هوشنگ الماسى
ويروس مختل كننده ايمنى بدن انسان (human imtbunodefteny virus HIV)  ،از كودكان گرفته تا بزرگسالان و از فقرا تا ثروتمندان به هيچ نژادى در جنوب، شمال ، غرب و شرق رحم نمى كند.
سايه شوم ايدز هنوز بر سر بشريت وجود دارد وتاكنون هيچ فردى با هر قدرت ورفاه وهيچ پشتوانه علمى و تخصصى به تنهايى قادر به مقابله با ويروس ايدز نبوده است. امااين ويروس بشريت را ناگزير كرده تا به طور مشترك براى از ميان بردن آن تلاش كنند.
در واقع دو نوع عمده از اين ويروس در جهان امروز وجود دارد كه «اچ . آى .وى۱» و «اچ . آى .وى ۲» است كه نوع اول باعث شيوع ايدز شده ونوع دوم آن مى تواند به ايدز تبديل شود كه به طور كلى در غرب آفريقا بيشتر وجود دارد و در برخى از كشورهاى آسيايى نيز به سرعت در حال گسترش است.
شيوع سريع ايدز در اواخر قرن بيستم، سازمان ملل را ناگزير ساخت تا با نياز به مشاركت گسترده ترى در سطح بين المللى «برنامه مشترك مبارزه با ايدز» را پى ريزى كند.
دراين برنامه، يونسكو دوشادوش سازمان هاى بهداشت جهانى، بانك جهانى، صندوق كودكان سازمان ملل، برنامه توسعه سازمان ملل و صندوق جمعيت سازمان ملل متحد فعال شد.
تاكنون تحقيقات پزشكى براى نزديك شدن به داروهاى درمان كننده ايدز نسبت به افزايش روز افزون قربانيان آن شتاب كمترى به خود گرفته است. با وجود اين مردم براى نجات از چنگ اين هيولاى سلطه گر، بايد پرهيز ازعوامل منجر به ايدز را سرلوحه زندگى خود قرار دهند.
به رغم اين چشم انداز تاريك به نظر مى رسد، اولين گام براى مبارزه با ايدز از سال ۱۹۹۵ برداشته شد، يعنى نقش آزمايش خون به عنوان يك وسيله تحقيق تجربى، به آزمايش براى اطمينان از سلامت ذخاير خونى جهان تغيير حالت يافت.
«اچ. آى. وى۱» ويروسى است كه در بعضى شامپانزه هاى آفريقا ديده شده و «اچ. آى. وى ۲» به ويروسى شبيه است كه به طور طبيعى در ميمونهاى مانگابى غرب اين قاره وجود دارد، با اين حال اين فرضيه وجود دارد كه بعيد نيست اصولاً اچ. آى. وى از طريق اين ميمون ها به انسان منتقل شده باشد، هرچند كه اچ . آى.وى مى تواند به صورت نهفته در بدن انسان حداقل تا ۱۰ سال وجود داشته باشد كه با تبديل به بيمارى ايدز، از طريق يك انسان به انسان ديگر سرايت مى كند.
اخيراً بيست رسانه بزرگ بين المللى با شركت در همايش سازمان ملل متحد موافقت كردند تا در برنامه مبارزه با ايدز در مقر اين سازمان به ارتقاى آگاهى هاى عمومى درباره اين بيمارى كمك كنند.
در شرايطى كه دبيركل سازمان ملل متحد دراين همايش گفته است: «در جهان مبتلا به ايدز، قيمت سكوت، مرگ است» ، برخى از كارشناسان ومسؤولان بهداشت شهرستانها درمازندران از گفت وگو در اين زمينه با خبرنگاران پرهيز مى كنند.
آنهابا اين توجيه كه «روابط عمومى دانشگاه علوم پزشكى مازندران به ما مجوز نداده كه با خبرنگاران گفت وگو كنيم!» به شرايطى نمى انديشند كه مسؤولان بلند پايه كشورمان بر آگاه سازى مردم از طريق آموزش مبارزه با ايدز تأكيد دارند تا در شهرستان هاى مازندران مقابله با ايدز از طريق مطبوعات به يك بدعت تبديل شود. اما اظهارات «پيتر پايوت» رئيس برنامه هاى ايدز در سازمان ملل متحد، برخلاف اين بى مهرى است كه مى گويد: «هنگامى كه نوبت به پيشگيرى مى رسد، رسانه ها با آگاه سازى مى توانند به اندازه پزشكان جان افراد را نجات دهند» .
با وجود اين گاهى مردم كنجكاو مى شوند كه چه كسى يا چه سازمانى را بايد مقصر بشناسند كه دانسته يا نادانسته علل و عوامل شيوع ايدز را در حوزه خود و راهكارهاى كاهش اين بيمارى را كتمان مى كنند؟!
به اعتقاد كارشناسان: «اجراى برنامه هاى ارتقاى آگاهى در مورد اچ. آى . وى ، عنصرى كليدى در مبارزه با گسترش اين بيمارى است، چون فعاليت رسانه ها براى آگاه سازى مردم، سبب مى شود كه افراد مبتلا و خانواده هاى آنان از حال يكديگر و مردم از مشكلات زندگى با اچ . آى. وى آگاهى بيشترى يابند» .
در آخرين آمار وحشت بار، تاكنون ۴۰ ميليون نفر در جهان به ايدز مبتلا شده اند. هرچند در ايران آمارهاى متناقضى منتشر مى شود، اما به استناد برخى منابع علمى در مازندران ۱۱۰ نفر يعنى بيش از ۲‎/۵ برابر سال گذشته، به اين بيمارى مهلك دچار شده اند. تاكنون هيچ برنامه مشخصى براى آگاه سازى دانش آموزان در مدارس، دانشگاهها، خانواده ها و يا ايجاد مكانى براى آموزش هاى همگانى در شهرستانها براى كاستن از سرعت شيوع ايدز عملى نشده است؟!
براساس آمارهاى رسمى ۸۵ درصد بيماران مبتلا به ايدز در مازندران از طريق تزريق سرنگ آلوده به ايدز مبتلا شده اند اما در برآوردهاى بهزيستى كشور ۷۰درصد مبتلايان از طريق تزريق مواداعتياد آور، ۱۰ درصد از طريق روابط جنسى وبقيه با فرآورده هاى خونى آلوده خونى، وسايل دندانپزشكى و تماس با خون هاى آلوده دچار اين بيمارى شده اند.
رئيس سازمان انتقال خون چالوس مى گويد: «كشور ما كشور جوانى است وكشورهاى همسايه ما نظير تركيه، پاكستان وعراق و كشورهاى عربى جنوب خليج فارس بشدت درگير ايدز هستند وشايداين آلودگى سوغاتى آنهاست» .
«كامبيز كيا دليرى» دراين باره مى گويد: «صرف نظر از برخى كه ناخواسته قربانى مى شوند، نسل جوان كنونى در سنين ۱۵ تا ۲۴ سالگى بيشتر گرفتار مى شوند، يعنى نسل هاى جديد بيشتر در معرض خطر هستند، حالا چطور، شايد فاصله از فرهنگ و مذهب باشد اما به هر حال نيازمند تجزيه و تحليل تخصصى است» . به گفته وى، ممكن است شيوع ايدز در مازندران استفاده از سرنگ هاى آلوده باشد كه سازمان بهداشت جهانى نيز به آن معتقد است اما ابتلا به ايدز از طريق روابط پنهان جنسى و تزريق، دو شاخصه عمده درابتلاى نسل جوان به ايدز است.
وى تأكيد كرد: «براى پيشگيرى از آلودگى در سازمان خون، اهدا كنندگان خون را محدود كرده ايم به افرادى كه سابقه اهداى خون دارند و به آنها« اهدا كنندگان خون مستند» مى گوييم. غالباً آنها نيكوكاران پاك نهادى هستند كه تنها نيت آنها كمك به همنوعان خود است، با اين حال تلاش هاى ما با آزمايش هاى متعدد و در زمان هاى مختلف برروى اهدا كنندگان خون استمرار دارد» .

گردآورى و مترجم: معصومه پيروزبخت
از ابتداى شيوع بيمارى ايدز، شمار مردان آلوده به HIV نسبت به زنان بسيار زياد بود. تعداد زنان آلوده بتدريج افزايش يافت و در سال۱۹۹۸ آمار نشان داد كه ۴۱درصد از افراد ناقل HIV زن بودند. امروزه تعداد افراد بالغى كه حامل ويروس بيمارى ايدز هستند به ۳۷ميليون و ۲۰۰هزار نفر رسيده كه نيمى از آنها را زنان ۱۵ تا ۴۹ساله تشكيل مى دهند. در منطقه جنوب صحراى آفريقا كه بيشترين افراد آلوده به HIV در آنجا زندگى مى كنند، ۶۰درصد از زنان بالغ يعنى ۱۳ميليون و ۳۰۰هزار زن، ناقل ويروس ايدز هستند.
از نظر فيزيكى، زنان بيش از مردان در معرض ابتلا به اين بيمارى هستند. به عبارت ديگر مى توان گفت كه خطر انتقال HIV از مرد به زن، دو برابر بيشتر از زن به مرد است. براى مثال در ايالات متحده آمريكا، تقريباً نيمى از ۴۰هزار مورد جديد آلودگى HIV در سال، در ميان زنان آمريكايى - آفريقايى تبار مشاهده شده است. تعداد زيادى از اين زنان رفتار پرخطر جنسى ندارند و از راه آميزش جنسى غيرايمن با همسر خود آلوده شده اند. تعداد قابل توجهى از اين مردان معتاد تزريقى هستند.
ازدواج و تك همسرى نيز زنان را از آلوده شدن مصون نگه نمى دارد. در تايلند گزارش شده كه احتمالاً ۷۵درصد از زنان مبتلا به HIV، از سوى شوهران خود به اين بيمارى مبتلا شده اند.
HIV ايدز، جنسيت و فقر، چرخه اى زشت
فقر و نابرابرى اقتصادى موجبات گسترش و اشاعه ايدز را فراهم مى آورد. از دسامبر ،۲۰۰۰ نزديك به ۹۵درصد از مبتلايان جديد به اين بيمارى ساكن كشورهاى در حال توسعه هستند. براى مثال مى توان به منطقه جنوب صحراى آفريقا اشاره كرد كه با پايين ترين سرانه توليد ناخالص ملى (CNP) بالاترين گسترش ميزان آلودگى به HIV، يعنى ۸‎/۷۵ درصد، را در جهان دارد. HIV موجب نابودى منابع انسانى و ملت هاى تحت تأثير آن مى شود و در نتيجه، در نواحى كه در آن HIV به شدت گسترش دارد، وضعيت اقتصادى اسفبارترى ديده مى شود. در سراسر جهان يك ميليارد و ۲۰۰ميليون نفر در فقر به سر مى برند كه ۷۰درصد آن زنان هستند. عدم دسترسى زنان به منابع و فرصتهاى اقتصادى موجب نقض حقوق اوليه انسانى آنها مى شود. زمانى كه نان آور اصلى خانواده، به دليل ابتلا به ايدز، بيمار مى شود، درآمد خانواده كاهش مى يابد و اين امر مشكل آفرين شده، سبب كار كودكان خانواده مى شود.
از طرفى ، فقر اقتصادى سبب مهاجرت زنان جوان به منظور پيدا كردن كار مى شود. اين شرايط زنان جوان را در معرض خطر استثمار جنسى قرار مى دهد و باعث بر هم خوردن توازن بين تعداد زنان و مردان مى گردد و امكان انتقال HIV از راه شركاى جنسى مشترك يا افراد خودفروش را افزايش مى دهد. در كشورهايى كه زنان نمى توانند مالك زمين باشند و آن را به ارث ببرند، امكان دارد زن و كودكان مردى كه به دليل اين بيمارى مرده است، منبع امرارمعاش خود را از دست بدهند.
دكتر «پيترپيوت» مدير اجرايى UNAIDS مى گويد: «روند اخير گسترش ايدز، اين بيمارى را به عنوان چالشى استثنايى در مقابل توسعه قرار داده است. اگر بخواهيم روند گسترش بيمارى ايدز را معكوس كنيم، خط مشى هايى موردنياز است كه نابرابرى جنسيتى را حل كند. تضمين دسترسى بر حق تملك و ارث ، آموزش اساسى و فرصت هاى استخدام براى زنان و دختران بايد به وجود آيد.»
نابرابرى اقتصادى و عدم توانمندى اجتماعى مانع مى شود كه زنان فقير بتوانند كنترل زمانى و ايمنى آميزش جنسى براى خود ترتيب دهند.
نيازهاى زنان و دختران براى جلوگيرى از آلودگى به ايدز
با وجود آسيب پذيرى بالاى بيولوژيكى، در بيشتر جوامع، زنان با محروميت هاى حقوقى، اجتماعى و اقتصادى مواجه هستند و اين امر عمدتاً سبب افزايش آسيب پذيرى آنان نسبت به HIV مى شود. بنابراين رويكردهايى كه نسبت به مسائل جنسيتى حساس باشند براى طراحى برنامه هاى جلوگيرى از آلودگى ايدز، مهم هستند. خط مشى ABC، برنامه اى براى جلوگيرى از انتقال HIV از طريق آميزش جنسى است. A از كلمه Abstinence به مفهوم پرهيزكارى، B از كلمه Being Safer يا ايمن بودن از طريق اعتقادات مذهبى و يا كاهش تعداد شركاى جنسى و C براى استفاده صحيح و مداوم از Condom گرفته شده است. آگاهى از اين خط مشى براى زنان و دختران اهميت بسيارى دارد. آمار نشان داده است كه تعداد زيادى از زنان، بويژه گروه سنى ۱۵ تا ،۲۴ آگاهى بسيار كمى درباره ايدز دارند، زيرا كه وضعيت اجتماعى و اقتصادى مناسبى ندارند.
درمان و مراقبت
سيستم ايمنى زنان ممكن است نسبت به HIV متفاوت عمل كند. مشاهده شده است كه زنانى با HIV مثبت بيشتر از زنانى كه آلوده به HIV نيستند به بيمارى سرطان دهانه رحم مبتلا مى شوند .
تا برابرى توان اجتماعى و اقتصادى بين زنان و مردان اين خطر را افزايش مى دهد كه زنان از دسترسى به موقع و برابر به خدمات درمانى محروم شوند .
در بسيارى از كشورها ، زنان ودختران در اولويت آخر مراقبت هاى بهداشتى قرار مى گيرند . شوهران و ريش سفيدان غالباً تصميم مى گيرند كه آيا منابع مالى خانواده را براى مراقبت هاى بهداشتى صرف كنند و يا يك زن مى تواند از كارهاى خانه فارغ شده و براى درمان سرى هم به يك مركز بهداشتى بزند . زمانى كه اعضاى مرد و زن خانواده مبتلا به HIV شوند و منابع محدود باشد ، حل مشكل درمانى مردان در اولويت قرار مى گيرد .
در حال حاضر ميزان ابتلا به HIV تقريباً پنجاه پنجاه است . زنان حداقل بايد نيمى از ميليون ها انسانى را در كشورهاى در حال توسعه تشكيل دهند كه اميد است طى سالهاى آتى دسترسى به ضد ريترو ويروس ها داشته باشند جوامع بايد موانع را رفع كنند تا زنان بتوانند براى HIV معاينه شوند و اين امر بايد شامل حذف خطر عواقب خشونت بارى باشد كه ممكن در صورت اثبات ابتلا به HIV با آن مواجه شوند .
اقتصاد مراقبت
زمانى كه مرد خانواده مريض مى شود ، همسر از او مراقبت كرده ، وظايف بيشترى را براى حمايت از خانواده به عهده مى گيرد . اما وقتى زنان بيمار مى شوند ، زنان پير و جوان از آنها مراقبت مى كنند و مسؤوليت كودكانى را هم كه تحت تأثير ايدز قرار گرفته اند به عهده مى گيرند . ارزش زمان ، انرژى و منابع كه براى پخت و پز، نظافت، خريد و شست و شو و مراقبت از جوانان، بيماران و سالمندان خانواده نياز است به نام «اقتصاد مراقبت» ناميده مى شود كه براى زندگى اقتصادى، حياتى و مهم است .
در كشورهاى در حال توسعه داشتن ايدز در خانواده موجب محدوديت هايى براى زنان در جوامع كشاورزى مى شود . علاوه بر كارهاى خانه ، تعداد زيادى از زنان روستايى نقش مهمى در فعاليت هاى اقتصادى دارند كه مراقبت از بيماران موجب وقفه در اين كارها مى شود .
به رسميت شناختن و حمايت از «اقتصاد مراقبت » با منابع كافى و سياست هاى توانا بسيار حياتى است . راه هاى كاهش دشوارى مراقبت از بيماران مبتلا به ايدز خانواده به وسيله زنان شبيه بسيارى از راه حل ها براى نابرابرى هاى عمومى جنسيتى است اين راه ها عبارتند از :
ايجاد مهد كودك هاى تعاونى و مركز تغذيه كه بتواند در كاهش حجم كار ، به زنان كمك كند .
دادن تغذيه و كمك آموزشى به يتيمان
مراقبت كردن از افراد مبتلا به ايدز در منزل
طرح هاى مشاركت كارى و بهبود دسترسى خانواده روستايى به كار ، زمين ، سرمايه ، و مهارت هاى مديريتى
روش هاى پيشگيرى HIV و جنسيت
خط مشى ها و روش هاى به كار گرفته شده در تلاش هاى بين المللى به منظور كاهش يا توقف گسترش ايدز ، متحول شده است . طرح زير بعضى از اهداف و خط مشى هاى جلوگيرى از گسترش ايدز از راه جنسى يعنى شايع ترين روش انتقال اين بيمارى را فهرست وار ارايه مى كند . بسيارى از اين خط مشى ها و اهداف براى گروهى تهيه شده اما مى تواند براى ديگران نيز مفيد باشد .
خط مشى هاى توصيه شده براى پيشگيرى : جوانان
اهداف كلى :  ايجاد فرصت هاى آموزشى و اقتصادى و حفاظت نسل هاى بعدى شهروندان و آموزش رسمى بهداشت جنسى و ايدز در مدارس و ارائه خدمات پيشگيرانه و بهداشتى منطبق با نيازهاى جوانان كه واقعيت نيازهاى جوانان را در نظر داشته باشد و درگير كردن جوانان در برنامه ريزى و اجراى تلاش هاى پيشگيرانه مرتبط با آنان و ايجاد فرصت هاى اقتصادى به عنوان ابزار جايگزين براى رفتارهاى پرخطر.
زنان
اهداف كلى: رفع موانع اجتماعى،   توانمندسازى زنان براى مراقبت بهداشت و سلامت خويش ، ايجاد فرصت هاى اقتصادى به عنوان ابزار جايگزين براى رفتارهاى پرخطر ، ايجاد و اشاعه روش هاى كنترل زنانه براى پيشگيرى ايدز و افزايش دسترسى به مراقبت هاى بهداشتى و اطلاعات بهداشت بارورى ، ترغيب تشكيل گروه هاى حامى دو جانبه تا زنان بتوانند از يكديگر حمايت كنند، به هم ديگر آموزش دهند و يكديگر را دلگرم نمايند و اجراى برنامه هاى آموزشى و تسهيل در ايجاد ساختارهاى اجتماعى براى بهبود ارتباطات جنسى بين شركا.
مردان
اهداف كلى: عملكرد عليه معيارهاى خطرناك اجتماعى ، ايجاد رفتار مسؤولانه جنسى ، اجراى برنامه هاى آموزشى و تسهيل در ايجاد ساختارهاى اجتماعى براى بهبود ارتباط جنسى بين شركا، ترويج استفاده از كاندوم و كاهش تعداد شركاى جنسى ، افزايش آگاهى نسبت به نيازهاى بهداشتى زنان و ارتقاى مشاركت سازنده مردان در زندگى خانوادگى ، مشاركت شخصيت هاى سنتى جوامع مانند رهبران مذهبى و اجتماعى به منظور تشويق مردان براى ايفاى نقش سازنده در زندگى خانواده .
علاوه بر اين خط مشى ها ، دولت ها بايد اولويت زيادى براى كنترل محموله هاى خون به منظور جلوگيرى از آلودگى از راه انتقال خون و ارائه مراقبت كافى و مشاوره درباره انتقال ايدز از مادر به كودك در نظر بگيرند.
نياز براى پيشگيرى در ميان گروه هاى سنتى ناتوان بيشتر است .
زنان در بسيارى از فرهنگ ها كنترل كمى نسبت به زمان و مفهوم رابطه جنسى دارند و اين امر خطر آلودگى آنها را به HIV از طريق همسرانشان افزايش مى دهد .
مواد مخدر تزريقى در بسيارى از كشورها غير قانونى است كه اين امر كسب اطلاعات مربوط به ايدز يا دريافت اقلام پيشگيرانه نظير سرنگ استريل را مشكل مى سازد.
مردانى كه هم جنس گرا هستند با تبعيض يا انزوا حتى در جوامع در حال توسعه روبه رو مى شوند و دسترسى كمى به مراقبت و خدمات پيشگيرى دارند .
كمبود اطلاعات و فشارهاى اجتماعى آسيب پذيرى جوانان را افزايش مى دهد . دختران به ويژه نسبت به آميز جنسى اجبارى، آسيب پذيرند و شايد در ازاى پول ، غذا يا سرپناه مجبور به خودفروشى شوند .
منبع: مركز اطلاع رسانى سازمان ملل