرد. براى آنكه با اين عروسكها مى توان در زمان بيشترى تماشاگران را براى ديدن يك تراژدى ايرانى (و نه حماسى ) دعوت كرد.
از آنجا كه طراحى ، ساخت واجراى نمايش عروسكى ماريونت هزينه بر است گروه آران مى تواند و مى خواهد اين امكانات را به لحاظ آموزشى در اختيار دانشجويان نمايش هاى عروسكى قرار دهد تاآنها نيز از نزديك با چنين عروسكهايى آشنا شوند. شايد همين حركت ها باعث شود كه من بعد بسيارى از دانشجويان راغب شوند كه در طراحى و ساخت عروسكهاى نخى و حتى اجراى چنين شيوه هايى كوشش كنند.
بنابراين غريب پور با دورانديشى باز هم قدم مؤثرى را بر مى دارد كه خيلى ها از آن بهره مند مى شوند. اين بهره مندى در مجموع باعث تعالى و ارتقاى فرهنگ جامعه خواهد شد.
حكيم فردوسى
سومين هدف بهروز غريب پور كه شايد والاترين هدف او هم تلقى شود، توجه به يكى از بزرگترين حكيمان و فرزانگان سرزمين كهن ايران باشد. حكيم فردوسى سالهاست كه بنابر دلايلى نامعلوم يا معلوم از گردونه توجهات فرهنگى پاك شده است. در صورتى كه اين بزرگمرد فرزانه تا ابد ايرانيان را مديون خود ساخته است.او با تلاش بى وقفه اش اثر جاودانه اى را خلق كرده كه يكى از گوياترين زبان ها و فرهنگ هاى زنده دنيا را براى همگان متجلى و احيا مى گرداند. شاهنامه فردوسى اثرى قدر قدرت است كه نه تنها به ايرانيان بلكه به تمامى جهانيان تعلق دارد. او برخلاف آنان كه مدعى نگرش سلطنت جويانه يا ملى گرايانه و افراطى فردوسى هستند، به نگرشى انسانى و ناب پرداخته كه همگان را نسبت به نقاط ضعف و تراژيك وجودى خويش آگاه مى سازد، در ضمن با دادن آگاهى، افراد و جامعه را بيدار مى كند.
پس از اين آگاهى بخشى ، ديگر به خود افراد و جامعه بر مى گردد كه تا چه حد از اين امر والا و متعالى بهره مند شوند.
فراتر از هدف هاى سه گانه
اگر بخواهيم كمى منصفانه تر به موضوع دقيق شويم در مى يابيم كه حركت غريب پور فراتر از هدف هاى سه گانه پيش آمده است. مثلاً تأسيس و راه اندازى تالار فردوسى براى اجراى اپراهاى عروسكى و ايرانى و همچنين اجراى نمايش هاى عروسكى نخى يك گام اساسى و ماندگار خواهد بود. ديگران نيز درآينده مى توانند بانى روشن ماندن چراغ اين تالار باشند. تالارى كه تا پيش از اين جزيى از كارگاه دكور تالار وحدت محسوب مى شد اما امروز تبديل به يكى از تالارهاى ذى قيمت و ارزنده شده است.البته گرانقدرى و بقاى اين تالار به همت و كوشايى جامعه نمايشگران عروسكى بر مى گردد كه بتوانند حضور پر رنگ وقابل لمسى را در اين تالار به منصه ظهور برسانند.
اينك اگر خواسته باشيم كمى پا را فراتر بگذاريم و نه دچار خودشيفتگى كاذب شويم و بنا بر خودستايى انسانى و معنوى به اين حركت بزرگ توجه وتأمل نشان دهيم ،در نزد خود مى باليم كه گروهى هنرمند جوان واميدوار به رهبرى و مديريت هنرمندى تيزهوش و توانمند اثرى را خلق كرده اند كه اين روزها بسيارى از فرهيختگان كشورهاى مختلف دنيا را به وجد مى آورد كه در سرزمين ايران نيز اپرا و نمايش عروسكى ماريونت در چارچوب استانداردهاى قابل پذيرش اجرا مى شود.چنانچه سفيران و رايزن هاى فرهنگى چند كشور اروپايى با ديدن اين اثر با سعه صدر و راست گفتارى پس از ديدن اين اثر ابراز علاقه مندى كرده اند كه هموطنان خود را نيز از ديدن اين اثر قابل اعتنا بى نصيب نگذارند. شايد شما نيز تا پيش از خواندن اين مقاله خبرهايى از اين دست را در مطبوعات ملاحظه كرده و يا خواهيد كرد.
كمى منصفانه تر
باز هم اگر بخواهيم كمى منصفانه تر به اپراى عروسكى رستم و سهراب وهدفهاى بهروز غريب پور نگاه كنيم، در مى يابيم كه نقاط ضعف وكاستى هايى در كار و پيرامون آن ديده مى شود كه بايد به آينده بهتر آن اميدوار شد. هنوز گروه عروسك گردانان، توانايى بالقوه خود را به معيار بالايى براى هنرنمايى و بروز زيبايى شناسانه حركت و جان بخشى به عروسكها نرسانده اند. شايد اين مهم نيز باهمت مسؤولان فرهنگى و بلندهمتى جامعه نمايشگران عروسكى در حركت ها و برنامه هاى بعدى و با تمرين ها و كسب تجربه هاى بيشتر و بهتر رفع و رجوع شود. چنانچه پس از گذشت چند سال شاهد معجزه دستان اين افراد در قالب نمايش عروسكى باشيم.
بايد به خود بباورانيم كه غريب پور با پيشينه غنى و محكم به سراغ اپراى عروسكى رستم وسهراب آمده است و او هنوز با اين مقولات دست و پنجه زيادى نرم نكرده و بايد منتظر بود و او هم در حركت دوم يا سوم خود كارگردانى قابل قبول ترى را آشكار سازد. بايد منتظر بود و اين انتظار مرهون نگاه وتأمل مسؤولان است كه زمينه هاى حمايتى را فراهم كنند تا اين گروه وديگر گروههاى عروسكى بتوانند در سايه سار تلاشهاى گرم و صميمى خود به شكوفايى غيرقابل وصفى برسند شايدتجربه نمايش بدون يارى وهمراهى گروه ماريونتن تئاتر وين (اتريش) وافرادى مانند ورنر هايرزر ، كريستين هايرزر و جرالد كوبى چك ناممكن باشد. فرهنگ ايرانى به همراه شدن اين عزيزان اتريشى براى ارتقاى آگاهى و تعميم خرد انسانى تحسين مى گويد. باشد كه تمامى فرهيختگان دنيا به دور از مرزبندى هاى رايج براى بودن و زيستنى آرمان خواهانه با هم همگام و همراه شوند.
|
