حسن هاشميان
با وجود اينكه بخشى از مخالفان لبنانى سخنان بشار اسد رئيس جمهورى سوريه درباره عقب نشينى نيروهاى آن كشور از لبنان را ناكافى ، مبهم و دور از سطح انتظارات خود ارزيابى كرده اند ، اما گروهى ديگر ، آن را مثبت و گامى در جهت صحيح تلقى كردند كه مى تواند اهداف آنها را در بناى روابط جديد با سوريه ، كشف حقايق مربوط به ترور رفيق حريرى و آماده شدن براى برگزارى يك انتخابات سالم پارلمانى در ماه مه آينده (خرداد ۱۳۸۴) محقق سازد .
نكته مبهم براى تندروهاى مخالف سوريه و مخصوصاً افرادى كه به امين جميل رئيس جمهورى سابق و ميشل عون فرمانده سابق ارتش لبنان نزديك هستند ، آن بخش از سخنان بشار اسد است كه گفته: «... نيروهاى خود را ابتدا به منطقه بقاع و سپس مرز لبنان با سوريه عقب خواهيم كشيد.» اگر چه رئيس جمهورى سوريه جمله «... ما به طور كامل از لبنان عقب نشينى مى كنيم» را به كار برد و در عين حال ، آنها مايل هستند گامهاى عملى در اين راه مشاهده كنند .
اما گروه ديگر مخالفان كه تحت رهبرى وليد جنبلاط - سياستمدار با سابقه لبنان - هستند ، خوشبينى خود را از آنچه كه در سخنان بشار اسد آمده است ، اظهار داشتند . آنها اين مقدار از تحقق خواسته هاى خود را نسبت به عقب نشينى سوريه از كشور خود در اين مرحله از تاريخ و با در نظر گرفتن اوضاع بين المللى و شرايط منطقه كافى مى دانند . آنان همچنين با مقامات سورى و در رأس آنها بشار اسد هم رأى هستند كه علاوه بر موضوع عقب نشينى ، مسأله حمايت از مقاومت لبنان در برابر اسرائيل از اهميت بالايى برخوردار است . رئيس جمهورى سوريه در سخنان خود تأكيد كرد كه تنها يكى از مواد قطعنامه ۱۵۵۹ به عقب نشينى سوريه از لبنان تعلق دارد ، در حالى كه مشكل اصلى به آن موادى از قطعنامه بر مى گردد كه درباره خلع سلاح مقاومت و به خصوص چريكهاى حزب الله لبنان است . جنبلاط و همكارانش با اين جنبه از نگرش سوريها به مسأله موافقند كه در صورت خروج ناگهانى نيروهاى سوريه از لبنان ، خلأ نيروى متوازن كننده پيش خواهد آمد كه ممكن است اوضاع را به كشمكشهاى دهه ۷۰ قرن گذشته برگرداند.
در چنين شرايطى اكنون به نظر مى رسد كه سخنان بشار اسد توانسته است در سه جبهه شكاف ايجاد كند و تا حدودى فشارهاى موجود عليه سوريه در سطوح بين المللى ، منطقه اى و عربى را اندكى كاهش دهد . در جبهه نخست كليت اپوزسيون لبنان در معرض شكاف قرار گرفته است . از يك طرف در حال حاضر ، كسانى قرار مى گيرند كه همان شعارهاى گذشته را بر عليه سوريه تكرار مى كنند و سخنان اسد را براى عقب نشينى ناكافى مى دانند ، اما از طرف ديگر ، افرادى وجود دارند كه حساسيت شرايط فعلى را درك مى كنند و در پى دنبال كردن سياست گام به گام خود با سوريه هستند . آنها معتقدند كه چنين سياستى، بسيار مؤثر و در عين حال ، دربردارنده نتايج مثبت براى دو كشور سوريه و لبنان خواهد بود.
در جبهه دوم ، اجماع عربى كه براى خروج سوريه از لبنان در جهان عرب و به خصوص در آستانه برگزارى كنفرانس سران عرب در الجزاير عليه اين كشور شكل گرفته بود ، اكنون اندك اندك تغيير شكل داده است و به نظر مى رسد كه دو كشور مهم عربى ، يعنى عربستان سعودى و مصر ، بعد از سخنان بشار اسد با سوريه هماهنگ شده اند . آنها اين شكل عقب نشينى را در اين مرحله پذيرفته اند و در حال حاضر براى بى اثر ساختن قطعنامه ۱۵۵۹ تلاش مى كنند . چنين چرخشى در جهان عرب ، در آينده دبير كل سازمان ملل متحد را واخواهد داشت تا گزارش ملايمى نسبت به عقب نشينى سوريه از لبنان و كيفيت اجراى قطعنامه ۱۵۵۹ به شوراى امنيت ارائه كند .
سومين جبهه به آمريكا و متحدانش مربوط مى شود . اگر چه تاكنون تحليلى از سوى كشورهايى مانند فرانسه ، آلمان يا روسيه در اين باره منتشر نشده است ، اما به نظر نمى رسد كه آنها همانند جورج بوش رئيس جمهورى آمريكا قبل از سخنرانى بشار اسد ، بدون هيچگونه ملاحظه اى خواهان خروج كامل سوريه از لبنان شوند و آن را به عنوان مانع اصلى صلح در منطقه تلقى كنند . اين موضوع را بايد نوعى ملاحظه گرى آنها در اين باره تلقى كرد كه يكى از معانى آن ، يكسان نبودن ديدگاه هاى آنها با آمريكا است . از سوى ديگر نبايد ناديده انگاشت كه قبل از سخنان اسد همه اپوزسيون لبنان با آمريكا همصدا بودند كه خواهان خروج سوريه از كشور خود بودند . اما اكنون اوضاع تغيير كرده است و بخش عظيمى از لبنانى ها ديگر با آمريكا همگونى ندارند .
اكنون بشار اسد ، هم بخشى از اپوزيسيون لبنان را با خود همراه كرد و هم كشورهاى مهم عربى را به حمايت از خود برانگيخت و هم در متحدين آمريكا ترديد ايجادكرد. از سوى ديگر ارتش سوريه كاملاً از لبنان خارج نشد . تا اينجا مى توان او را پيروز ميدان لقب داد، اما بايد منتظر ماند و ديد كه گزارش دبير كل سازمان ملل متحد به شوراى امنيت ، اين پيروزى را كامل خواهد كرد يا اينكه فشارهاى جديد و مشكلات تازه اى براى اسد و دولت وى رقم خواهد زد .