- بيژن فرهنگ دره شورى، متولد۱۳۲۲ منطقه اى ايلاتى در گچساران
- كارشناس و پژوهشگر محيط زيست و عكاس طبيعت
- فارغ التحصيل دانشگاه شيراز در رشته مهندسى كشاورزى
- ۲۷ سال فعاليت مستمر در حوزه محيط زيست كشور
- سالها عكاسى از طبيعت سراسرايران
- مشاركت با سازمانها و دانشگاههاى مختلف كشور در اجراى طرح هاى زيست محيطى
- انجام مطالعه در حوزه هاى آبخيزدارى رودخانه هاى كارون، زاينده رود، يزد و فارس، همكارى با مناطق آزادكيش و قشم در شناسايى پرندگان، پستانداران و...، همكارى با سازمان ملل متحد در امور آوارگان افغانى
- مديرمحيط زيست سازمان منطقه آزاد قشم
برخى از آثار او عبارتند از:
پستانداران ايران (اثر مشترك با فردآرلند هرينتون)
پروانه هاى ايران (تهيه مجموعه عكس)
طبيعت ايران (با عكس هاى مشترك كرائيان)
پرندگان قشم و تعداد متعددى كتابچه در زمينه پارك هاى حفاظت شده و... او بيش از ۲۰۰هزارعكس از طبيعت ايران گرفته است.
سيد مسلم يگانه: بيژنگ فرهنگ دره شوى، عاشق و دلباخته خستگى ناپذير محيط زيست ايران است. پژوهشگر و كارشناس پوينده اى كه با وجود بيش از سه دهه كار مداوم درحوزه مطالعات طبيعت و محيط زيست ايران، همچنان در پى شناخت هرچه بيشتر طبيعت اين سرزمين بزرگ است.
او كه در ايل قشقايى به دنيا آمده، براى حفظ محيط زيست ايران تلاش بسيار كرده و با وجود بيش از ۶۰ سال سنى كه از او گذشته، عمده دغدغه اش پاكيزه نگه داشتن محيط زيست و حفاظت از جانوران است.
بيژن فرهنگ دره شورى، شايد تنها كارشناس محيط زيست است كه بيشتر كاركرده و كمتر به معرفى خود پرداخته است. اما بى شك آشنايى با عملكرد، فعاليت ها، امور مثبت و ماندگارى كه او در ارتباط با حفظ محيط زيست و منابع طبيعى اين كشور انجام داده است، نام بيژن فرهنگ دره شورى براى ما ديگر ناشناخته نخواهدبود. دوران زندگى اش مملو از خاطرات تلخ و شيرين است. او پس از ۲۷سال فعاليت مستمر و شبانه روزى در سازمان محيط زيست كشور، در سال ۷۶ بخاطر اختلاف نظرهايى در سازمان، بى سروصدا دوربين خود را برداشت و آنجا را ترك كرد. پس از آن به مدت ۴ سال كارهاى مختلفى انجام داد.
او اين مقطع از زندگى خود را «دوران آوارگى» مى نامد و مى گويد، «وضعيتى پيدا شده بود كه به جز محيط زيست كار ديگرى نمى دانستم. مدتى خانه نشستم و عكس هايى كه گرفته بودم را مرور كردم. اما بعد به دليل نداشتن پس انداز ناچار بودم كارى دست و پاكنم. يعنى اصلاً نمى شد نشست. با شركت هاى مشاور و دانشگاهها كه طرح هايى داشتند، همكارى كردم». او مدتى با وزارت كشاورزى درحوزه هاى آبخيزدارى رودخانه هاى كارون، زاينده رود، يزد، بخش كويرى و فارس مطالعاتى انجام داد. بعد براى آشناشدن با پرندگان و سواحل جزاير كشور به خليج فارس سفركرد و يكسال هم با سازمان منطقه آزادكيش در زمينه شناسايى مهره داران همكارى كرد. براساس مطالعات او، جزيره كيش مأمن بسيارى از پرندگان نادر و كمياب نظير حواصيل سبز، عقاب ماهيگير، گيلانشاه خالدار، مينا، شهدخوار و كلاغ هندى است كه پراكنش محدودى در ايران دارند. دوران همكارى با منطقه آزادكيش به سرعت گذشت و «دره شورى» بعد از آن مدتى با سازمان ملل متحد درمورد پناهندگان افغانى تحقيق كرد. مى گويد اين دوره برايش بسيارسخت و غم انگيز بوده و با روحيه او هيچ سازگارى نداشته است.
درهمين سالهاى آوارگى، با كمك يكى از دوستان خود به نام «وازريك نظرى» كه از هموطنان ارامنه است، كتاب «پروانه هاى ايران» را كه بى ترديد از بهترين كتابها درباره جانوران ايران است، تهيه و عكاسى كرد.
دراين كتاب حدود ۸۰۰نوع پروانه ايران معرفى شده كه در نوع خود بى نظير است، متن كتاب را «وازريك نظرى» به رشته تحرير درآورده و با عكس هاى دره شورى پيوند خورده است. عكس هاى بى نظير و مطالب پروانه هاى ايران در شرايطى تهيه شد كه بيژن فرهنگ دره شورى وضعيت مالى مناسبى نداشت و وازريك نظرى هم دانشجويى بى پول بود! با تمام اين تفاسير، كتاب به قدرى علمى و جذاب تهيه شد كه اگر امروز يك سازمان تحقيقاتى بخواهد با وجود داشتن آدرس ها و كدها و نيروى انسانى اين كار را انجام دهد، نياز به صرف دهها ميليون تومان هزينه خواهدبود.
در سال ۷۹ كتاب آماده چاپ شد. اما اين دو نيز كه ۳۰ ميليون تومان هزينه چاپ آن را نداشتند، دنبال كسى و جايى و سازمانى رفتند كه كتاب را به چاپ برساند اما پيدانشد. دراين ميان، وازريك نظرى كه از دانشگاهى دركشور كانادا پذيرش گرفته بود و پول خريد بليت هواپيما را نداشت، كتاب را بى آنكه به دره شويى بگويد به قيمت ۴ يا ۵ ميليون تومان فروخت و به همراه همسرش به كانادا رفت.
« وازريك بعداً از كانادا تماس گرفت و ضمن عذرخواهى از كارى كه كرده گفت، وقت دعوتنامه ام درحال اتمام بود و اگر اين كار را نمى كردم نمى توانستم ادامه تحصيل بدهم. هم اكنون وازريك در رشته بيولوژيك دركانادا تحصيل مى كند و كتاب پرندگان ايران، پول بليت پرواز او شد. اين درحالى است كه تنها ارزش عكس هاى كتاب نزديك به ۲۰ ميليون تومان بود. به هرحال مهم چاپ شدن كتاب بود كه انجام شد.» دره شورى، دوران دبستان را در زادگاهش زيرنظر ميرزا محمود گذراند. سپس مدتى در دبيرستان هراتى شهرستان گچساران ادامه تحصيل داد و بعد از آن به همراه برادرانش به دبيرستان ابوذر (شاپور سابق) شهرستان شيراز كه مدير وقت آن آقاى دستغيب بود رفت و از آنجا ديپلم گرفت.
|
|
|
سال ۱۳۴۱ دررشته پزشكى دانشگاه شيراز پذيرفته شد، اما در سال ۱۳۴۲ تغييررشته داد و سرانجام در سال ۱۳۴۷ با مدرك مهندسى كشاورزى از آن دانشگاه فارغ التحصيل شد. دوران سربازى سپاه ترويج بود و در شهرهاى كرج، جيرفت و شهر بابك خدمت كرد. پس از آن به فعاليت هاى زيست محيطى پرداخت و چون با روحيه اش هم سازگارى داشت، ۲۷سال تمام در سازمان حفاظت محيط زيست ماندگار شد. تجربه ايلاتى بودن، به دنيا آمدن در ايل قشقايى، علاقه به طبيعت، كوهستان و جانوران عواملى بودند كه او را در نزديك شدن و حفاظت از محيط زيست يارى كردند. قشقايى ها زندگى رنگى دارند، لباسهاى رنگى مى پوشند، مراسم جشن و عروسى مى گيرند و به شكار مى روند. اما هرگز به قتل عام حيوانات و پرندگان دست نمى زنند. زمانى كه حيوانات باردار هستند و يا بچه هاى آنها شيرمى خورند، قشقايى ها به شكار نمى روند. حتى زمان تخم گذارى پرندگان نيز اين موضوع رعايت مى شود. با اين حال برادر و دوتن از پسرعموهاى دره شورى از شكارچيان شناخته شده اى بودند. آنان براى خود قانون خاصى در شكار داشتند و هيچ زمانى از آن تخطى نمى كردند. بيژن زمانى كه ۱۰ يا ۱۲ ساله بود، شكار برادر و پسرعموهايش را براى شكار جمع مى كرد و درواقع «كوله كش» آنان بود. «كوله كشى افتخار كمى نبود. شايد بزرگترين مقام كه تاكنون داشتم، همين كار بود. هيچ پست و موقعيت شغلى مثل كوله كشى تا الآن مرا خوشحال نكرده است.» بيژن دره شورى سال ۱۳۵۰ بعد از استخدام در سازمان محيط زيست، ازدواج كرد. همسر او نيز كه هميشه سنگ صبور او بوده است، در زمينه بافت گليم و فرش در جزيره قشم فعاليت دارد ودر حال حاضر به آموزش گليم به دختران و زنان قشمى مى پردازد.
بيژن فرهنگ دره شورى، در سال۱۳۵۳ با كمك دكتر هرينتون كارشناس آمريكايى محيط زيست، كتاب راهنماى پستانداران ايران را منتشر كرد. قبل از چاپ اين كتاب ۷۰ يا ۸۰گونه پستاندارشناسايى شده بود، اما با انتشار آن، انواع پستانداران به ۱۴۸ گونه رسيد. از سال۱۳۵۳ تا سال۱۳۸۳ تنها دو يا سه گونه پستاندار جديد شناسايى و به ۱۴۸گونه افزوده شده است كه اين خود نشان از كامل بودن كار آنان در سال۱۳۵۳ دارد. همچنين از او كتابچه هاى زيادى در مورد مناطق حفاظت شده كشورمان از جمله پارك ملى گلستان ، پارك ملى گنو، منطقه حفاظت شده بختگان، جزاير فارو و... در طول سالهاى گذشته منتشر شده است.
روحيه جست وجوگر و در عين حال با پشتكار فرهنگ دره شورى، در كنار كار در حوزه مطالعات محيط زيست از او يك كلكسيونر عكس در حوزه طبيعت و جانواران ايران ساخته است. او بيش از ۲۰۰ هزار قطعه عكس در اين باره دارد. «هرچه دام، ملك، مرتع و پول داشتم به عكس تبديل كرده ام. عكسهايم آنقدر زياد است كه جاى خاصى براى نگهدارى آنها ندارم. بخشى از آنها را در انبارهاى دوستان در شيراز و بخشى را هم در قشم نگهدارى مى كنم. دوست دارم دانشگاه يا مؤسسه اى آنها را تحويل بگيرد و نگذارد از بين بروند. اما تاكنون هيچكس براى حفظ اين عكسها كه ارزش تاريخى و اسنادى دارند، پيشقدم نشده است. نگرانم به علت كهولت سن حافظه ام را از دست بدهم و اين مجموعه كه در نوع خود بى نظير است، نابود شود.» بيژن فرهنگ دره شورى، اعتقاد دارد، بحث محيط زيست سال۱۳۵۱ در ايران شكل گرفت و پايه ريز آن اسكندر فيروز بوده است.
او نيز آموخته هايش را به فيروز نسبت مى دهد و تأكيد دارد: «فرهنگ ايرانى، فرهنگى محيط زيستى است. اسراف در فرهنگ ايرانى كارى ناشايسته محسوب مى شود. در گذشته از آب طورى استفاده مى شد كه اسراف نشود. اصلاً زباله اى وجود نداشت. سفره را جلوى مرغ مى تكاندند. زائدات هم براى دام مى رفت و فاضلاب خانه ها نيز به عنوان كود در مزارع استفاده مى شد. ادبيات و شعر ما را نگاه كنيد، محيط زيست يعنى زندگى كردن، درست مصرف كردن، دانستن قدر آن چيزى كه محيط زيست دارد و بهره بردارى درست از آن چيزى كه داريم. شما هيچ روستاى قديمى ايران را نمى بينيد كه در زمين حاصلخيز زراعى ساخته شده باشد. روستاها در جاهاى سخت و سر كوهها بود. اما الآن است كه زمين حاصلخيز را به شهرك و مناطق مسكونى تبديل مى كنند. الآن است كه زباله سازى، اسراف و زياده خواهى مى شود. هيچ چيزى به اندازه اسراف به طبيعت لطمه نمى زند. البته فقر هم دخيل است. آدمى كه فقير است و به نان شب نياز دارد، به منافع درازمدت ميهن و سرزمين خود فكر نمى كند. حاضر است براى رفع منافع امروز خود، طبيعت را آگاهانه فدا كند. متأسفانه بخش عمده طبيعت ما به خاطر فقر لطمه مى خورد.»
دره شورى در اواخر سال،۱۳۷۹ با توافقى كه با سازمان منطقه آزاد قشم به عمل آمد، مدير محيط زيست اين سازمان شد. از آن زمان تاكنون او كارهاى بزرگ زيست محيطى همچون شناسايى ارزشهاى طبيعى و اكوسيستم هاى مختلف اين جزيره ۱۵۰۰كيلومترى انجام داده است. او در اين سالها، بخش غربى جزيره را به يك ژئوپارك مبدل كرده و با برنامه ريزى و به كارگيرى روشهاى متداول علمى، از انقراض نسل لاك پشت هاى غول پيكر دريايى «پوزه عقابى» نيز جلوگيرى به عمل آورده است، او از صدها لاك پشت پوزه عقابى كه در طول سالهاى ۸۲ - ۸۱ به ساحل قشم آمدند، توانست ۲۷هزار تخم لاك پشت جمع آورى و آنها را به ثبت برساند. همچنين ۲۵كيلومتر از ساحل شمالى جزيره كه با محيط زندگى لاك پشت ها سازگارى دارد، را به محل استراحت آنها تبديل كرده است. ۱۸كيلومتر ديگر نيز در اين بخش به حفاظت از پرندگان اختصاص يافته و تاكنون ۲۱۶ نوع پرنده شناسايى شده، وسعت جنگلهاى حرا به ۳هزار هكتار افزايش يافته و صدفها و مرواريدهاى جزيره در حال شناسايى است. بسيار قابل توجه است كه طى ۴سال گذشته، صداى گلوله تفنگ هيچ شكارچى در جزيره شنيده نشده و بدون ترديد سراسر قشم بدل به بهشت پرندگان و امن ترين زيستگاه ساحلى كشور شده است. بيژن فرهنگ دره شورى، رمز موفقيت خود در اجراى پروژه هاى زيست محيطى در جزيره را وجود مردم خوب و نجيب قشم مى داند.
«مردم قشم به صورت اخلاقى و سنتى با طبيعت و پرندگان مهربان هستند. شما بى رحمى، خشونت و استفاده بيش از حد از دريا را از مردم اين جزيره زيبا و دوست داشتنى نمى بينيد.» شايد بتوان گفت، با پروژه هايى كه از سوى او در حال انجام است، تا سال ۱۳۸۵ در هيچ نقطه اين جزيره زباله پيدا نخواهد شد و قشم به تميزترين نقطه كشور تبديل مى شود. هم اكنون ۵۰درصد از جزيره پاكيزه است و به هيچ وجه در آن زباله يافت نمى شود. از طرفى، با ايجاد انگيزه و استفاده از مكانيزم هاى تشويقى، پروژه روستاهاى تميز توسط فعالان دلسوز محيط زيست در اين جزيره در حال اجرا است. بيژن فرهنگ دره شورى، درنظر دارد، توليد مرواريد در اين جزيره را به انبوه برساند تا وضعيت زندگى مردم منطقه تغيير يابد. به همين منظور با كارشناسان كشور هند در زمينه هسته گذارى مذاكراتى انجام شده است.
«هم اكنون سازمان ملل متحد در زمينه گسترش جنگل حرا، حفاظت از لاك پشتهاى پوزه عقابى و پروژه صدف با سازمان منطقه آزاد قشم همكارى مى كند. از طرفى سعى مى شود، زيستگاههاى باارزش جزيره به هيچ قيمتى به كارگاه و كارخانه تبديل نشود. به طورى كه قرار بود، در سواحل ناز يكى از بزرگترين سرمايه گذاريهاى وزارت نفت انجام شود، اما با مخالفتهايى كه انجام شد، اين پروژه به هفت كيلومتر دورتر از منطقه شمالى حفاظت شده جزيره انتقال يافت.» بيژن فرهنگ دره شورى، اعتقاد دارد تا زنده است و نفس مى كشد بايد از محيط زيست حفاظت كند ودر پناه طبيعت ، عمل به اين اعتقاد قلبى را نيز به اثبات رسانده است.
