شمس خسروى
كوروش سيد ابوطالب امام را بسيارى از هنرمندان عكاس دوران دفاع مقدس مى شناسند. او همزمان با شروع جنگ به عنوان نيروى متخصص به منطقه جنگى رفت و به تهيه خبر، گزارش و عكس از رزمنده ها مشغول شد.
خودش مى گويد: «موقع گرفتن هر يك از عكسها، اين حس را داشتم كه روزى جنگ تمام مى شود و همه چيز به حالت عادى بر مى گردد و در آن زمان تنها عكسهاى به جا مانده از اين دوران مى توانند خاطرات را زنده نگه دارند.»
وى چندى قبل مجموعه «رويش در سپيده» را كه مجموعه عكسهاى مقايسه اى از دوران جنگ با امروز خطه خرمشهر و شهرهاى ديگر كشورمان است، به چاپ رساند. در همين زمينه با او گفت و گويى انجام داديم كه در ادامه مى خوانيد:
* درباره مجموعه «رويش در سپيده» و انگيزه طرح و اجراى اين كتاب تصويرى صحبت كنيد؟
- از دوران دفاع مقدس، مجموعه اى از تصاوير شهرهاى بمباران و موشكباران شده داشتم. بعد از صحبتهايى كه با «ستاد بازسازى مناطق جنگى» داشتم، تصميم گرفتم تصاويرى از زندگى بعد از جنگ در همان مناطق را نيز تهيه كنم. بنابراين در آرشيو خودم يا دوستان، تصاوير ويرانه هاى جنگ را ديدم و سپس با نشانه هايى كه از امروز در محل بازسازى شده وجود دارد، عكس گرفتم. علامت مشخصه اى از عكس قديمى در فضاى جديد و بازسازى شده وجود دارد كه با هم قابل تطبيق هستند. مثل گنبد مسجد يا وجود يك بناى قديمى و... كه تصاوير، يادآور روزهاى سخت جنگ و مصائبى كه بر مردم گذشته، هستند.
* كدام يك از تصاوير گرفته شده در اين مجموعه، دلمشغولى بيشترى براى شما دارد؟
- سال ۶۱ عكسى را از پل خرمشهر گرفتم. روى تابلويى كه در عكس پيداست، نوشته شده: «كوچه هاى اين شهر به خون مطهر است. با وضو وارد شويد.»
در عكسى كه سال ۸۰ از همان منطقه گرفتم، مرد جوانى مشغول تيمم كردن است. اين تصوير، حس خاصى در من ايجاد كرد.
* خاطره اى از دوران تهيه عكسها در ذهنتان مانده است؟
- براى گرفتن هر يك از تصاوير، مدتها وقت صرف مى كردم تا نماد و مفهوم خاصى را كه مطلوب نظرم بود، به ذهنم برسد و بتوانم حس خاصى در مخاطب ايجاد كنم. در سوسنگرد، هنوز اولين تانكى كه در شهر منهدم شد، در يكى از ميادين شهر به همان شكل مانده است. مردم و كوچه و بازار از اين تانك با شنى ها و لوله هايش به طور كامل نگهدارى مى كنند. برايم خيلى جالب بود كه مردم، لوله و شنى آن را برنداشته بودند و از آن به همان شكل اوليه محافظت مى كردند.
* در نمايشگاههايى كه اين قبيل آثار را در معرض ديد عموم مى گذاريد، استقبال مردم را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
- مردم، زندگى بعد از جنگ را در عكسهاى بازسازى شده به شكل مقايسه اى مى بينند و مسائل اجتماعى مطرح شده در آنها را مرور مى كنند. شادى ها، غم ها و مشكلات روزمره، توجه آنها را جلب مى كند و خاطره روزهاى جنگ براى آنان تداعى مى شود. اين كه مصائب دوره جنگ به پايان رسيده و زندگى، جريان عادى پيدا كرده است، حس خوبى به بيننده مى دهد.
* در حال حاضر مشغول انجام چه كارهايى هستيد؟
- عكاسى را كماكان انجام مى دهم. چندى پيش طرحى به فرهنگسراى پايدارى ارائه دادم كه آقاى حسنى از اين طرح استقبال كردند و قرار شد هزينه آن را از شهردارى بگيريم و كار را شروع كنيم. اين جلسات آذرماه برگزار شده، ولى هنوز پاسخى به ما داده نشده و كار به صورت معلق مانده است. اگر توجه به طرحهاى ارزشى با موضوعاتى از اين دست كه به تاريخ معاصر كشورمان و حفظ ارزشهاى اسلامى ما مى پردازد، در رأس امور قرار بگيرد، قطعاً كارها سريع تر به نتيجه مى رسد و افرادى مثل من بهتر مى توانند در اين جريان مفيد واقع شوند.
* طرحى كه به فرهنگسراى پايدارى ارائه داديد، چه بود؟
- موضوع «تهران در جنگ» را مد نظر داشتم كه قطعاً كتابى كه از اين طرح تهيه مى شود، اسم ديگرى خواهد داشت. عكسهاى دوره جنگ اعم از اعزام نيرو، كمكهاى مردمى، بازگشت آزادگان، تشييع جنازه شهدا و جانبازانى كه خود را فدا كردند و جسم خود را براى حفاظت از خاك كشور، سپر آتش خشم دشمن كردند، موضوعات هفت گانه اين طرح هستند.
اگر يادمان باشد، براى ما ساكنان پايتخت، شروع جنگ با اولين بمباران تهران در سال ۵۹ معنا پيدا كرد و پس از آن تهران تا آخرين روزهاى جنگ تحميلى با حوادث بسيارى روبرو مى شد كه سعى دارم در مجموعه بعدى به اين وقايع بپردازم و به صورت مقايسه اى آن را با امروز تهران، به بيننده نشان بدهم. ديدن تغيير فرهنگ و آداب مردم و فراموشى آن روزها، ايثارها و وقايعى كه همين مردم خلق مى كردند، بسيار جالب خواهد بود.
* اثرات اين قبيل فعاليتها از نظر خود شما در جامعه چيست؟
- امروز در تهران، اين كلان شهر پرطمطراق، نشانه هايى از هشت سال دفاع مقدس نمى بينم. يادآورى آن روزها و دورانى كه گذشت، به نسل جديد كمك مى كند به ارزشهاى اجتماعى، نظامى و ملى خود پايبند شوند. امروز ما چيزى براى نشان دادن به يك جهانگرد نداريم، به غير از يك ساختمان موزه جنگ خرمشهر كه كم و بيش به شكل قديم آن بازسازى شده و كلاهخود يا لباس رزمنده ها را مى بينيم كه با رنگ قرمز، سرخ شده اند و هيچ حسى را القا نمى كنند.
در موزه آشووتيس و يا ساختمان هاى حفظ شده، آثار حمله اتمى به هيروشيما و غيره را مى توان ديد كه همگى حقيقى و حس برانگيزند. در خارج از كشور ما، آثار به جا مانده از جنگ جهانى دوم را در موزه نگهدارى مى كنند تا عبرت آيندگان شود و يا افتخارات سربازان و مبارزان خود را به همه نشان بدهند. هنوز نمايشگاه عكس جنگ داير مى كنند و از رشادت سربازان و پارتيزان هاى خود فيلمهاى جنگى مى سازند و پخش مى كنند و من فكر مى كنم اين قبيل حركات بايد در كشور ما هم به صورت جدى و حرفه اى انجام بشود تا براى آيندگان به ثبت برسد.

اشاره:
«خليل اسفنديارى» مسؤول صفحه دفاع مقدس روزنامه رسالت سالهاى متمادى است حضورى جدى در عرصه مطبوعات اين حوزه دارد و كار كردن در اين عرصه را با وجود تمام مشكلات وموانع موجود يك وظيفه مى داند و معتقد است فعاليت در اين حوزه اگر با شناخت و هدف همراه باشد هرگز خستگى را برنمى تابد. گپ و گفت كوتاه اين هفته را كه با وى داشته ايم، بخوانيد:
كمى از خودتان بگوييد و اينكه در حال حاضر به چه مشغوليد؟
همچنان به تداوم رسالتى مى انديشم كه در حكم شرع، عقل و وجدان و وصاياى ارزشمند شهيدان در قبال راه و كار باقيمانده از حماسه سازان ۸سال دفاع مقدس بر عهده ما نهاده شده است. رسالتى كه ايجاب مى كند بخشى از هم و غم خود و توانايى و فرصتمان را براى بقاى ارزشها، يادها و خاطرات خلق شده و برجاى مانده از آن سالهاى مهم و تاريخى و آن قطعه ها و سرزمين هاى ملكوتى اختصاص داده، در اين راستا خود را بدهكار و مديون امام و شهيدان بدانيم.
از سوابق صفحه دفاع مقدس روزنامه رسالت بگوييد و اينكه تاكنون چه موفقيتهايى را به دست آورده ايد؟
صفحه دفاع مقدس روزنامه رسالت عمرى به درازاى خود روزنامه دارد. اين صفحه از سال،۶۴ مصادف با اوج جنگ تحميلى راه اندازى شد. من از سال۷۲ عهده دار تهيه و تدارك اين صفحه شدم. در سال۸۱ و در جشنواره دفاع مقدس مطبوعات اين صفحه در ميان صفحات دفاع مقدس مطبوعات رتبه اول را به دست آورد و در سال۸۲ هم در جشنواره مطبوعات دفاع مقدس در رشته مقاله نويسى رتبه اول را به دست آوردم، در جشنواره اى ديگر هم نيز كه در ۵مهرماه سال جارى برگزارشد، موردتقدير قرارگرفتم كه جا دارد درهمين جا از فرصت استفاده كرده همه اين موفقيت ها را كه نتيجه اراده و عنايت روح بلند شهيدان مى دانم، به آنان و خانواده هاى گرانقدرشان تقديم كرده درعوض گوشه چشمى از عناياتشان را به روز حشر و قيامت تقاضا مى كنم.
فكر مى كنيد درمكتوب كردن ادبيات شفاهى دفاع مقدس تا چه ميزان موفق عمل شده است؟
مى توانم بگويم آنچه تاكنون از حماسه هاى دفاع مقدس به رشته تحرير درآمده، درقبال حجم واقعى مطالب كه بايد دراين رابطه خلق شود، بسيار اندك بوده است.
هنوز بسيارى از لايه هاى اين قطعه ناگشوده باقى مانده است. عمده رساله ها در روايت وقايع و خاطرات دفاع مقدس درتعدادى خاص از افراد متوقف مانده و كمتر به سراغ منابع جديد رفته اند.
اهميت مكتوب ساختن ادبيات شفاهى دفاع مقدس را درچه مى دانيد؟
اولاً اينكه اين خاطرات و ادبيات، مايه اى براى ساير فعاليت هاى هنرى، فرهنگى برنامه سازان امروز و آينده است.
اين برنامه سازان براى خلق اثر به منابع اوليه احتياج دارند.
اين خطر به خصوص در آينده وجوددارد كه چنانچه برنامه سازان فرهنگى و هنرمندان منابع مستند و واقعى در دسترسشان نباشد به خلق آثار بر مبناى تخيل روى مى آورند.
از اين رو تلاش امروز ما براى ثبت خاطرات و ادبيات شفاهى دفاع مقدس، گامى جهت جلوگيرى از بروز آن خطر است.