گزارش و عكس: احمد جلالى فراهانى

شايد از بدشانسى شهردار تهران بود كه بارندگى هاى شديد در دهه سوم بهمن ماه ادامه پيدا كرد و شدت برف و سرما باعث به هم خوردن اوضاع عبور و مرور شهر تهران به ويژه در مناطق يك تا شش شد. چه جناب شهردار درست چند روز پيش از آغاز بارندگى ها به شهرداران مناطق ۲۲ گانه دستور داده بود «ستادهاى لكه گيرى معابر را فعال كنيد تا خيابانهاى شهر در ايام دهه فجر هيچ گونه لكه اى نداشته باشد.»
با اين همه چرخ فلك و روزگار گويى از سر عناد با دستور شهردار هم كه شده چنان بارندگى را به آسفالت هاى نيمه جان تهران تحميل كرد كه شايد در ۴۰ سال گذشته بى سابقه بود. بارندگى نه تنها مانع انجام عمليات لكه گيرى شهر تهران شد، بلكه با خلق چاله هايى عميق و گاه بزرگ حتى به بزرگى استخر - باعث شد تا اين بار جلوبندى سازها و آپاراتى ها زمستان پر رونقى را پشت سربگذارند.
البته به رغم گذشت قريب دو هفته از پايان بارندگى هاى بهمن ماه، لكه ها كه چه عرض كنم، چاله هاى خيابانهاى تهران به عمر خود ادامه مى دهند و كافى است سرى به خيابانهاى تهران و بويژه اوين و دركه و ولنجك و پونك و حتى بزرگراه هاى چمران و مدرس بزنيد تا ببينيد اينكه مى گويند با احتياط رانندگى كنيد يعنى چه. چه هر آن ممكن است بلايى كه بر سر اين حقير در بزرگراه آزادگان آمده دامن شما را هم بگيرد. يعنى خداى نكرده، شما هم مجبور شويد درست در ظهر روز عاشورا كه تمام شهر تعطيل است به خاطر هر دو لاستيك تركيده اى كه در اثر افتادن در يكى از همين چاله هاى بزرگ رخ داده تمام شهر را زير پا بگذاريد.
نكته جالب حرفهاى آپاراتى هاست. آنها مى گويند: بعد از بارندگى هاى اخير تعداد مراجعين به آنها حتى بيش از سه برابر سال پيش شده است و امسال زمستان پربركتى را پشت سرگذاشته اند.
عمر ده ساله
شهردارى تهران البته نه تنها نتوانست تمام آسفالت هاى سطح شهر را لكه گيرى كند، بلكه حتى موفق به رفع مشكل برف گرفتگى هم نشد. و اغلب اهالى مناطق شمالى شهر از يكديگر مى پرسيدند: «اينكه تلويزيون اعلام مى كند تمام مناطق تهران برف روبى شده است كجاست؟» به عنوان مثال در دركه تا مدتها بعد از پايان بارندگى امكان عبور و مرور مشكل بود و اگر همت خود مردم نبود معلوم نبود چه بلايى بر سر ترافيك اين منطقه مى آمد.
اين در حالى است كه دكتر محمود احمدى نژاد درست صبح روز ۲۷ مهرماه سال جارى در مراسم افتتاح واحد تحقيقات و آزمايشگاه مركزى شركت آسفالت نمونه اعلام كرده بود:« بخش قابل توجهى از مشكل آسفالت تهران رفع خواهد شد. او اذعان كرده بود كه عمر مفيد آسفالت در تهران ۵ سال است و ما تلاش داريم با انجام كنترل هاى كيفى اين مدت را به ده سال افزايش دهيم.»
با اين همه تمام كارشناسان مصالح مصرفى مى دانند كه آسفالتى كه در تهران مورد استفاده قرار مى گيرد عمرى بسيار پايين تر از اين دارد. و در حالى كه سالانه ۱۰ ميليون تن آسفالت در كشور مصرف مى شود، در تهران اين رقم سالانه يك و نيم ميليون تن است.
البته اين اولين بارى نبود كه دكتر احمدى نژاد خواهان رفع مشكل «چاله هاى خيابانى» در شهر تهران شده بود. او در آغاز تصدى شهردارى تهران هم قول داده بود كه ظرف مدت ۴۰ روز مشكل آسفالت تهران و ناهموارى خيابانها را حل خواهد كرد. اين اتفاق هرگز نيفتاد و حتى در ملاقاتى كه او با مردم منطقه ۱۹ داشت اگر چه اعلام كرده بود: عمليات روكش آسفالت ۲۰۰ خيابان شهر تهران تا آخر امسال به پايان خواهد رسيد اما با آنكه تنها چند روز ديگر به پايان سال ۱۳۸۳ باقى نمانده هنوز كه هنوز است بسيارى از راه هاى اصلى و فرعى تهران نيازمند آسفالت اساسى و زيربنايى هستند و به اعتقاد بسيارى از رانندگان تهرانى كار خيابانهاى تهران از لكه گيرى و چاله پركنى گذشته و بايد خيلى از اين خيابانها دوباره و از نو آسفالت شوند.
البته از انصاف به دور است كه بگوييم شهردار تهران در اين مدت فعاليتش كارى نكرده. چرا اتفاقاً او خيلى از خيابانها و معابر را آسفالت كرده است. اما سؤال اين جاست كه چطور شهردارى كه مدعى شده بايد عمر آسفالت تهران از ۵ سال به ۱۰ سال برسد دوباره دستور لكه گيرى خيابانها را داره و چطور خيابانهايى كه به تازگى آسفالت شده اند مملو از چاله و چاه هستند؟!
آيا پيمانكاران در كار خود سهل انگارى مى كنند؟ آيا جنس آسفالت مورد استفاده با شرايط آمد و شد پرترافيك و پر حجم تهران همخوانى و تناسب ندارد؟
در اين باره مهندس مصطفى كاظمى كارشناس شهرى مى گويد: نوع مصالح و كفپوش خيابانهاى تهران بايد به گونه اى باشد كه سطح آن كاملاً صاف باشد و پستى و بلندى نداشته باشد و در فصل زمستان ليز و لغزنده نباشد و در تابستان بر اثر گرماى آفتاب داغ و سوزان نشود. در حالى كه سطح بيشتر خيابانهاى تهران اين ويژگى را تأمين نمى كند و در مناطقى نيز كه از سطوح سفالى يا سيمانى استفاده شده، آن قدر فضاى خالى و پر نشده وجود دارد كه به هيچ وجه مطلوب نيست. كيفيت اجرا نيز در اكثر مناطق مناسب نيست و در صورتى كه در ابتداى كار سطح صاف و مطلوبى ساخته شود پس از مدتى براثر عبور خودروها يا گرما و سرما به زودى شاهد خرابى و از بين رفتن آنها هستيم.
عبور از پياده رو ممنوع
مسأله چاله ها و حوضچه هاى دهان گشاده تهران تنها مختص خيابانها نيست. بلكه پياده روهاى تهران هم از اين بلا و مصيبت درامان نيستند. چه اغلب پياده روها هم آسفالت هستند.
امروزه واقعيت پياده روهاى تهران آن است كه شهر تهران پياده روهايى با سطح مناسب و هموار براى عبور عابران ندارد و مصالح مورد استفاده در اين پياده روها با استانداردهاى لازم براى ساخت آنها سازگار نيست و فضاى پيش بينى شده براى عبور عابران با حجم تردد آنان متناسب نيست و بالاخره موانع متعدد در مسير پياده روها، رفت و آمد عابران را مختل مى كند.
دكتر اسماعيل شيعه از كارشناسان مسائل شهرسازى در اين باره مى گويد: «رسيدگى به وضع پياده روها، توجه به حرمت انسانهاست. اما متأسفانه مسير عبور عابران پياده تهران علاوه برآنكه بسيار محدود است و ارتباط منطقى و درستى با شبكه راه ها ندارد در روزهاى بارندگى اصلاً قابل عبور نيست و به همين علت عابران پياده براى گذر در شهر با محدوديت هاى زيادى مواجه هستند.»
در واقع در زمانهايى كه با بارندگى و افزايش برف و باران مواجه هستيم عبور و مرور براى شهروندان در پياده روها بشدت دشوار مى شود و معلوم نيست در چنين موارد اضطرارى عابران پياده چگونه بايد از كنار اين معابر عبور كنند. عابران پياده در بيشتر موارد مجبورند از مسير سواره رو حركت كنند و اين امر براى همه شهروندان بخصوص افراد كهنسال و كودكان بسيار خطرناك است.
متهم به بى انصافى نشويم
قبل از هرچيز اين نكته را يادآور شويم كه اين فقط شهردارى تهران نيست كه مسؤول چاله، چوله هاى تهران است. بلكه تمام آن دستگاه هايى كه درست فرداى روز اتمام كار آسفالت يك خيابان با مته هاى پرسروصدايشان به جان همان خيابان مى افتند و تازه بعد از آسفالت يادشان مى آيد اين خيابان بايد براى عمليات برق كشى و گازكشى و لوله آب و... حفارى شود نيز مسؤول اين خرابى ها هستند و آنها هم بايد در اين باره پاسخگو باشند. ضمن آنكه در مورد امور شهرى مثل تهران بيش از ۳۰سازمان و نهاد تصميم گيرنده هستند و آنها هم به نوعى در پايين بودن جنس و كيفيت شهر تهران نقش دارند.
در اين رابطه حتى خود ما شهروندان نيز مقصريم. ما كه هنگام ساخت و ساز ساختمان مصالح ساختمانى را در خيابان و پياده رو ولو مى كنيم و نمى دانيم كه همين كار باعث كاهش عمر مفيد آسفالت مى شود. در اين باره دكتر حميده امكچى كارشناس مسائل شهرى مى گويد: در صورتى كه قوانين مشخص و دقيقى درخصوص هماهنگى ميان دستگاه هاى اجرايى تدوين شود و سازمانهاى مختلف خدماتى نيز پيمانكاران را به رفع موانع و پركردن اصولى حفارى ها موظف كنند، پيگيرى حقوقى تخلفات و احقاق حقوق شهروندان امكانپذير خواهدبود.
البته اين مسأله در صورتى قابل اجرا است كه شهردارى به عنوان متولى اصلى شهر بتواند ميان دستگاههاى متعدد هماهنگى ايجاد كند. بطورى كه حفارى هاى اضطرارى در سطح شهر به امرى استثنايى تبديل شود.
دكتر امكچى مى گويد: ازسوى ديگر داشتن يك شهر سالم كه در آن اصول شهرسازى رعايت شده باشد و شهروندان بتوانند در محيطى امن و پاكيزه زندگى كنند، به نحوه رفتار و رعايت موازين زندگى شهرى ازسوى خود شهروندان نيز بستگى دارد و در صورتى كه شهروندان به حقوق يكديگر احترام نگذارند نگهدارى و ايجاد شرايط مناسب زندگى شهرى بسيار پرهزينه مى شود و شهردارى ها بايد هزينه بيشترى متحمل شوند تا بى توجهى هاى شهروندان را جبران كنند.
براى رعايت بيشتر جانب انصاف بگذاريد از برخى از كارهاى مهم شهردارى تهران براى حل معضل ترافيك هم يادى بكنيم و در همان منطقه دويى كه در ابتداى گزارش به آن اشاره كردم كارهاى خوبى انصافاً صورت گرفته. كارهايى از قبيل رفع معضل تقاطع هاى ناهموار در چهارراه شهربازى و پمپ بنزين ولنجك و پل گيشا و... و اساساً همين كه شهردار فعلى تهران موفق شده است تا برخى از پروژه هاى «شهرداران گذشته» را به اتمام و اجرا برساند خودش كار بزرگى است. اما يادمان باشد. سازمانى كه معتقد است: «چنانچه كوتاهى و كم كارى هريك از ما موجب هدر رفتن وقت گران بهاى شمارى از شهروندان ولو براى چندثانيه هم بشود، نه تنها در اين دنيا بلكه در فرداى قيامت و در محضر الهى نيز مى بايست جوابگو باشيم.» نبايد اجازه دهد تا چاله چوله هاى ناشى از بدى كيفيت و جنس آسفالت تهران شهروندان تهرانى را مدتها علاف و سرگردان جلوبندى  سازى ها و آپاراتى ها كنند و علاوه بر اتلاف ساعتها وقت آنها هزاران تومان هزينه براى شان به ارمغان بياورد.
به هر حال براى سازمانى كه مى تواند به گفته خودش تا هفتصد ميليون تومان صرف بازى هاى بانوان آسيايى و ميليون ها تومان صرف وام ازدواج كند، رفع چاله چوله هاى خيابانهاى تهران كار چندان دشوار و ناممكنى نيست .