دكتر حسين قاضيان
مقدمه:
ليگ برتر يا حرفه اى فوتبال ايران سومين دوره خود را هم پشت سر گذاشته و اكنون در ميانه دوره چهارم است . هر يك از اين دوره ها از ويژگى هاى مخصوص به خود برخوردار بوده است . ظاهراً تا به حال درباره كم و كيف ليگ برتر ارزيابى روشمندى انجام نشده است . اكنون به نظر مى رسد انجام ارزيابى هاى علمى درباره اين ليگ ، به ويژه به صورت مقايسه اى ، ضرورى باشد . اين ارزيابى ها مى تواند به صورت كمى يا كيفى صورت گيرد . ارزيابى هاى كمى نيز مى تواند به صورت طولى (مقايسه دوره هاى مختلف ليگ در طول زمان ) ، عرضى (مقايسه با ساير ليگ هاى مشابه در همان دوره ) و تركيبى (طولى و عرضى ) انجام شود . مقاله حاضر نتيجه يك كوشش مقدماتى براى بررسى كمى تركيبى در مورد سه دوره ليگ برتر فوتبال ايران است .

\ موضوع و هدف
موضوع پژوهش حاضر ، بررسى مقايسه اى «سطح فنى مسابقات» ليگ برتر فوتبال ايران است . اين مقايسه هم به صورت طولى و با مقايسه مسابقات انجام شده در سه دوره اخير ليگ صورت مى گيرد . هم به صورت عرضى و با مقايسه آن با هفت ليگ مطرح اروپايى ، يعنى ليگ هاى فوتبال انگلستان ، اسپانيا ، ايتاليا ، آلمان ، فرانسه ، هلند و پرتغال، از لحاظ زمانى ، دوره بررسى شامل دوره هاى ۸۱ - ۱۳۸۰ (۲ - ۲۰۰۱)، ۲ - ۱۳۸۱ (۳ - ۲۰۰۲) و ۳ - ۱۳۸۲ (۴ - ۲۰۰۳) خواهد بود .
هدف محتوايى اين پژوهش ، به دست دادن تصويرى مقايسه اى از «سطح فنى مسابقات» ليگ برتر ايران در اين سه دوره و در قياس با ليگ هاى اروپايى است . هدف ضمنى و روش شناسانه پژوهش حاضر ، در ميان گذاشتن پيشنهادهايى روشى و تكنيكى جهت اندازه گيرى و سنجش مقايسه اى ليگ هاى فوتبال و آزمون و توسعه آن در پژوهشهاى بعدى است .
\ چهارچوب مفهومى
جذابيت ورزش تا حد زيادى ناشى از ساختار اين ورزش است . در واقع ويژگى هاى خاص اجزاى اين ساختار و آرايش روابط ميان اين اجزاست كه به فوتبال جذابيتى چنان كه مى بينيم بخشيده است . گذشته از عوامل ساختارى خاص ورزش فوتبال ، جذابيت ليگ هاى فوتبال ناشى از عوامل اقتصادى ، فرهنگى و حتى سياسى محيط اين ورزش (عوامل بيرونى ليگ ها ) و نيز كيفيت و سطح فنى مسابقات ( عوامل درونى ليگ ها ) است . گردش مالى ، جذابيت هاى ناشى از عوايد مالى مستقيم و غير مستقيم ، تبليغات، شيوه هاى پخش راديو ـ تلويزيونى، شبكه هاى شرط بندى ، وجود ستاره ها و فوق ستاره ها و حتى مسائل سياسى اى از قبيل تنش هاى داخلى بين مناطق و اقوام مختلف در يك كشور و مانند آن ، از جمله عوامل بيرونى اى هستند كه صرف نظر از نحوه جريان مسابقات در كوران يك ليگ به جذابيت ليگ ها مى افزايند يا از آن مى كاهند . در اين بررسى با صرف نظر كردن از عوامل بيرونى صرفاً به عوامل درونى ، آن هم از جنبه كمى نظر داريم.
واحد تحليل اين بررسى كليت يك ليگ بر حسب سطح فنى آن است . بنابراين آنچه در اين بررسى مورد توجه قرار دارد ، كيفيت فنى بازيكنان حاضر در ليگ ها (سطح فردى ) يا كيفيت فنى تيم ها ( سطح گروهى ) نيست ، بلكه سطح فنى مسابقات يك ليگ به طور كلى و در مجموع است . به عبارت ديگر ممكن است سطح فنى بازيكنان يك ليگ يا سطح و مهارت فنى تيم ها در حد نسبتاً نازلى باشد. اما در عين حال ابعاد مختلف مؤثر بر سطح فنى مسابقات ليگ مثل ميزان رقابت تيم ها يا ميزان گل هاى به ثمر رسيده و مانند آن به گونه اى باشد كه حاكى از سطح فنى نسبتاً بالاى مسابقات يك ليگ باشد .
در اين ترديدى نيست كه سطح فنى مسابقات يك ليگ ابعاد و جوانب مختلف دارد. اما به لحاظ محدوديت هاى روش شناختى و تجربى در بررسى حاضر تنها سه بعد از ابعاد سطح فنى مسابقات مورد بررسى قرار مى گيرد . اين سه بعد عبارتند از :
  ۱) شدت رقابت تيم ها ؛ ۲) مقدار پيروزى هاى به دست آمده ؛ ۳) تعداد گل هاى به ثمر رسيده . در واقع سطح فنى يك ليگ تركيبى هم وزن از سه بعد ياد شده تعريف مى شود .
شدت رقابت: منظور از شدت رقابت ، نزديكى فاصله قدرت تيمهاى يك ليگ به همديگر است . منظور از قدرت تيمها ، قدرتى نيست كه ناظران يا تحليلگران به تيم ها نسبت مى دهند يا از آنها انتظار دارند . بلكه منظور قدرتى است كه تيم ها عملاً و در جريان يك دوره خاص از مسابقات يك ليگ از خود نشان داده اند . معرف و نشانه اين قدرت ، مقدار امتيازاتى است كه هر تيم در پايان يك دوره از ليگ به دست مى آورد . از اين رو هرچه قدر مقدار امتيازاتى كه تيم ها در يك دوره از مسابقات ليگ كسب كرده اند، روى هم رفته ، به همديگر نزديكتر باشد مى توان نتيجه گرفت كه قدرت تيم ها به يكديگر نزديك تر بوده و رقابت در آن ليگ از شدت بيشترى برخوردار بوده است .
\ مقدار پيروزى ها:
هدف هر تيمى در يك مسابقه و در مجموعه مسابقات ، كسب پيروزى يا رسيدن به هدف نهايى مسابقه است . طبيعى است كه شرايط رسيدن به اين هدف مساعد فرض مى شود . به بيان ديگر ممكن است تيمى به لحاظ ضعف هايى كه در مقايسه با رقيبش دارد، در يك مسابقه خاص تساوى يا حتى شكست با تعداد گلهاى اندك را مطلوب بداند . اما نمى توان انكار كرد كه در صورت وجود شرايط مساعد ( برابرى قدرت نسبى تيم ها ، يا پيشامدها و فرصت هاى خاصى كه در جريان بازى پيش مى آيد ) هر تيمى به دنبال كسب پيروزى است . پيداست كه وقتى مى توان سطح فنى يك ليگ را بالاتر فرض كرد كه در اين بعد تيم ها بيشتر به هدف خود از مسابقه ، يعنى پيروزى رسيده باشند . معرف رسيدن به هدف نهايى ،  نسبت مقدار پيروزى ها در يك ليگ به كل بازى هاى انجام شده در آن ليگ است .
تعداد گل ها : صرف نظر از رسيدن تيم ها به هدف ، يعنى پيروزى ، كه مى تواند با حداقل گل هم عملى شود . تيم ها چه براى همين پيروزى با حداقل گل ، چه براى قطعى كردن پيروزى خود ، چه براى جبران گل يا گل هايى كه در نتيجه تلاش هاى حريف خود دريافت كرده اند ، ناچارند تلاشهاى بيشترى به خرج دهند و گل هاى بيشترى به ثمر رسانند.
بنابراين تعداد گل هاى به ثمر رسيده در يك بازى را مى توان ثمره تلاش هاى موفقيت آميز آن تيم قلمداد كرد . بنابراين همانطور كه مقدار پيروزى ها را مى توان در يك ليگ نشانه رسيدن تيم ها به هدف از مسابقه فرض كرد ، تعداد گل هاى به ثمر رسيده در كل يك ليگ را هم مى توان معرف ميزان تلاشهاى موفق در كل مسابقات دانست و هر دو را بعدى از ابعاد سطح فنى مسابقات تلقى كرد ، چه غرض از جنبه هاى فنى در مسابقات رسيدن به هدف آن هم با موفقيت بيشتر ، يعنى پيروزى با گل هاى فزونتر است . حال بايد ديد اين سه بعد به صورت عملياتى چگونه تعريف شده و به چه شيوه اى اندازه گيرى مى شوند و از روى آنها چگونه مى توان در مجموع سطح فنى مسابقات يك ليگ را مورد سنجش و ارزيابى مقايسه اى قرار داد. اين مباحث در ذيل جنبه هاى روش شناختى مورد بحث قرار مى گيرد .
\ روش شناسى
چنانكه گفته شد، اين بررسى به شيوه كمى و به صورت طولى (longitudial) و عرضى (cross-sectional) انجام گرفته است . منظور از اين بررسى ، مقايسه سطح فنى مسابقات ليگ برتر ايران در سه دوره گذشته و نيز مقايسه آن با ليگ هاى اروپايى است . اين مقايسه در سه بعد ۱) شدت رقابت ۲) مقدار پيروزى ها و ۳) تعداد گل ها صورت مى گيرد . كوشش مى شود با تركيب اين سه بعد در قالب يك شاخص كلى ، ليگ ها به طور كلى ترى هم با يكديگر مقايسه شوند . براى اندازه گيرى اين سه بعد، سه ميزان مختلف به صورت عملياتى تعريف شده و از روى سه ميزان ياد شده نيز شاخص كلى سطح فنى مسابقات ساخته مى شود . ميزان هاى ياد شده و شاخص نهايى را به صورت زير مى توان تعريف كرد:
ميزان شدت رقابت: (CIR)
چنانكه گفته شد ، معرف شدت رقابت، نزديكى امتيازات تيم ها با يكديگر است . به عبارت ديگر هرچه امتيازات كسب شده تيم ها به همديگر نزديك تر باشد، رقابت در آن ليگ بيشتر است . براى اندازه گيرى مقدار شدت رقابت ، از آماره انحراف معيار از ميانگين امتيازات نهايى تيم ها در هر دوره از ليگ استفاده شده است . اين آماره نشان مى دهد كه به طور كلى امتيازات هر تيم تا چه حد از ميانگين كل امتيازات به دست آمده فاصله دارد. از اين رو هرچه قدر اين ميزان (CIR) كمتر باشد، حاكى از شدت رقابت بيشترى خواهد بودو بالعكس.
\ ميزان پيروزى هاى كسب شده (AWR)(۲)
معرف مقدار پيروزيها، نسبت پيروزهاى كسب شده توسط تيم ها به كل بازيهايى است كه در ليگ انجام گرفته است. در واقع هرچه تعداد پيروزى تيمها در يك دوره از مسابقات بيشتر باشد، تيمها بيشتر به هدف خود از انجام مسابقه، يعنى كسب پيروزى ياهدف فنى مسابقات، نايل شده اند. در صورتى كه واحدتحليل، كل مسابقات يك دوره از ليگ باشد، مى توان با اندازه گيرى درصد پيروزيهاى به دست آمده نسبت به كل مسابقات انجام شده ميزان پيروزى هاى كسب شده را اندازه گيرى كرد. در نتيجه هرقدر اين ميزان (AWR) بيشتر باشد، آن ليگ از نظر ميزان پيروزى هاى كسب شده وضع بهترى داردو به بيان متعارف مى توان گفت تيمهاى آن ليگ بيشتر به هدف فنى مسابقات ، يعنى پيروزى، نايل شده اند.
\ ميزان گلهاى به ثمر رسيده (GFR)(۳)
معرف ميزان موفقيت تلاشها، مقدار گلهايى است كه به عنوان هدف اوليه تلاشهاى يك تيم به ثمر رسيده است. در واقع هر قدر تعدد گلهايى كه يك تيم به ثمر مى رساند بيشتر باشد، مى توان گفت تلاش آن تيم براى رسيدن به هدف فنى مسابقات بيشتر قرين به توفيق بوده است. هنگامى كه واحد تحليل ها يك دوره از مسابقات ليگ به طور كلى باشد، مى توان با بررسى مقدار گلهايى كه به طور متوسط در هر بازى به ثمر رسيده، يعنى ميانگين حسابى گلهاى به ثمر رسيده، ميزان تلاش موفقيت آميز تيمها را براى رسيدن به هدف فنى مسابقات، مورد ارزيابى قرار داد.
اكنون مى توان ابعاد مورد بررسى، معرف هاى آنها و تعاريف عملياتى هر يك را به طور خلاصه نمايش داد. شكل شماره ۱ اين موارد را يكجا نشان مى دهد:
چنان كه بتوان بين اين سه بعدو ميزان هاى مربوط به آنها به صورت منطقى رابطه اى جبرى برقرار كرد مى توان يك شاخص نهايى ساخت كه بتواند «سطح فنى مسابقات» را به صورت كلى و برحسب سه بعد يادشده موردسنجش قرار دهد. با توجه به تجزيه و تحليل هاى آمارى صورت گرفته و با فرض وزن همسان هر يك از سه بعد در تحليل سطح فنى مسابقات، «شاخص كلى سطح فنى مسابقات» (GIMTEL)(۴) به صورت ميانگين حسابى ميزان هاى استاندارد شده AWR, CIR و GFR محاسبه شده است.
GIMTEL = (CIR + AWR + GFR)/3
بايد توجه داشت كه تعداد تيمها در ليگهاى مورد بررسى متفاوتند و از اين رو تعداد مسابقات و در نتيجه امتيازات حاصل نيز تفاوت خواهد داشت. در ليگهاى ۲۰تيمى ۳۸۰مسابقه ، ليگ هاى ۱۸تيمى ۳۰۶ مسابقه و در ليگ ۱۴تيمى ايران (در سه دوره آن) ۱۸۲ مسابقه انجام مى شود. به منظور پرهيز از تأثير اين تفاوت ها در محاسبه CIR، امتيازات مطابق توزيع آنها استاندارد شده و سپس CIR محاسبه شده تا قابليت مقايسه داشته باشد. مبناى اين استانداردسازى، در نظر گرفتن امتياز ۱۰۰براى بيشترين امتياز و محاسبه امتيازات ساير تيمها براين اساس بوده است.
\ يافته ها
مقايسه سه دوره ليگ برتر ايران
مطابق روش مطرح شده و براساس تعريف هاى عملياتى يادشده، سه ميزان مختلف براى ليگ برتر فوتبال ايران در سه دوره انجام شده آن محاسبه و همراه با «شاخص كلى سطح فنى مسابقات» در جدول شماره ۱ نمايش داده شده است: چنانكه نتايج به دست آمده نشان مى دهد، سطح فنى مسابقات ليگ برتر ايران در اين سه دوره در هر سه بعد پيشرفت نشان مى دهد. بيشترين پيشرفت مربوط به ميزان گلهاى به ثمر رسيده و كمترين آن مربوط به ميزان پيروزيهاى كسب شده است. به علاوه رشد ميزان GFR متوالى بوده، اما دو ميزان ديگر پس از رشد در دوره دوم، در دوره سوم نسبت به دوره دوم سير نزولى داشته اند. صرف نظر از سه ميزان يادشده، به طور كلى «شاخص كلى سطح فنى مسابقات» نهايت از ۱۱درصد بهبود عملكرد در طول سه دوره دارد. اما اين شاخص در دوره دوم بالاترين مقدار (۱۱۵)را داشته است.
در بعد شدت رقابت، بيشترين مقدار مربوط به دوره دوم (با شاخص ۱۳۱) بوده است، گرچه اين ميزان(CIR) به طور كلى در دوره سوم ۱۱ درصد نسبت به دوره اول بهبود عملكرد نشان مى دهد. به بيان متعارف مى توان گفت كه شدت رقابت تيم ها در ليگ برتر ايران در دوره سوم نسبت به دوره اول ۱۱ درصد افزايش يافته است، اما دوره دوم با ۳۱ درصد رشد نسبت به دوره اول ، تا كنون بهترين عملكرد را داشته است.
در بعد مقدار پيروزيها يا دستيابى تيم ها به هدف فنى مسابقه ، ملاحظه مى شود كه به طور كلى دوره سوم ۲ درصد نسبت به دوره اول رشد داشته و نسبت به دوره دوم ۶ واحد كاهش نشان مى دهد. به عبارت ديگر در دور دوم بيش از هر دو دوره ديگر تيم ها توانسته اند به هدف فنى مسابقات يعنى پيروزى دست يابند. ميزان AWR براى دور سوم نيز حكايت از اين دارد كه در اين دوره بيش از ۶۶درصد از بازيها منجر به برد شده است در حالى كه در دوره اول اين ميزان حدود ۶۵ درصد بوده است كه مبين همان ۲ درصد رشد و بهبود عملكرد ليگ است. در بعد تعداد گلها رشد مداومى مشاهده مى شود به طورى كه ميانگين گل هاى به ثمر رسيده در مسابقات از ۲‎/۱ در دوره اول به ۲‎/۲ در دوره دوم و سپس به ۲‎/۵ در دوره سوم افزايش يافته است. به عبارت ديگر دوره اول نسبت به دوره دوم ۵ درصد رشد نشان مى دهد و دوره سوم نيز نسبت به دوره اول بيانگر رشدى معادل ۲۰ درصد است. به طور كلى رشد GFR نسبت به CIR و WAR بيشتر بوده و از تداوم برخوردار بوده است.
حال اگر «شاخص كلى سطح فنى مسابقات » (GIMTEL) را در نظر بگيريم ، ملاحظه مى شود كه ليگ برتر از اين لحاظ به طور كلى طى سه دوره رشدى معادل ۱۱ درصد داشته است گرچه بهترين عملكرد آن مربوط به دوره دوم با شاخصى معادل ۱‎/۵ است. از ۱۱ درصد رشد يادشده ۶۱ درصد آن ناشى از بهبود عملكرد در ميزان گلهاى به ثمر رسيده (GFR) ، ۳۳ درصد مربوط به افزايش شدت رقابت (CIR) و ۶ درصد ديگر مربوط به بهبود عملكرد در بعد دستيابى به پيروزى بوده است.
نمودار شماره ۱ تحولات سه دوره ليگ برتر را در سه بعد يادشده و نيز به لحاظ شاخص كلى به صورت مقايسه اى نمايش مى دهد:
\ مقايسه ليگ برتر ايران با ليگ هاى اروپايى
براى مقايسه ليگ برتر ايران با ليگ هاى اروپايى سه ميزان CIR، AWR و GFR و نيز شاخص كلى سطح فنى مسابقات يا GIMTEL به همان طريق براى هفت ليگ فوتبال اروپايى ، انگلستان ، اسپانيا ، ايتاليا ، آلمان ، فرانسه ، هلند و پرتغال محاسبه شده است. سپس براى تلخيص نتايج و مقايسه كلى و پرهيز از تلاش هاى خاص ، ميانگين ميزانهاى يادشده براى سه دوره اخير اين ليگ ها (يعنى سالهاى ۲-۲۰۰۱ ، ۳-۲۰۰۲ و ۴ - ۲۰۰۳ ) محاسبه و با ميانگين سه دوره ليگ ايران مقايسه شده است.
جدول شماره ۲ مقايسه ميزان CIR سه دوره اخير ليگ هاى يادشده را در مقايسه با ليگ برتر ايران نشان مى دهد:
چنانكه ملاحظه مى شود كمترين مقدار انحراف معيار امتيارات در سه دوره مورد بررسى مربوط به ليگ اسپانيا ( ۱۵‎/۶ ) و بيشترين مقدار مربوط به ليگ هلند ( ۲۰‎/۶) بوده است . ميزان CIR مربوط به ايران ( ۱۹‎/۲ ) كمتر از ليگ هاى هلند و ايتاليا و بيشتر از پنج ليگ ديگر اروپايى بوده است . به بيان متعارف ، شدت رقابت در ميان تيم هاى يك ليگ در ليگ اسپانيا بيشتر از ساير ليگ هاى اروپايى و در ليگ هلند كمتر از ساير ليگ ها بوده است. در صورتى كه براى بهترين عملكرد نمره ۱۰۰ قائل شويم مى توانيم بسان يك شاخص ساير ليگ ها را با آن مقايسه كنيم. دراين صورت ملاحظه مى شود كه ليگ ايران ۲۳ درصد نسبت به بهترين ليگ اروپايى كاستى دارد. به عبارت ديگر به طور ميانگين در سه دوره اخير، ليگ برتر ايران از لحاظ شدت رقابت تيم ها ۲۳ درصد از بهترين ليگ اروپايى در اين بعد عقب تر بوده و نسبت به ليگ هاى هلند و ايتاليا ۹ واحد عملكرد بهترى داشته است. بعد ديگرى از سطح فنى مسابقات از طريق ميزان پيروزى هاى كسب شده (AWR) قابل سنجش است. محاسبه ميانگين اين ميزان در سه دوره اخير ليگ هاى اروپايى مطرح و ليگ ايران در جدول شماره ۳ به دست داده شده است.
نتايج به دست آمده نشان مى دهد كه بيشترين مقدار AWR مربوط به ليگ آلمان ( ۷۶‎/۴) و كمترين مقدار مربوط به ليگ ايتاليا (۷۳‎/۶) بوده است. ليگ برتر ايران با رقمى معادل ۶۷‎/۶ عملكردى پايين تر از هر هفت ليگ اروپايى داشته است. در صورت تبديل ارقام يادشده به شاخص ملاحظه مى شود كه ليگ برتر ايران ۱۲ درصد عقب تر از بهترين ليگ اروپايى دراين بعد بوده است. به بيان ساده تر ميزان پيروزى تيم هاى ايرانى در سه دوره ليگ برتر ، يا به عبارت ديگر ميزان دستيابى آنها به هدف فنى مسابقات در مجموع ۱۲ درصد نسبت به عملكرد بهترين ليگ اروپايى كاستى دارد و از عملكرد پايين ترين ليگ اروپايى در اين بعد نيز ۴واحد پايين تر است. بعد سوم از ابعاد سطح فنى مسابقات كه با ميزان GFR سنجيده مى شود، مربوط به ميانگين گل هاى به ثمررسيده درهرمسابقه است. اين ميزان براى سه دوره ليگ برتر ايران و هفت ليگ اروپايى موردبررسى محاسبه و ميانگين آنها در جدول شماره ۴ نمايش داده شده است.
با ملاحظه مقادير به دست آمده مى توان گفت كه ليگ هلند با عملكردى معادل ۲‎/۹ گل به طور متوسط در هر بازى، بهترين ليگ اروپايى و ليگ فرانسه با عملكردى معادل ۲‎/۳ گل بدترين ليگ اروپايى درميان هفت ليگ موردبررسى در سه دوره اخير بوده است. ليگ برتر ايران نيز با اندكى تفاوت (۲‎/۲۷ به ازاى ۲‎/۲۹) پايين تر از ليگ فرانسه قرارمى گيرد.
اگر شاخص ها را با يكديگر مقايسه كنيم مشاهده مى شود كه ليگ برتر ايران نسبت به بهترين ليگ اروپايى در اين بعد ۲۲درصد عقب  تر است و درحد بدترين ليگ اروپايى دراين بعد قراردارد.
وقتى سه ميزان يادشده به طور مقايسه اى موردارزيابى قرارگيرند مى توان گفت كه بيشترين فاصله ليگ برتر ايران با بدترين ليگ هاى هفت كشور يادشده به ترتيب به CIR (۲۳درصد عقب ماندگى)، GFR(۲۳درصد عقب ماندگى) و AWR (با ۱۲درصد عقب ماندگى) مربوط مى شود.
اما اگر به جاى مقايسه ليگ ايران با عملكرد بهترين ليگ هاى اروپايى دراين سه بعدف عملكرد آن را ميانگين ليگ هاى اروپايى در هريك از سه بعد مقايسه كنيم، تفاوت ها به گونه ديگرى رقم خواهدخورد. جدول شماره ۵ اين محاسبات را به صورت خلاصه نشان مى دهد. دراين جدول ميزان هاى CIR، AWR و GFR به صورت ميانگين براى هفت ليگ اروپايى محاسبه و با ليگ ايران مقايسه شده است. دراين حال مشاهده مى شود كه در سه دوره اخير ميانگين GFR در ليگ برتر ايران بيشترين و ميانگين CIR كمترين ميزان اختلاف را با ميانگين عملكرد هفت ليگ اروپايى داشته است. به بيان ديگر بيشترين فاصله ليگ برتر ايران با ليگ هاى اروپايى موردبررسى در زمينه ميانگين گل هاى به ثمررسيده است.
درواقع ميزان گلهايى كه در سه دوره اخير ليگ برتر فوتبال ايران به ثمررسيده نسبت به ميانگين اين سه دوره در هفت ليگ برتر اروپا ۱۴ درصد كاستى دارد.
اما ازطرف ديگر ارقام حاصل نشان مى دهد كه ليگ برتر ايران از لحاظ نزديكى قدرت تيم ها به يكديگر يا از لحاظ شدت رقابت (CIR) تفاوت اندكى (۳درصد) با عملكرد ميانگين هفت ليگ اروپايى دارد و از لحاظ مقدار پيروزى ها يا رسيدن به هدف فنى مسابقات نيز ۹ درصد از ليگ هاى هفت گانه عقب تر است. نمودار شماره۲ اين تفاوت ها را بهتر نمايش مى دهد:
درنهايت، اگر صرفنظر از تك تك ابعاد سه گانه بخواهيم «سطح فنى مسابقات» ليگ برتر ايران را به طور كلى با ليگ هاى هفت گانه اروپايى مقايسه كنيم مى توانيم با محاسبه GIMTEL براى ليگ هاى يادشده در سه دوره اخير، ارزيابى مشخص ترى به عمل آوريم.
براى اين منظور ميانگين شاخص هاى به دست آمده براى هر ليگ طى سه دوره اخير محاسبه و در يك رقم گلى خلاصه شده و سپس هر يك از اقلام يادشده نيز برمبناى بالاترين ميزان GIMTEL شاخص بندى شده اند. جدول شماره ۶ اين ارقام را نشان مى دهد:
مقايسه «شاخص كلى سطح فنى مسابقات» ليگ برتر ايران و هفت ليگ اروپايى در سه دوره اخير نشان مى دهد كه سطح فنى مسابقات ليگ اسپانيا درميان ليگ هاى اروپايى ازهمه بالاتر و ليگ ايتاليا (برخلاف انتظار) پايين تر از ساير ليگ ها بوده است.
ليگ ايران از پايين ترين ليگ اروپايى نيز اندكى فاصله دارد. در صورتى كه سطح فنى مسابقات ليگ اسپانيا را شاخص فرض كنيم ملاحظه مى شود كه سطح فنى مسابقات ليگ برتر ايران ۱۵ درصد نسبت به آن نازل تر است. نمودار شماره۲ اين تفاوت ها را به صورت مقايسه اى نشان مى دهد:
نتيجه صنعتى حاصل از اين بررسى نشان مى دهد كه ليگ هايى كه به دليل عوامل بيرونى، ازجمله جنبه هاى مالى، وجود ستاره ها وفوق ستاره ها، تبليغات، بخش راديو - تلويزيونى و عواملى از اين دست جذاب تر و برتر مى نمايند، لزوماً از لحاظ سطح فنى مسابقات خود، دست كم از زاويه سه بعد مورد بررسى دراين پژوهش موقعيت موردانتظار را ندارند. به علاوه چنانكه ملاحظه شد، ليگ برتر ايران نيز با وجود همه كاستى ها و نيز غيرقابل مقايسه بودن به لحاظ عوامل بيرونى يادشده با ليگ هاى اروپايى، عقب ماندگى چندانى از لحاظ سطح فنى بازى ها ندارد.
البته بازهم بايد به يادداشت كه واحد تحليل دراين مورد كليت يك ليگ در يك دوره يا چنددوره است نه سطح فنى و مهارت بازيكنان (واحد تحليل فردى) يا سطح فنى و مهارت تيم ها (واحد تحليل گروهى).
به عبارت كلى تر سطح فنى ليگ برتر فوتبال ايران در سه بعد شدت رقابت، ميزان پيروزى ها يعنى دستيابى به هدف فنى مسابقه و نيز ميزان گل هاى به ثمررسيده يا تلاش موفق براى رسيدن به هدف فنى مسابقه، روى هم رفته ۱۵ درصد از بهترين ليگ اروپايى در سه دوره اخير فاصله دارد. با اين همه اين ميزان فاصله، كه به خلاف انتظار كمتر از ميزان ازپيش معمولاً تصورشده است، نبايد موجب ناديده گرفتن فاصله بسيار ليگ برتر فوتبال ايران در سطح فردى، گروهى و نيز عوامل بيرونى مرتبط با ليگ هاى فوتبال شود.
نتيجه گيرى
سطح فنى ليگ برتر ايران در سه دوره موردبررسى به طور كلى پيشرفت داشته است، اما اين پيشرفت با نوساناتى، بويژه در شدت رقابت همراه بوده است. بهترين عملكرد ليگ ايران مربوط به دوره دوم آن است. به علاوه ليگ برتر ايران در مقايسه با ساير ليگ هاى اروپايى از لحاظ سطح فنى مسابقات عقب تر است، اما اين عقب ماندگى چندان زياد به نظرنمى رسد. مقايسه سطح فنى ليگ هاى فوتبال را نمى توان در سه بعد موردبررسى اين پژوهش منحصركرد. لازم است شاخص كلى پيشنهادى در پژوهش هاى ديگر مورد آزمون هاى بيشتر قرارگرفته و تكميل گردد. درهرحال خصلت اعتبارى مفهوم سازى ها و اندازه گيرى هاى اين تحقيق تجربى را هم مانند هر پژوهشى از اين دست موارد بايد درنظرداشت.
اسفندماه ۱۳۸۳ ‎/ اوين
Competition Intensity Rate (GIR). ۱
(AWR)Achieved Wins Rate . ۲
Good For Rate (GFR). ۳
۴‎/ (GIMTEL) General Index of the Match Technical Level

گروه ورزشى: با كمى دقت و حسابگرى، هم پاس، هم سپاهان قادرند از گروه خود صعود كنند. الريان و الشباب، برخلاف آوازه و سر و صدايى كه برپا كرده اند و بازيكنان نامدار اما بازنشسته اى كه با خود دارند، حريفانى نيستند كه مزيت و برترى خاصى بر پاس و سپاهان داشته باشند، حتى دو نماينده فوتبال ايران كه در ليگ برتر جايگاه رفيعى ندارند، عملاً نشان دادند كه قادرند از پس دو رقيب اصلى شان در گروه اول و دوم برآيند. الريان با اندرسون برزيلى و برادران دى بوئر هلندى نبايد ضعيف تر از السالميه كويت و پليس جنگزده عراق باشند و سپاهان كه توانست الشباب را در خانه اش زمينگير كند و به نتيجه تساوى ۱-۱ مجبور سازد، به يقين از دو تيم العين امارات و الوحده سوريه قوى تر است. اما پاس با اشتباهات مكرر خود، الريان را مغلوب كرد (۱-۲) و سپاهان در نزد حريف عربستانى به نتيجه ۱-۱ يعنى پيروزى در زمين الشباب دست يافت.
پاس مى توانست با يك بازى منسجم و حسابگرى بيشتر الريان را با شكستى سنگين تر روبرو كند و سپاهان اگر قدر پاسهايش را بداند و سريعتر جاگيرى كند، در بازى خانگى توانايى غلبه بر الشباب را دارد. الشباب كه با پيراهن راه راه سفيد و سياه در قالب تيم يوونتوس ايتاليا درآمده بود، حتى زمانى كه سپاهان زير توپ مى زد و پاسهاى نادرستش اجازه برترى را به حريف مى داد، هرگز نتوانست تهديد كننده اى جدى باشد، مگر در پى يك ضد حمله و اشتباه بچگانه تقى پور كه در دقيقه ۲۸ منجر به يك ضربه پنالتى شد و «افرم» آن را با فاصله ميليمترى انگشتان رحمتى به گل تبديل كرد.
در نيمه دوم بازى كه سپاهانى ها بهتر همديگر را ديدند و تشخيص دادند حريف چنگى به دل نمى زند، بازى را در اختيار گرفتند. استانكو با اين انگيزه بود كه محمود كريمى را در كنار ادموند بزيك، در خط حمله قرار داد تا الشباب چهره دفاعى ترى به خود بگيرد و كريمى تازه وارد اجازه پيدا كند در يك ضد حمله دو مدافع و مراقب خود را تا درون محوطه جريمه به دنبال خود بكشد و ناگهان با شليك خود دروازه بان الشباب را تسليم كند. ۵ دقيقه وقت باقى مانده و دقايق اضافى براى بيدارى و تلافى الشباب كافى نبود. سپاهان در عمل نتيجه را برده و پى برده بود با پاسهاى سريع و سالم و سرعت بخشيدن به بازى مى تواند نتيجه بگيرد. تجربه اى كه اگر در بازى برگشت به كار آيد، الشباب و هر تيم ديگرى در گروه دو ضربه پذير خواهند بود. پاس و سپاهان ديدار بعدى خود را روز چهارشنبه ۲۶ اسفند انجام مى دهند. در اين روز پليس عراق در زمين بى طرف ميزبان پاس است و سپاهان در همين روز ميهمانى به نام العين امارات دارد.

گروه ورزشى: نمايندگان مجلس تبصره هايى را به نفع ورزش تصويب كردند. با تصويب مجلس دولت مكلف شد بر اساس تبصره ،۱۶ ۵ در هزار از اعتبارات دستگاههاى اجرايى كسر و به سازمان تربيت بدنى در جهت توسعه فضاهاى ورزشى شهرى و روستايى، همچنين توسعه و تعميم ورزش قهرمانى و همگانى اختصاص دهد. رقم ۵ در هزار معادل ۴۰۰ ميليارد تومان مى شود كه قرار است ۳۹۰ ميليارد تومان در بخش عمرانى و ۱۰ ميليارد تومان در بخش جارى هزينه شود.
در مجلس همچنين تصويب شد كه تربيت بدنى براى تكميل طرح هاى نيمه تمام خود اعتبارات عمرانى را صد در صد بگيرد. از بند «ج» همين تبصره نيز ۹ ميليارد و ۴۰۰ ميليون نيز به صورت كارمزد در پرداخت وام به بخش خصوصى اختصاص خواهد يافت.

ايسنا: سخنگوى سازمان تربيت بدنى از عملكرد رسانه ملى در سال پاسخگويى و حذف گزارش عملكرد معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان تربيت بدنى و حذف تصوير مهندس مهرعليزاده هنگام اهداى جوايز در مراسم قهرمانان برتر سال ۸۳ انتقاد كرد.
عيسى اسحاقى با سياسى خواندن اين رويكرد، افزود: متأسفانه صدا و سيما در سالى كه به نام سال پاسخگويى نامگذارى شده، به جاى اين كه عملكرد دولت را به نحو احسن منعكس كند تا مردم را نسبت به عملكرد مسؤولان آگاه نمايد، روشهاى ديگرى را برگزيده كه در شأن جمهورى اسلامى و رسانه اى كه از بودجه بيت المال استفاده مى كند، نيست.
وى با اشاره به آنچه حذف چهره مهندس مهرعليزاده، با صدها ترفند مى خواند، تصريح كرد: متأسفانه در مراسم تعيين ورزشكاران برتر كه هر ساله براى قدردانى از ورزشكاران ترتيب داده مى شود و همه ساله پخش مستقيم مى شود، پنجشنبه شب سيماى جمهورى اسلامى در يك برنامه زنده ۴ ساعته، حتى يك كلمه از سخنرانى معاون رئيس جمهور و ارائه گزارش عملكرد را پخش نكرد، درحالى كه همگان مى دانند در طى سه سال گذشته چه فعاليتهايى از جمله تدوين طرح جامع ورزش، رشد ۷۰ درصدى مدال در بخش قهرمانى آقايان، افزايش ۱۵۰ درصدى مدال در بخش بانوان و راه اندازى صندوق تأمين آتيه قهرمانان و پيشكسوتان و دهها كار ارزنده ديگر انجام گرفته كه براى كشور و مسؤولان مايه افتخار است.
اسحاقى ادامه داد: اگر صدا و سيما به دليل اين كه مهندس مهرعليزاده كانديداى رياست جمهورى است، اين اقدام را انجام داده است، اين سؤال مطرح است كه چگونه رئيس سازمان صدا و سيما در سخنرانى خود از كانديداى ديگر رياست جمهورى (لاريجانى) تقدير و تشكر مى كند. اسحاقى در پايان گفت: سازمان صدا و سيما با اين روشها ره به جايى نخواهد برد و مردم باهوش و فهيم ايران خود هرآنچه تشخيص دهند، عمل خواهند كرد.

گروه ورزشى: هادى ساعى قهرمان تكواندو المپيك آتن قهرمان قهرمانان سال ۸۳ ايران شد.
در مراسم انتخاب برترين هاى ورزش ايران در سال ،۸۳ حسين رضازاده به عنوان پهلوان برتر برگزيده شد و از آرش ميراسماعيلى و على دايى به عنوان قهرمان جوانمرد و آقاى گل تجليل به عمل آمد. همچنين فدراسيون هاى بسكتبال و تكواندو به عنوان فدراسيون هاى نمونه معرفى شدند. در بخش ديگرى از اين مراسم از دكتر قديمى مديركل تربيت بدنى دانشگاه آزاد اسلامى تقدير به عمل آمد و لوح تقدير به وى اعطا شد.
\ دانشگاه آزاد ديدار عقب افتاده را برد
تيم كشتى فرنگى دانشگاه آزاد مسابقات دور رفت ليگ برتر كشتى فرنگى را با پيروزى به پايان رساند. دانشگاه آزاد در چارچوب مسابقه عقب افتاده هفته چهارم به مصاف تيم هتل چمران رفت و با نتيجه ۲۲ بر ۸ پيروز شد.
\ بوشهر - خراسان به فينال راه يافتند
فيناليست هاى دهمين دوره مسابقات فوتبال سراسرى پسران دانشجوى دانشگاه آزاد اسلامى سراسر كشور مشخص شدند. در اين رقابت ها كه در بوشهر جريان دارد، تيم ميزبان و خراسان به ديدار فينال راه يافتند. در ادامه اين رقابت ها نيز تيم هاى تهران و مازندران نيز ديدار رده بندى را برگزار خواهند كرد.

گروه ورزشى: روز بيست و يكم روز عجيبى بود. پرسپوليس در هم شكسته و بحرانى در اهواز مقابل استقلال اين شهر تن به تساوى ۱-۱ داد. فولاد خوزستان، صدرنشين مقتدر ليگ در نوشهر و در ورزشگاهى بدون تماشاگر ۱-۲ مغلوب شموشك شد كه هنوز براى دور شدن از منطقه خطر به آب و آتش مى زند. پگاه ته جدولى در شيراز توانست فجر سپاسى را برابر چشمان تماشاگرانش از پاى درآورد. ملوانان كه تا دقيقه ۹۰ بازى خانگى را به سود خود ادامه مى دادند در اين لحظه به تساوى رضايت دادند و دو تيم خودروساز تهرانى در كرج مدام به در بسته خوردند تا بدون گل به سهم يك امتيازى بسازند. در اين روز كه تغييراتى جزيى در جدول اتفاق افتاد، ابر و باد و مه و خورشيد و فلك دست به دست هم دادند تا استقلالى ها براى مستحكم كردن موقعيت خود و تهديد صدرنشين، ذوب آهن را كه نزديكترين رقيبش بود، در تهران از پاى درآورد اما...
< زمين بد، دشمن واقعى فولاد
اگر چه بزرگترين حادثه روز بيست و يكم را در نوشهر خيلى ها نديدند و شكست فولاد و پيروزى شموشك در خفا اتفاق افتاد اما خبرها حاكى است كه يونس گرايلى يكبار با ضربه سر و بار ديگر با شليكى از درون محوطه جريمه تيمش را جلو انداخته است. شموشكى ها در حالى نيمه اول را ۰-۲ به سود خود پايان دادند كه سه مهره پر ارزش آنها در همين نيمه ناچار به ترك زمين شدند تا ياران ذخيره جاى آنها را بگيرند و دست پيوس در وقت دوم خالى بماند. فولاد زخم خورده در نيمه دوم به آب و آتش زد اما هر چه مى زد بى ثمر بود تا آنكه كمك داور بازى برخلاف رأى داور يك ضربه پنالتى به سود فولاد گرفت تا مبعلى در دقيقه ۶۰ يكى از ۲ گل شموشك را پاك كند. فولاديها در ۳۰ دقيقه آخر بيشتر از آن شتابزده بودند تا در زمينى نامناسب كه دشمن بازى روان و زمينى آنها بود، نتيجه بگيرند.
اما پرسپوليسى ها نيز با دست خود اجازه دادند استقلال اهواز آنها را از سه امتياز بازى محروم كند. غيبت پروين، باقرى، اولادى، جبارى، انتظارى، امامى فر و محمدى در اهواز يعنى سفر به سرزمينى پرخطر بدون ابزار دفاعى. در اين ميدان كاظميان در سه نقش سازنده و تمام كننده و بازيگردان، عملاً كارى از پيش نبرد. نه در دقيقه ۴۰ كه توپ را سر ضرب به كنار دروازه فرستاد و نه آن زمان كه پاسهايش براى مهاجمان جوان بى ثمرماند. استقلال اهواز كه در دقيقه ۲۸ ديرك دروازه كريمى را لرزاند و در دقيقه ۴۱ از ضربه كم جان يدالله اكبرى خيرى نديد و در دقيقه ۴۸ يك پنالتى مشكوك را توسط همان بازيكن به دروازه بان پرسپوليس سپرد، بالاخره در دقيقه ،۶۰ پس از يك حمله بى نتيجه پرسپوليسى ها به گل دست يافت. زاد محمود كه نيمه اول روى نيمكت نشسته بود زننده اين گل شد.
پرسپوليس پس از آنكه دروازه اش را باز ديد دست به هجوم زد و در دقايق ۸۵ و ۸۶ دو بار توسط صالح پور و گل محمدى تا پاى گل تساوى پيش رفت اما اين جنگندگى و اين فرصت ها در دقيقه ۸۷ به نتيجه رسيد و در پى ضربه كرنر كاظميان، دخالت رضاپور و برگشت توپ بود كه صالح پور دروازه استقلال اهواز را باز كرد. تا اينجا پرسپوليس دو امتياز و فولاد خوزستان سه امتياز به نفع استقلال تهران از دست داده بودند.
از تساوى صفر - صفر دو تيم خودروساز كه زير بارانى شديد به جاى دروازه به در و ديوار زدند مى گذريم و اشاره اى داريم به پگاه گيلان كه در دقيقه ۲۸ با پاس بلند نورى و فرصت طلبى حبيب هوشيار از تيم شيرازى جلو افتاد و از اين گل ۶۲ دقيقه حفاظت كرد تا خود را از ته جدول نجات دهد و ديگرى برابر ملوان و برق شيراز كه تيم شيرازى گل دقيقه ۳۵ سيد جلال حسينى را در دقيقه ۹۰ پس از اعلام خطاى ۶ ثانيه از دروازه بان برق توسط محمد مطورى - كه از ريباند شليك پاك نيت حاصل شده بود - جبران كرد. حالا با اين اتفاقات پيكان، پگاه و برق همچنان در لبه پرتگاه به اميد روزهاى آفتابى نشسته اند.

گروه ورزشى ـ استقلال در روزى كه مى توانست بيشترين نتيجه را از اتفاقاتى كه افتاده بود، بگيرد در دام دفاع و دروازه بان ذوب آهن افتاد و شكست سنگين و ناباورانه اى را پذيرفت. از دست دادن امتيازاتى كه پرسپوليس در اهواز و فولاد در نوشهر تحمل كرده بودند، مى توانست استقلال را به وجد آورد تا در بازى خانگى نزديك ترين رقيب خود، ذوب آهن را تسليم كند اما حادثه دقيقه چهار بازى چيزى نبود كه استقلال و تماشاگرانش از آن جا نخورند. خطاى بى مورد لطفى درون محوطه جريمه استقلال سبب شد تا توپ روى نقطه پنالتى قرار گيرد و با شليك فراز فاطمى بازيكن پيشين استقلال به ثمر برسد. درحالى كه استقلال گمان مى كرد مثل بازى هاى قبل اين گل را تلافى كند دست به حملاتى شتابزده زد و درحالى كه برترى خود را به ذوب آهن تحميل مى كرد و هر بار با برخورد به ديوار دفاعى ذوب آهن ناكام برمى گشت گل ديگرى را تقديم تيم اصفهانى كرد. خط دفاعى استقلال باز هم غافلگير يك پاس سريع و دخالت بموقع طهماسبى شد تا از طالب لو كه ديروز بدتر از هميشه ظاهر شد كارى برنيايد.
اين حادثه در دقيقه ۳۷ اتفاق افتاد و هنوز براى استقلال فرصت تلافى باقى بود. اما چه سود كه آبى پوشان پايتخت لحظه به لحظه عصبى تر و شتابزده تر و بى دقت تر مى شدند و از برترى محسوس خود هيچ طرفى نمى بستند.
غفلت از كار دفاعى و شركت عمومى در حملات موجب شد استقلال براى بار سوم تسليم تنها بازيكن نفوذ كرده ذوب آهن شود. حيدرى كه بيشتر در كار دفاعى شركت مى كرد ناگهان روى ضربه ايستگاهى يكى از يارانش مقابل تير دوم دروازه استقلال ظاهر شد و درحالى كه اثرى از مزاحمت مدافعان استقلال باقى نبود توپ را با ضربه سر به درون دروازه استقلال زد تا همه اميدهاى استقلال در اين بازى به هدر رود. باران و لغزندگى زمين بيشتر به سود ذوب آهن بود كه از گل هاى خود حمايت مى كرد. با اين وصف استقلال دوبار جدى تر از هميشه فرصت گلزنى داشت يكى روى ضربه پنالتى كه عنايتى آن را به تير دروازه كوبيد و ديگرى ضربه سرى كه آرمناك آن را با واكنشى زيبا خنثى كرد تا ستاره اين ميدان باشد.