۱۰ سال پس از برگزارى چهارمين كنفرانس زنان در جهان، سازمان ملل متحد فرصتى در اختيار سياستگذاران و كارشناسان سراسر جهان مى گذارد تا پيشرفت هاى حاصله در اعتلاى برابرى جنسيتى و توانمندسازى زنان و دختران را ارزيابى و گام هاى مشخصى براى اقدامات آينده توصيه كند. اين گردهمايى تحت عنوان «بازبينى و ارزيابى ۱۰ ساله» از ۲۸ فوريه تا ۱۱ مارس (از ۱۰ تا ۲۱ اسفند) در مقر سازمان ملل متحد در نيويورك، به عنوان بخشى از چهل و نهمين اجلاس كميسيون مقام زنان سازمان ملل برگزار مى شود.
كنفرانس پكن در سال ۱۹۹۵ به صدور «برنامه اقدام» تاريخى منتهى شد كه دولت هاى عضو، شركاى سازمان ملل و همكاران غيردولتى آنها اميدوارند در راستاى اجراى گسترده تر و نظام يافته آن حركت كنند. اين گردهمايى، پس از جلسه ۵ سال پيش مجمع عمومى سازمان ملل، نخستين فرصت براى مقامات عاليرتبه دولتى و طيفى گسترده از كارشناسان جامعه مدنى است كه به ارزيابى عميق مقام امروز زنان بپردازند. راش مايانجا، مشاور ويژه دبيركل سازمان ملل در مسائل جنسيتى و پيشرفت زنان گفت: «از زمان تشكيل اجلاس پكن، ما شاهد قوانين عادلانه ترى هستيم كه از زنان در برابر تبعيض، بدرفتارى و خشونت حمايت مى كنند با اين حال براى اجراى «برنامه اقدام» پكن، بويژه در زمينه كاهش فقر، بهبود شرايط بهداشتى، ايجاد فرصت براى پيشرفت اقتصادى و رهبرى سياسى، كاهش موارد نقض حقوق بشر لازم است كارهاى بيشترى انجام شود. كميسيون مقام زنان توجه خود را به دو موضوع متمركز خواهد كرد: بازبينى پيشرفت در اجراى «برنامه اقدام پكن» و سند حاصله از اجلاس ۵ سال پيش مجمع عمومى، به گفته كارلوين هانان مدير بخش پيشرفت زنان، انتظار مى رود تعداد زيادى از سازمان هاى غيردولتى در اين گردهمايى شركت كنند. وى چنين اظهار داشت: ميزان مشاركت سازمان هاى غيردولتى بيانگر مساعدت فراوان جامعه مدنى به ارتقاى حقوق زنان در طول ۳۰ سال گذشته است. مشاركت و كمك هاى آنان به «بازبينى و ارزيابى ۱۰ ساله» و همكارى مداوم آنها عنصرى اساسى در اين فرايند است.
«برنامه اقدام» چارچوبى جهانى براى كشورها فراهم ساخت تا به تبعيض عليه زنان و به تفاوت هاى مربوط به جنسيت در ۱۲ حوزه ميانى از جمله بهداشت، آموزش، اشتغال، مشاركت سياسى و حقوق بشر خاتمه دهند.
بازبينى و ارزيابى ۱۰ ساله بر چالش هاى كنونى از جمله تلاش هايى براى
- بهبود دسترسى به مراقبت بهداشتى مناسب، از جمله بهداشت بارورى و جنسيتى و پيشگيرى و درمان بيمارى ايدز و ويروس آن.
- افزايش مشاركت زنان در مشاغل مربوط به تصميم گيرى در دولت ها و جامعه
- ايجاد فرصت هاى كامل اقتصادى براى زنان، از جمله دسترسى به منابع مالى خود
- جلوگيرى از خشونت عليه زنان از جمله قاچاق آنان و حذف مصونيت متجاوزان به حقوق زنان
- كاهش مناقشات مسلحانه و افزايش مشاركت زنان در برقرارى صلح، پيشگيرى از مناقشه و حل آن، تأكيد خواهد كرد.
۱۳۴ كشور پيش از «بازبينى و ارزيابى ۱۰ ساله» در كميسيون مقام زنان اطلاعاتى درباره آنچه تاكنون براى حمايت از برابرى جنسيتى و اجراى توصيه هاى «برنامه اقدام» انجام داده بودند، به سازمان ملل تسليم كردند. فعاليت هاى ديگرى نيز در اين زمينه در جريان گردهمايى هاى بين دولتى و منطقه اى كه به وسيله كميسيون هاى اقتصادى سازمان ملل در آفريقا، آسيا، اروپا، آمريكاى لاتين و آسياى غربى ترتيب داده شد، انجام گرفته است.
در اين اجلاس دو هفته اى هيأت ها در مورد تعهدات خود نسبت به پيشرفت و برابرى زنان تجديدنظر خواهند كرد. در اين اجلاس ميزگردهايى براى گفت وگو بين نمايندگان عاليرتبه دولت ها، از جمله: همسران رهبران كشورها و وزيران امور زنان و كارشناسان مسائل برابرى جنسيتى در سازمان ملل و سازمان هاى غيردولتى و جامعه مدنى تشكيل خواهد شد. از ايران نيز خانم زهرا شجاعى معاون رئيس جمهور در امور زنان به همراه هيأت همراه در اين كنفرانس شركت كرده اند.
پيام هاى اصلى زير براى انتقال به اجلاس بازبينى و ارزيابى پكن
حقوق بشر زنان: در چند دهه گذشته، يكى از مهمترين دستاوردها براى زنان، در زمينه حقوق بشر است. كنوانسيون حذف تمام اشكال تبعيض عليه زنان، يكى از كنوانسيون هاى بين المللى است كه بيش از هر كنوانسيون ديگر به تصويب كشورها رسيده و تقريباً از حمايت همگانى برخوردار است. شناسايى و آگاهى از حقوق زنان به عنوان حقوق بشر از جمله حقوق بارورى و دسترسى برابر به زمين و ملك، لازم است به برخوردارى از اين حقوق در واقعيت تبديل شود.
رهبرى: تعداد نمايندگان زن در پارلمان ها و در مشاغل دولتى در تمام سطوح همچنان كمتر از مردان است. با وجود مشاركت روزافزون زنان، پيشرفت در اين زمينه هنوز خيلى كند است.
خشونت: خشونت عليه زنان و دختران هنوز مشكلى جدى در بسيارى از مناطق جهان است. در بيشتر اين كشورها اين مشكل، به عنوان مسأله اى همگانى كه حقوق بشر را نقض مى كند، شناخته و درك شده است. اما هنوز نمى توان تضمين كرد كه بتوان در اين كشورها از خشونت عليه زنان، به نحو مؤثرى جلوگيرى كرد و خاطيان را تحت تعقيب جزايى قرار داد.
بهداشت بارورى: براى ارتقاى بهداشت مادران در طول دهه گذشته پيشرفت اندكى حاصل شده است. برطبق آمار، در هر دقيقه يك زن براثر حاملگى دشوار و يا زايمان جان خود را از دست مى دهد. امكان دسترسى به وسايل پيشگيرى از باردارى و ساير خدمات مربوط به بهداشت بارورى در سراسر جهان بهبود يافته است. با اين وصف هنوز كارهاى زيادى بايد انجام شود. به طور مثال در هر سال ۱۹ميليون زن به روشهاى خطرناك سقط جنين مى كنند و در هر هفت دقيقه يك زن به همين علت جان خود را از دست مى دهد.
بيمارى ايدز ‎/ HIV : زنان بيشتر از مردان در معرض خطر ابتلا به بيمارى ايدزاند، به طورى كه اينك بيش از نيمى از افراد مبتلا به بيمارى ايدز و آلوده به ويروس HIV زنان هستند. آمار نشان مى دهد احتمال ابتلاى زنان جوان منطقه صحراى آفريقا ۴برابر بيشتر از مردان جوان است.
مناقشات مسلحانه: زنان مى توانند در برقرارى صلح و بازسازى جوامع نقش حياتى داشته باشند و آنان بايد در همه مراحل مذاكرات صلح و بازسازى از جمله ايجاد نهادهاى دموكراتيك و حساس به مسائل جنسيت، به عنوان تصميم گيرنده حضور داشته باشند. براساس قوانين بين المللى تجاوز و ساير شكل هاى خشونت جنسى در مناقشات مسلحانه، به عنوان جنايات جنگى و جنايت عليه بشريت شناخته مى شوند، با اين وصف براى جلوگيرى از وقوع اين جنايات و نشان دادن واكنش به ختم كامل خشونت، هنوز كارهاى بسيارى بايد انجام شود.
قاچاق زنان: اكثر قربانيان قاچاق انسان، زنان و دختران هستند. براساس برآورد سازمان ملل هر سال ۲ميليون زن را از مرزهاى بين المللى قاچاق مى كنند. اين موضوع در سطح بين المللى مورد توجه قرار گرفته است با اين وصف هنوز از شناسايى قربانيان قاچاق به عنوان قربانيان موارد نقض حقوق بشر يعنى فقر و نابرابرى جنسيتى كه سزاوار حمايت و پشتيبانى دولتها هستند، خوددارى مى شود.
آموزش: در بسيارى از مناطق دنيا، در زمينه كاهش تعداد زنان بيسواد و افزايش ثبت نام دختران، پيشرفت هايى حاصل شده است، اما نابرابرى در تحصيلات دانشگاهى همچنان، به قوت خود باقى است و اغلب زنان پس از پايان تحصيلات خود از فرصت هاى شغلى در بازار كار محروم هستند.
بازبينى و ارزيابى در كميسيون مقام زن در ۲۰۰۵
دولتهاى عضو سازمان ملل متحد در اعلاميه سياسى مصوب بيست و سومين اجلاس ويژه مجمع عمومى اين سازمان در ژوئن سال ۲۰۰۰ موافقت كردند تا اجراى برنامه اقدام پكن را به منظور ارزيابى پيشرفت ها و توجه به ابتكارهاى جديد و در صورت اقتضا ۱۰ سال پس از تصويب برنامه اقدام پكن مورد بازبينى قراردهند. بازبينى و ارزيابى اجراى اعلاميه و برنامه اقدام پكن مصوب (چهارمين كنفرانس جهانى درباره زنان - پكن ۱۹۹۵) و نتيجه بيست و سومين  اجلاس ويژه مجمع عمومى (۲۰۰۰) در برنامه كارچندساله «كميسيون مقام زن» براى چهل و نهمين اجلاس آن در مارس ۲۰۰۵ قيد شده است، اين كميسيون به دو موضوع رسيدگى خواهدكرد:
ـ بازبينى اجراى برنامه اقدام پكن و اسناد حاصل از بيست و سومين اجلاس ويژه مجمع عمومى.
ـ چالشهاى كنونى و برنامه ريزى هاى آينده نگرانه براى پيشرفت و توانمندسازى زنان و دختران
منبع: مركز اطلاع رسانى سازمان ملل
مترجم: معصومه پيروزبخت

سيد محمد خاتمى رئيس جمهورى اسلامى ايران در پيامى به همايش بين المللى زن در تاريخ ايران معاصر تصريح كرد كه در تجربه بزرگ انقلاب اسلامى ، اسلام مردم سالار ، پناه امن ملت ايران براى دستيابى به آزادى، استقلال و پيشرفت شد . رئيس جمهورى در اين پيام كه جعفر رحمانزاده استاندار زنجان در محل سالن سهروردى دانشگاه زنجان قرائت كرد ، تأكيد كرد كه در اين ميان نيز زن ايرانى در تكوين و تعريف «هويت اسلامى» در جهان جديد توانست استعداد و قابليت خويش را به منصه ظهور رساند . متن كامل پيام بدين شرح است:
بسم الله الرحمن الرحيم
برگزارى سمينار بين المللى «زن در تاريخ ايران معاصر» را به عنوان اقدامى شايسته و علمى ، صميمانه ارج مى نهم و از تلاشهاى ارزنده همه استادان ، محققان، دانشجويان ، كارشناسان و مديران گرانقدر در انجام اين مهم تقدير و تشكر مى كنم. جاى خوشحالى است كه اين نشست ارزنده علمى حضور و نقش تأثيرگذار زن ايرانى را در ميان دو فراز برجسته تاريخى از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامى مورد بررسى قرار داده است . روشن است كه در تجربه تاريخى مشروطيت ، ايرانيان سنگ بناى جديدى از هويت اجتماعى را نهادند ، كه به درستى «هويت ملى» نام گرفته است. اين ميراث هويتى ، يكى از مهمترين و گرانبهاترين سرمايه هاى تاريخى ايرانيان در دنياى امروز است و ترديدى نيست كه اين «ماى» جديد ايرانى نه مى تواند و نه بايد بدون زنان معنا شود.
در تجربه بزرگ انقلاب اسلامى ، اسلام مردم سالار ، پناه امن ملت ايران براى دستيابى به آزادى و استقلال و پيشرفت شد و در اين ميان نيز زن ايرانى در تكوين و تعريف ، «هويت اسلامى» در جهان جديد توانست استعداد و قابليت خويش را به منصه ظهور برساند . طبيعتاً شناخت و تبيين فرود و فرازهاى تاريخى ، فرهنگى ، اجتماعى و سياسى كشور و واكاوى نقش هاى شناخته شده يا ناشناخته زنان در روند تحولات گوناگون جامعه است . زنان ايرانى هر جا و هر گاه كه امكان بروز توانايى هاى خويش را يافته اند ، در زمره كنشگران فعال همه عرصه ها قرار گرفته اند ، اما متأسفانه موقعيت هاى نابرابر و تبعيض آميز نيز در طول تاريخ ما كم نبوده است . موقعيت هايى كه زن را در قدرت، در جامعه و حتى در خانواده در موقعيتى فرودست قرار مى داده و نمى گذاشته است كه گوهر خدايى وجود او شكوفا شود.
خوشبختانه امروز به مدد فهم عادلانه از دين و گسترش انديشه و جنبش اصلاحى ، زنان دانا و توانا و فداكار ايرانى به سطوح و مدارهاى جديد مسؤوليت و مديريت راه يافته اند . گرچه هنوز تا نيل به موقعيت مطلوب ، فاصله هاست ، اما يقين دارم با آهنگ رشدى كه اكنون زن مسلمان و ايرانى در روند بروز شايستگى هاى خويش يافته ، كشور در آستانه برخوردارى از منابع و فرصت هاى كم نظيرى در توسعه همه جانبه و پايدار قرار گرفته است . اكنون زن ايرانى را نه در گذشته ، بلكه بايد در حال و فردا شناخت و اين مسؤوليت بزرگ انديشمندان و محققان كشور است كه با كاربردى كردن تحقيقات تاريخى ، فرهنگى و اجتماعى ، فضاى فهم آزاد و نقاد و روزآمد علمى را فراهم كنند و عوامل انجماد فرهنگى ، انسداد سياسى و ركود اجتماعى كه زن را به استضعاف مى كشاند ، باز شناسند و در جهت رفع آنها بكوشند.
اميدوارم با استمرار تلاشهايى از اين دست ، زنان و مردان پژوهنده ما بتوانند راههاى نو در تصميم سازى ها و تصميم گيرى هاى اجرايى بگشايند . از همه دستگاه ها و مراكز دولتى انتظار دارم كه نهادهاى پژوهشى و مدنى را در انجام و پيشبرد اين امور مجدانه يارى دهند . همت زنان ارجمند پژوهشگر كه براى نهادمندى مطالعات تاريخى در كشور گام هاى بلندى برداشته اند و تلاش همه استادان و محققان و ميهمانان عزيز اين نشست را مجدداً پاس مى دارم و از خداوند بزرگ توفيق همگان را مسئلت دارم.
سيد محمد خاتمى
رئيس جمهورى اسلامى ايران