گروه اجتماعى ـ فرامرز سيدآقايى:
بازار انتقاد و اعتراض نسبت به وضعيت عرضه و قيمت ميوه در ايام پايانى سال چنان داغ است كه تقصير كار و غير تقصير كار مشغول انتقاد و اعتراض هستند.
اكنون نزديك ۷ ماه است كه مسؤولان شهردارى، وزارت جهاد كشاورزى و بازرگانى سرمردم را با انداختن تقصير برگردن يكديگر گرم مى كنند اما هيچ اقدام مهمى براى سامان دادن به وضع ميوه نمى كنند. اين وضع تا كجا ادامه خواهد يافت؟
> ماهيت توليد و عرضه ميوه
سودهاى خوابيده يا در جريان معاملات ميوه به صورت روزانه به اعتقاد ميوه داران غرفه هاى ميادين تربار ميلياردى است و اين را هم شهردارى، هم وزارت جهاد و هم بازرگانى اطلاع دارند.
معامله گران ميدان تر بار مدعى هستند كه اختيار كل بازار ميوه در دست قدرتمند ۶ نفر است و اين ۶ نفر درباره ميوه مردم هر تصميمى كه بخواهند مى گيرند و اجرا مى كنند. ۶ نفرى كه نه مدير عامل سازمان ميادين ميوه و تر بار شهردارى از آن اطلاع دارد، نه اعضاى شوراى شهر. اما شواهد و اتفاقات چند ماهه اخير در خصوص ميوه نشان مى دهد كه اراده اى جدا از حس و حال قانونى و رسمى بازار ميوه را اداره مى كند كه هيچ دستگاه و نهادى نمى تواند بر آن تأثير بگذارد.
مافياى ۶ نفره ميوه كه اكثر معامله گران ميدان تر بار تهران آن را مسبب مشكلات توزيع و قيمت گذارى ميوه مى دانند شبكه اى از دلالان و خريداران سلف را اداره مى كند كه با هر نوع تصميم خام، بى تدبيرانه و بى فايده دستگاه هاى مسؤول ميوه به راحتى مقابله مى كند. دانستن اين كه شبكه مذكور شاخه هايى در دستگاه هاى مسؤول دارد يا نه و از درون حمايت مى شود يا خير، بايد به وسيله دستگاه هايى كه مسؤول كشف مفاسد ادارى و اقتصادى هستند معلوم شود اما آنچه مسلم است اين كه شهردارى، وزارت جهاد و بازرگانى هيچ حربه اى تا به حال در قبال تأثيرگذاران بر بازار ميوه ندارند.
رفتار آنها و وضعيت ميوه در چند سال اخير به ويژه ۷ ماه گذشته ثابت كننده شكست دستگاههاى مسؤول است.
> قيمت ميوه چند است
قيمتهايى كه اكنون در مغازه ها بر ميوه گذاشته مى شود يا در مطبوعات با جزئيات نوشته مى شود ظاهر قيمت ميوه است. قيمت ميوه را باطن ديگرى است كه بيان آن نشان مى دهد دستگاههاى مسؤول تا چه حد در مقابل دلالان ميوه و مافياى آن مسامحت مى كنند. سيب كيلويى ۸۰۰ تومان در مغازه ها در باغ به كيلويى ۵۰ تا ۸۰ تومان از توليد كننده خريدارى مى شود. نارنگى و پرتقال نيز در باغ به قيمتهاى ۳۵ و ۵۰ تومان از چنگ باغدار بيرون كشيده مى شود.
غير ممكن است كه مديران دستگاههاى مسؤول توليد و عرضه ميوه از اين اتفاقات با خبر نباشند و جاى تعجب است كه چرانسبت به اصلاح اين وضعيت اقدامى نمى كنند.
شهردارى مدعى است كه ميوه را از توليد كننده اصلى خريد مى كند اما خود هم مى داند كه دلالان با سندسازى هاى مجعول خود را توليد كننده ميوه جا مى زنند.
مهندس محمد جواد محمدى زاده بارها به وجود اين روند اعتراف كرده است از جمله در جلسه علنى شوراى شهر. ميادين تر بار و وزارتهاى جهاد كشاورزى و بازرگانى نيز كه ماهانه مبالغ زيادى بابت حق مأموريت بازرسان خود به شمال و مراكز توليد ميوه اختصاص مى دهند تا به وضعيت آن رسيدگى شود، هيچ طرفى از اين همه بازرسى و بررسى و سركشى نبسته اند.
شهردارى تلاش مى كند با افزايش ميدانهاى محلى ميوه و تر بار ميوه را با قيمت ارزانتر به دست مردم برساند اما اين ميدانها هم در هفته هاى اخير جزپاسخ نداريم و غرفه هاى خالى از ميوه هاى اساسى چيزى براى ارائه به مردم نداشته اند. نيز وجود مغازه هاى ميوه فروشى ظاهراً ارزان فروش در جنب ميدانهاى ميوه و تربار شهردارى كه با خالى شدن غرفه هاى اين ميدانها ويترين آنها هم خالى مى شود نشان مى دهد نظارت بيشترى بايد بر ميوه اى كه به اين ميادين كوچك و پرسود داده مى شود اعمال شود.
> چاره چيست
مردم نه درآمدهاى ميليونى مانند برخى مسؤولان دارند و نه مى توانند هزينه خريد ميوه هاى گران و بى سامان را تهيه كنند. سودى كه در معاملات روزانه ميوه جارى است بسيارى از افراد را داراى ثروت و مكنت يك شبه كرده به طورى كه همين افراد با اتكا به سودهاى خود قدرت بيشترى يافته اند و شبكه دلالى ميوه را قدرتمندتر و بر سرنوشت ميوه حاكم تر كرده اند. اگر فرض بگيريم كه سودهاى ميلياردى ميوه هيچ راهى به مراكز مديريتى پيدا نكرده باشد، ضعف اين مراكز در برخورد با مشكلات ميوه مشهود است. در اين حال، تنها راهى كه براى مسؤولان باقى مى ماند اجراى اقدامات جدى، قاطع و سريع براى رساندن سود واقعى ميوه به توليد كننده و مصرف كننده آن است. تعريف قانونى شبكه دلالى به صورت منطقى با تعيين نرخ منطقى خدمات دلالان، متمركز كردن سياستهاى توليد، عرضه و بازرگانى ميوه در يك سامانه به جاى سه دستگاه دولتى و تبديل شيوه نرخ گذارى ميوه بر اساس عرضه و تقاضاى واقعى بدون دخالت دلالان شايد بتواند دولت و شهردارى را كمك كند تا سروسامانى به وضع ميوه بدهند گر چه مسؤولان دستگاههاى مربوط عادت كرده اند كه همواره در وضعيت سفيد به سر ببرند و هنگام وضعيت قرمز منفعل و پيرو سياستهاى دلالان ميوه باشند چون به هر صورت ايام آخر سال و تعطيلات نوروز مى گذرد و وضعيت خود به خود عادى مى شود.
> شعارها، اميدها و وعده ها
با وجود تمام بحران و بى سامانى در وضعيت ميوه در ماه آخر هر سال، مسؤولان همچنان با اعتماد به نفس بيشترى به اعلام وعده ها و شعارهاى خود مى پردازند، بدون اينكه به درجه باور شنونده اين شعارها و اميدها اهميتى بدهند. از جمله در اين ايام كه اعتراض نسبت به وضعيت ميوه بالا گرفته وزارت بازرگانى اخبار مربوط به واردات ميوه و اعزام هيأتهايى را به ساير كشورها براى خريد ميوه مردم منتشر مى كند تا ريسك فعاليت احتكار كنندگان را افزايش دهد.
مسؤولان مرتبط با عرضه ميوه در ميادين شهردارى نيز پى در پى اخبار ذخيره سازى ۵ هزار تن سيب براى ايام عيد يا گشايش ۱۰ بازار ثابت و سيار ميوه در تهران و نيز آغاز عرضه سيب مرغوب از ۱۲ اسفند تا شب عيد در ميادين ميوه و تربار شهردارى را منتشر مى كنند و از سوى ديگر نيز به اعلام نرخهاى ميوه مى پردازند. از همه جالبتر اين كه شهردار تهران دليل گرانى و كمياب شدن ميوه در ايام پايانى سال را پيش بينى نكردن اين وضعيت و نبود برنامه ريزى براى آن ذكر كرده است.
اعلام پيش بينى نكردن وضعيت ميوه درحالى است كه احمدى نژاد گفته از ابتداى سال با پيش بينى وضعيت ميوه سه ميليارد تومان براى خريد و ذخيره ۵ هزار تن سيب درجه يك كه احتمال ناياب شدن آن وجود داشت، از سوى شهردارى اختصاص داده شده است. شهردار تهران در عين حال از ديگر مسؤولان خواسته كه به جاى جنجال آفرينى به شناسايى شبكه هاى احتكار بپردازند.
وجود اين تناقضات در رفتار و گفتار يكى از سياستگذاران ميوه از يك سو و رها ساختن بازار دلالى و عرضه ميوه و احتكار آن توسط ديگر دستگاههاى مسؤول از سوى ديگر شرايط موجود را به نفع شبكه دلالى و احتكار و به ضرر مردم تغيير داده است. واضح است كه شهردارى وقتى يكى از سياستهاى مقابله با گرانى و نايابى سيب را ذخيره سازى يا احتكار ۵ هزار تن سيب قرار مى دهد، سند مشروعيت اين حركت اشتباه را براى محتكران نيز صادر مى كند، درحالى كه براى مبارزه با احتكار هم راههاى اقتصادى و هم راههاى مديريتى ديگرى وجود دارد. گو اينكه اگر وزارتخانه هاى بازرگانى و جهاد كشاورزى هم سياست احتكار ميوه براى مقابله با محتكران را در پيش گرفته باشند، طبيعى است كه از سياستهاى اصولى و تأثيرگذار غافل خواهند ماند.
