( بخش دوم و پايانى)
روز گذشته زهرا شجاعى مشاور رئيس جمهور و ر ئيس مركز امور مشاركت زنان ازاقدامات وبرنامه هاى دولت در برنامه سوم و چهارم براى زنان گفت، اينك بخش دوم و پايانى گفت و گو در پى مى آيد.
زنانى كه درايران در امر دفاع از حقوق زنان فعال هستند، با دو چالش همزمان روبه رو هستند. نخست چالش با كسانى كه درداخل حقوق زنان را قبول ندارند و دوم الگوهاى خارجى كه درصدد تحميل خود بر جوامع بومى هستند. شما در برابر اين دو چالش چه شرايطى داريد و چگونه عمل كرديد؟
به نظر من انقلاب اسلامى به رهبرى حضرت امام(ره) يك الگوى جديدى از زن به دنيا عرضه كرد. ما در داخل گاهى درخصوص مسائل زنان با چالش هاى جدى برخورد مى كنيم.متأسفانه برخى نگرشها وديدگاهها كه متأسفانه گاهى هم بر سرير قدرت هستند و نفوذهاى بسيار نيز دارند، با اهرمهاى قدرت كه در دست آنها است، بسيارى از حقوق اوليه زنان را بر نمى تابند و به رسميت نمى شناسند.
همين اواخر يكى از نمايندگان اين اعتراض را داشت كه چرا شما درباره اشتغال زنان كار مى كنيد، اصلاً چرا بايد زن بيرون از منزل كاركند.
وقتى كه حق اشتغال و استقلال اقتصادى زن اسلام ۱۴ قرن پيش به رسميت شناخته است ودر قرآن آمده است. و هنوز براى يك نماينده مجلس شوراى اسلامى جا نيفتاده است و آن را به رسميت نمى شناسد. چگونه مى توان بدون چالش حقوق زنان را باز يابيم.
در واقع ما براى توضيح و تبيين حقوق اوليه زنان براساس الگوهايى كه داريم در حال نوعى مبارزه هستيم . نوعى چالش كه مى خواهيم با گفت وگوهاى شديد وگاهى ملايم براساس نگرش نوين دين اسلام به زن در چارچوب اين عصر جا بيندازيم.
از طرفى هم در بيان برخى مطالب و خواسته هايمان كه ممكن است مورد سوء استفاده ديگران و بخصوص بيگانگان در آنسوى مرزها قرار بگيرد، با محدوديت هايى مواجه هستيم.
در عرصه بين المللى هم حرف ما و نگاه ما اين بوده كه هرگز نمى شود يك نسخه واحد براى زنان پيچيد.
تنوع فرهنگى در اين دنياى متنوع امروزى على رغم بحث جهانى شدن و يكپارچگى ، بيشتر در عرصه اقتصاد بوده نه در عرصه فرهنگ بطورى كه بسيارى از دانشمندان گفته اند. در دنياى يكپارچه خرده فرهنگ ها بيشتر خودشان را نشان مى دهند.
بنابراين يكى از مأموريتهاى ما اين است كه توضيح دهيم يك الگو و يك نسخه واحد نمى تواند نسخه موفقى باشد و جهان بايد به بحث تنوع فرهنگى توجه كند. درهمين چارچوب ما توانستيم همين جمله را در سند پكن + ۵ درسال ۲۰۰۰ با اصرار و فشار بسيار زياد به تصويب برسانيم. از همين طريق نيز وجود مذهب به رسميت شناخته شد.
بنابراين در حقيقت كار ما نوعى مبارزه در دو جبهه است يكى مقدس مآبان و متحجرين داخلى و ديگرى فرهنگ غرب هستند. البته ما دادوستد وتبادل تجربه را نفى نمى كنيم.
به نظر شما نقايص يا كمبودهاى موجود در حوزه فعاليت هاى سياسى - اجتماعى زنان كدامند؟
از آنجايى كه در جمهورى اسلامى ايران تحت تأثير آموزه هاى دينى و تعاليم قرآنى رويكرد غالب بر اين اصل استوار مى باشد كه همه افراد جامعه اعم از زن و مرد موظفند در كليه عرصه هاى اجتماعى - سياسى حضور داشته و خود تعيين كننده سرنوشت خود باشند. البته با توجه به نقش محورى زنان درمديريت امور خانواده و جامعه پذيرى سياسى - اجتماعى اعضاى آن مى توان ادعا نمود كه سهم زنان در روند تحولات جامعه در مقايسه با مردان دو چندان مى باشد. در كشور ما اگر چه زنان در سطح توده ها از مشاركت سياسى قابل ملاحظه اى برخوردار بوده اند و در تمامى مراحل شكل گيرى انقلاب و پس از آن از طريق حضور در انتخابات ادوارى ، تظاهرات و راهپيمايى هاى سياسى و... به ايفاى تعهد سياسى - اجتماعى خود پرداخته اند. ليكن در سطح نخبگان و به صورت سازمان يافته از مشاركت نسبتاً كمرنگى برخوردار بوده اند.
به عنون مثال بررسى ميزان و نسبت جنسيتى نمايندگان زن در دوره هاى مختلف فعاليت مجلس شوراى اسلامى مبين پايين بودن سهم زنان در فرآيند تصميم گيرى سياسى - اجتماعى جامعه مى باشد. نكته ديگر آنكه معمولاً هرگاه زنان به مقامهاى سياسى نيز منصوب شده اند، اين مناسب داراى ويژگيهايى بوده كه عمدتاً متناسب با خصوصيات آنها به عنوان يك مادر يا همسر در نظر گرفته شده به بيان ديگر حتى در سطح وزارت هم نگرش نسبت به زنان مبتنى بر نگرش هاى جنسيتى بوده است.
راه حل اين مشكلات در حوزه زنان چيست؟ و چه عواملى باعث افزايش مشاركت اجتماعى آنان مى شود؟
نخستين گام اصلاح وضعيت فعلى تغيير نگرش سنتى خانواده ها نسبت به دختران، اصلاح محتواى كتابها درسى ، آماده سازى معلمان به عنوان عاملين تغيير در نگرشها، ايجاد تسهيلات قانونى و بازنگرى در قوانين موجود، استخدام و انتصاب بدون تبعيض جنسيتى افراد جامعه و برنامه ريزى فرهنگى به منظور توسعه توانمنديهاى زنان مورد تأكيد ويژه مى باشد و نصب زمينه سازى براى توسعه فعاليتهاى اجتماعى زنان از طريق مشاركت در قالب تشكلهاى غيردولتى، و ايجاد فضاى امن فرهنگى - اجتماعى حمايت از زنان كارآفرين ، ارتقاى سطح توانمنديهاى مديريتى، فراهم سازى زمينه هاى حضور زنان در محافل علمى - تخصصى بين المللى، ارتقاى سطح شاخص هاى توسعه انسانى در سه مقوله آموزش، بهداشت و توانمندى اقتصادى زنان مى تواند روند مشاركت اجتماعى زنان را تقويت نمايد.در اين هشت سال كداميك از چالش هاى روياروى مركز و كداميك از موانع، محدوديت ها و آسيب پذيريهايى جدى تر بودند؟ بررسى اين موضوع نيازمند نگاهى همه جانبه نگر و ارزيابى از كليه واحدها و مجموع اقدامات دارد ليكن از بعد فعاليتهاى انجام يافته در بخش دولتى مى توان به اين موارد اشاره كرد: نبود ساختارهاى سازمانى مناسب و متناسب با نيازهاى زنان، عدم تخصيص اعتبارات مورد نياز جهت طرحها و برنامه هاى پيش بينى، نبود دورنماى درست فرهنگى در سطوح مديريت عالى كشور در تحقق اصل شايسته سالارى در انتصاب زنان در پستهاى مناسب دولتى، نبود بازوهاى اجرايى و توان مالى مناسب در تحقق برنامه هاى تصويب شده توسط مركز از طريق دستگاههاى مسؤول و نيازهاى گسترده و رو به افزايش و انتظارات زنان جامعه با توجه به توسعه دانش و آگاهى آنان و در نهايت مى توان به محدوديت ها و نواقص قانونى و حقوقى كشور اشاره كرد.
براى آينده چه برنامه اى داريد؟
با اجراى برنامه سوم توسعه فصل جديدى در جارى سازى و برنامه ريزى جنسيتى گشوده شد. مركز امور مشاركت زنان با اجراى ماده۱۵۸اين قانون، طى سالهاى آينده طرحها و برنامه هاى خود را ساماندهى خواهد نمود.
بر اين اساس اين مركز در تنظيم قانون برنامه چهارم توسعه كشور نقش فعال ايفا نمود، كه نتيجه آن ورود مباحث مربوط به زنان در اكثر فصول و بخشهاى اين قانون بود. لذا طى ۵سال آينده در بخشهايى، موضوعات مختلف (دسترسى به فرصتهاى برابر آموزشى، آموزشهاى فنى و حرفه اى، سلامت، نظام جامع تأمين اجتماعى، آسيب هاى اجتماعى؛ ارتقاى حقوق انسانى و شهروندى، حقوق بنيادين كار، توسعه بخش تعاون، توسعه فضاهاى ورزشى، رفع تبعيض و...) مسائل زنان طرح خواهد شد.
به صورت ويژه در ماده۱۱۱ اين قانون، مركز امور مشاركت زنان، مسؤول اجراى تكاليف دولت در تقويت نقش زنان شناخته شده است.
به طور مشخص اين مركز مأمور اجراى چه مسائلى خواهد شد و محورهاى آن كدامند؟
تدوين و تصويب و اجراى جامع توسعه مشاركت زنان، بازنگرى قوانين و مقررات بويژه قانون مدنى، تقويت مهارتهاى زنان متناسب با نيازهاى جامعه، افزايش ساختارهاى سرمايه گذارى در فرصتهاى اشتغال زا، تنظيم و ارائه لوايح مربوط به تحكيم بنيان خانواده، انجام اقدامات لازم جهت رفع خشونت عليه زنان و تقويت سازمانهاى غيردولتى، نهادهاى مدنى و تشكل هاى زنان. در حال حاضر نيز، پيش نويس برنامه جامع مشاركت زنان تنظيم و به سازمان مديريت و برنامه ريزى جهت تأييد نهايى ارسال كرده ايم. براساس اين سند ۱۴برنامه عملياتى ملى ويژه (فرابخش) با هدف ساماندهى امور زنان پيشنهاد شده كه با تصويب آن نقش بخش هاى مختلف دولتى در اجراى اين امر سهم مشخص خواهد شد.
سندى كه نام برديد شامل چه برنامه هايى مى شود؟
برنامه ملى جامع تقويت بنيان خانواده، برنامه ملى توسعه و ساماندهى پژوهشهاى مرتبط با امور زنان؛ برنامه جامع نظام رفاه تأمين اجتماعى زنان، برنامه عملياتى كردن نظام جامع حقوقى زنان؛ برنامه جامع اصلاح ساختار ادارى و تشكيلات امور زنان، برنامه توسعه تعاملات بين المللى (حضور مؤثر زنان در روابط بين المللى)، برنامه هاى جامع توسعه و ساماندهى امور اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى زنان، برنامه ملى ارتقاى سلامت جسمانى وروانى، اجتماعى زنان، برنامه حمايت از زنان نخبه، برنامه جامع توانمندسازى سازمانهاى غيردولتى زنان، برنامه ملى ساماندهى اوقات فراغت زنان و طرح ملى امحاى خشونت عليه زنان.
شما غير از اينكه مشاور رئيس جمهور و رئيس مركز امور مشاركت زنان هستيد، خودتان نيز يك خانم هستيد. آيا در مواجهه با كارها و تصميمات هيچ گاه اين مسأله روى شما تأثير گذاشته است؟
من هيچ وقت زن بودن خودم را فراموش نكرده ام. زن بودن در نظام اسلامى يك جايگاه و منزلت ويژه اى دارد، كه اگر ما زن مسلمان را به خوبى معرفى كنيم قطعاً جامعه زنان ما به اين سو گرايش خواهند داشت.
در واقع اسلام زن را به گونه اى تعريف كرده است كه لذت زن مسلمان بودن احساس شود. لذت زن مسلمان بودن را با هيچ چيز عوض نمى كنم. بهترين تعبير از زن را مقام معظم رهبرى داشته اند كه فرمودند «زن گل است. چه افتخارى بالاتر از زن بودن وجود دارد.»
مديريت زنانه، مديريتى كامل است چون مديريت انسانى است. قضاوت زنانه برخلاف گفته ها قضاوت كاملى است چرا كه انسانيت، عاطفه و مهربانى در آن موج مى زند.
آيا به نظر شما زنان حق دارند رئيس جمهور شوند؟
بله.
و اگر گفته شود زنان حق دارند در ايران رئيس جمهور شوند، آيا شما كانديدا مى شويد؟
هر زنى ممكن است لزوماً نخواهد از همه حقوق خود استفاده كند.
شما وقتى كلماتى چون خشونت عليه زنان، ازدواج اجبارى، دختران فرارى، خودسوزى دختران و ... مى شنويد چه احساسى به شما دست مى دهد و در طول سالهاى فعاليتتان اين مسائل چه تأثيرى بر شما داشته است؟
اصلاً انگيزه كار كردن من براى زنان همين واژه ها بوده است. قبل از اينكه من در اين مركز مسؤوليت داشته باشم در وزارت كشور و آموزش و پرورش بودم و در تماس مستقيم با مشكلات و معضلات زنان قرار داشتم. در واقع بحث خودسوزى دختران ايلامى، بحث دختران فرارى، بحث زنان زندانى، بحث اعتياد زنان و خشونت عليه زنان انگيزه اصلى من براى كار كردن در حوزه زنان بود و الا اگر اين معضلات نبود ضرورتى براى ايجاد تشكيلاتى چون مركز مشاركت امور بانوان و يا دفتر مشاور رئيس جمهور در امور زنان نبود.
وجود همين عقب ماندگى ها، ظلمها و مسائل و مشكلات زنان بود كه اينجا هستم و اميدوارم روزى بيايد كه ديگر نيازى به اين تشكيلات نباشد.
اگر شما جاى ما به عنوان مصاحبه كننده بوديد دوست داشتيد كدام بخش از اين مصاحبه را تيتر كنيد. فكر مى كنيد كدام جمله در اين مصاحبه تيتر مى شد؟
اين كه گفتم افتخار و لذت زن مسلمان بودن را با هيچ چيز عوض نمى كنم.