مينو ضابطيان
شكل گيرى انسان محصول وراثت وعادت است. قبل از اختراع ساعت، بسيارى از كشاورزان با، بانگ خروس از خواب برمى خاستند. شير گاوهايشان را مى دوشيدند، در مزرعه كار مى كردند و شب هنگام با تاريكى به رختخواب مى رفتند. در آن ايام، جريان الكتريسته اى وجود نداشت به همين خاطر روشنى روز تعيين كننده آغاز و پايان فعاليت ها بود!
... اما زندگى مدرن امروز با گذشته بسيار متفاوت است. امروز ديگر با صداى خروس يا تابش نور خورشيد و روشنايى روز بيدار نمى شويم و زنگ ساعتهاست كه آغاز روز و فعاليت را اعلام مى كند. مطالعه بر روى حيوانات هم نشان داده است آنها نيز تحت تأثير برنامه مشخص روزانه هستند، برنامه اى كه وابسته به فصول است. در پاييز اكثر جانوران و گياهان آماده شروع زمستان و خواب زمستانى مى شوند. بسيارى از پرندگان در زمستان به جنوب پرواز مى كنند و در اين ايام از آنجايى كه نمى توانند غذاى زيادى پيدا كنند، كمتر مى خورند اما...
سرانجام بهار مى آيد. طبيعت زنده مى شود و آنها از جنوب بازمى گردند، درختان ديگر بار جوانه مى زنند. بسيارى از حيوانات با توجه به تغيير فصل زاد و ولد مى كنند.
اما سؤال اين است كه چگونه حيوانات مى توانند پيشاپيش آمدن فصول را دريابند. آيا علت آن كاهش دماى هواست؟!
شواهد نشان مى دهد اين مورد نمى تواند علت اصلى باشد چرا كه با بروز غيرعادى هواى تابستانى در پاييز، پرندگان باز هم كار خود را به خوبى انجام مى دهند.
بنابراين بايد گفت: بهترين فاكتور روشنى روز است. يعنى همان چرخه روز‎/ شب. گياهان و جانوران كوتاه شدن روز را حس مى كنند، آنها در پاييز نزديك شدن زمستان را درك مى كنند.
انسان نيز همچون ساير جانداران تحت تأثير نور است. نور چرخه  خواب و بيدارى ما را مشخص مى كند. در بيشتر حيوانات و همچنين انسان، تمايل به خواب تحت تأثير ترشح هورمونى به نام ملاتونين است. در هنگام غروب غدد مربوط به اين هورمون به علت كم شدن نور روزانه ملاتونين ايجاد مى كنند وكم كم تمايل به خواب و خواب آلودگى ايجاد مى شود. اين هورمون پس از ترشح وارد جريان خون مى شود و احساس خواب بر شخص غالب مى شود. نقطه  اوج ترشح هورمون ياد شده، در نيمه شب يعنى در زمان عميق ترين خواب است. در صبح، نور روز از مسير چشم وارد غدد مترشحه ملاتونين كه غدد صنوبرى نام دارد مى شود و بر ترشح ملاتونين تأثير بازدارنده دارد.
آمار نشان مى دهد بدن ما، با وجود كار و زندگى در محيطهاى بسته همچنان به عوامل خارجى (مانند تغيير فصول) پاسخ مى دهد. براى مثال دانشمندان معتقدند ميزان رشد بچه ها تحت تأثير فصول است و قد و وزن آنها در بهار و اوايل تابستان بيشتر رشد مى كند.
كليد زندگى بهارى
كليد يك زندگى هماهنگ و منظم در سازش و مطابقت با جريان طبيعت است. برخى مواقع مجور هستيم با روند طبيعى زندگى كنار آييم، گرچه بيشتر اوقات تكنولوژى و دنياى ماشينى ما رااز تصميم گيرى خلاص مى كنند و داشتن لباس مناسب ، نور و گرما شرايط طبيعى را قابل پذيرش مى كنند اما هرگز نمى توان كاملاً بدون در نظرگيرى چرخه طبيعت به كارها پرداخت. امكان نداردبتوانيد بدون توجه به روشن بودن روز به راحتى به خواب رويد و يا درجريان بسيار گرم و سرد هوا از منزل خارج شويد.
(بهار - كبد- كيسه صفرا و...!)
بهار ،فصل تولد و زايش است. پس از يك خواب طولانى در زمستان،گياهان جوان سر از زمين بر مى دارند و بر اين باور پزشكان چينى ، سال ها قبل انرژى ايام بهار را Yang ناميدند.
آنها اعتقاد داشتند اين انرژى نهفته در بهار حركتى صعودى و رو به گسترش دارد. به همين جهت بهار را فصل مناسبى براى بيرون زدن از خانه ، حركت در هواى آزاد و دور ريختن سنگينى زمستان مى دانستند. آنها مى گفتند اين فصل ، بهترين زمان براى تجربه امور نو، ديدن مردم و ساختن و مرمت بخشهايى از جسم و جان است. در حقيقت آنها هر فصل را وابسته به بخش خاصى از بدن مى دانستند و مى گفتند «بهار» بهترين زمان براى رسيدگى ، مرمت و استراحت دادن به كبد و كيسه صفرا است و پيشنهاد مى دادند مصرف ميزان كمى از مواد غذايى ترش مى تواند كبد و كيسه صفرا را تنظيم كند.
در ضمن اينكه خوردن غذاهاى سبك و كم حجم و خام را توصيه مى كردند. علم پزشكى اين مردم روشنى را (Yang) و تاريكى را (Yin) مى ناميد وبا نتيجه گيرى ساده اى مى توان گفت ؛ در زمستان Yin بر Yang حاكم مى شد.از نظر آنها تغيير فصل از پاييز به زمستان به همراه تاريكى هوا مى تواند تغييرات جسمى و روحى را براى انسان ايجاد كند؛ تغييراتى چون افسردگى ، بى حوصلگى ، كم شدن انرژى و... آنها طولانى شدن عمر خود رامديون آگاهى از قانون تغيير Yin و Yang مى دانستند و برنامه خوردن ، خوابيدن و ورزش خود را با آن تطبيق مى دادند و مى گفتندبا پيروى از قانون طبيعت كسى پير وبيمار نمى شود.
از آن ديدگاه : تأثير انرژى Yang بر بدن انسان مانند خورشيد انرژى بخش و نورانى است.اگر خورشيد طلوع نكند، هيچ چيز در زمين انرژى نخواهد داشت. بدن انسان هم درست مانند زمين نيازمند به خورشيد وجود خود يعنى انرژى Yang براى حركت وانتقال مواد غذايى است.
و Yin ورود به مرحله آرامش و تجديد و بازسازى است.بدن ما بدون توازن و هماهنگى بين Yin و Yang قادر به زنده ماندن نيست.
در زمستان انرژى Yang به راحتى آسيب مى بيند و اگر شخص نتواند به موقع بخوابد و به طور منظم بيدار شود، اين انرژى تقليل مى يابد و با كم شدن آن در اندام هاى بدن مايعات و مواد سمى انباشته مى شود و در نهايت «ادم» كه حاصل كم شدن انرژى «Yang»است، ايجاد و مايعات زايد در درون بدن جريان مى يابند و احساس درد وكم شدن انرژى به وجود مى آيد.
پزشكى سنتى چين بر اين باور بود كه همين ادم در فصل زمستان حتى باعث كم شدن شنوايى (بسته شدن مجارى گوش) و سياه تاريكى رفتن چشم ها (ديد نامناسب) مى شود. آنها نتيجه اين تغييرات را نهايت ايجاد خشم و بداخلاقى در فصول گرم سال مى دانستند و مى گفتند انباشتگى بيش از حد خشم، انرژى Yang را از بين مى برد و حتى مى تواند باعث سردرد، تحريك پذيرى ، زودرنجى ، بيخوابى و مشكلات پوستى شود. چرا كه جريان خون خشم و غضب را از صورت به سر مى برد! و در ضمن باعث ضعف ماهيچه ها، ضعف عمومى و جوشهاى پوستى است.
تئورى ۵ عنصر!!
دراين تئورى همه چيز دراين جهان براساس رابطه اى متقابل بين ۵ عنصر چوب، آتش ، زمين ، فلز و آب طبقه بندى مى شود.
تمام تغييرات در طبيعت قانون و نظم خاص و مشخصى دارد و فصول نيز ۵ جزء دارد:
بهار، تابستان، اواخر تابستان!!! ، پاييز وزمستان و جالب اينكه جهات طبيعى نيز به ۵ بخش شمالى، جنوبى، شرقى، غربى و مركزى تقسيم و رنگ ها نيز سبز، قرمز، زرد، سفيد وسياه در نظر گرفته مى شوند. طعم ها ترش، شيرين، شور ،تلخ و يا تند است و به همين خاطر بهار را هماهنگ با عنصر چوب ، رنگ سبز ، طعم ترش و رسيدگى به كبد و احساس خشم مى دانستند و به همين ترتيب ساير فصول را با خصوصيات مشابه شرح مى دادند: مثلاً تابستان آتش، رنگ قرمز، طعم تلخى و قلب و احساس تمايل به لذت بيش از حد و...
راهكارهاى بهارى شكستنى !! (مناسب همين فصل)
ـ شبها زود به رختخواب رويد و صبح ها زود بيدار شويد و پياده روى كنيد.
ـ لباسهاى آزاد و گشاد بپوشيد.
ـ از نظر جسمى و روحى راحت و صريح باشيد.
ـ از خشم و نااميدى بپرهيزيد و به وضع عاطفى ، احساسى خود بهاى بيشترى دهيد.
ـ بيشتر ورزش كنيد و به عضلات و ماهيچه ها حركات كششى بيشترى دهيد.
اين بار بدن تكانى!
غذايى كه مى خوريم سوخت لازم را براى بدن فراهم مى كند. اين غذا توسط خون جذب شده و سلول ها ، بافت ها و اندامهايمان راتشكيل مى دهد.
هرچه غذايى كه مى خوريم طبيعى تر باشد، بدن ما بيشتر امكان هضم، جذب و سوخت و ساز آن را دارد. با نزديك شدن به بهار بدن احتياج كمترى به غذاهاى سنگين ، آبكى و گرم زمستانى دارد.غذاى سبك ترى چون برگ هاى سبز وجوانه ها و سبزيجات اهميت بيشترى دارند. همانطور كه بهار فصل خوبى براى پاك كردن خانه، كوچه ، محل كار و... است. كبددر كنار هزاران هزار عمل خود ، نقش پاك كردن بدن از مواد سمى را هم دارد.وقتى در خوردن غذا افراط مى كنيم يا غذايى كه خورده ايم به طور مناسب از رودهايمان دفع نشود ،كبد بارى مضاعف را تحمل مى كندو كارآيى آن كم مى شود. معنى تكان دادن بدن!! بدن تكانى، درست مانند خانه تكانى ساليانه هم همين است. يعنى استراحت دادن به كبد و پاك كردن بدن از مواد اضافى براى ادامه بهتر زندگى !
فراموش نكنيد:
بهار زمانى است براى پاك كردن گذشته و ايجاد فضا و بسترى مناسب براى آينده.
همراه بهار شاد، خرم و هماهنگ با طبيعت باشيد.