|
انقلاب بنفش، على اف را تهديد مى كند؟
|
|
|
كوروش آريامنش
ويروس انقلابهاى مخملين كماكان در حال گسترش است. در طول دوسال گذشته، بعد از وقايع «بلگراد» كه آن را مى توان اولين تلاش غرب در زمينه انقلابهاى آرام بعد از فروپاشى بلوك شوروى و پايان جنگ سرد نام برد، وقايع مشابه و جديدى به صورت زنجيره اى در حال وقوع است. دولت هاى حاكم در گرجستان و اوكراين توسط انقلاب گلهاى رز و نارنجى ساقط شدند و به دامن غرب غلتيدند. سقوط اين دولتها و روى كار آمدن دولتهاى متمايل به غرب و آمريكا در مناطقى كه روزى حياط خلوت شوروى و امروز، «خارج نزديك» روسيه فدراتيو محسوب مى شوند، در واقع، نشان از شكست سياست خارجى روسيه و پايان نفوذ سنتى در اين جمهورى ها دارد.
طى هفته هاى گذشته، جهان شاهد سومين انقلاب مخملين در منطقه كشورهاى مستقل مشترك المنافع شد. اپوزيسيون قرقيزستان موفق شد با تظاهرات خيابانى و اشغال ساختمانهاى دولتى،دولت «عسگر آقايف» را سرنگون كند.
حال، در محافل سياسى سخن از ايستگاه بعدى انقلاب مخملين است. اكثر تحليلگران معتقدند كه ايستگاه احتمالى بعدى جمهورى آذربايجان و جمهورى ارمنستان هستند. اين دوكشور از لحاظ اقتصادى، ترانزيتى و ژئواستراتژيكى در زمره مهمترين كشورهاى منطقه محسوب مى شوند. همچنين مى توان بيلوروس را نيز به اين فهرست اضافه كرد.
در اين ميان، جمهورى آذربايجان در صدر كشورهايى است كه انتظار انقلاب مخملين را مى كشند و گفته مى شود انقلابى كه در جمهورى آذربايجان روى خواهد داد و طبقه حاكم نيز راه فرارى از آن ندارد، به رنگ بنفش خواهد بود.
چنين به نظر مى رسد كه «جورج بوش» هنگام اقامت در براتيسلاوا فرصت داشته است تا با فعالان و رهبران سازمانهاى دفاع از حقوق بشر فعال در شرق اروپا و كشورهاى مشترك المنافع كه امروز در امر مديريت انقلابهاى رنگين مهارت لازم را كسب كرده اند، ديدار كند. در اين ديدار مهم، رهبر جنبش «پورا» «ولاديسلاو كاسكيف» كه حضور موفقى در انقلاب نارنجى اوكراين داشته نيز حاضر بود. او قبل از اين ديدار اعلام كرده بود كه مسأله جمهورى آذربايجان مورد بررسى قرار گرفته است. كاسكيف در ديدار با بوش اعلام كرد كه اوكراين، نمونه خوبى براى كشورهاى منطقه است. او همچنين به بوش پيشنهاد كرد كه بايد توجه خاصى به كشورهاى مولداوى بيلوروس و جمهورى آذربايجان داشته باشد.
وى افزود كه در آينده نزديك، مركز علمى - ترويجى اى ايجاد خواهد شد كه كمك به جنبشهاى دموكراتيك در روسيه، بيلوروس، مولداوى و جمهورى آذربايجان در اولويت كارى اش خواهد بود.
در حال حاضر، جنبش پورا، على اف را تهديد كرده است كه اگر در انتخابات پارلمانى پاييز سال جارى عدالت و دموكراسى را رعايت نكند، انقلابيون اوكراين به كمك اپوزيسيون جمهورى آذربايجان خواهند شتافت و انقلابى به مانند انقلاب نارنجى اوكراين را در آن كشور به انجام خواهند رساند.
در همين حال، «جمشيد نورى اف» رئيس سابق اداره ماليات جمهورى آذربايجان، بنياد سوروس را متهم به برنامه ريزى براى انجام انقلاب رنگين در آذربايجان كرد. به گفته نورى اف، با كمك بنياد سوروس در شهر «لووف» اوكراين، نزديك به ۳۰۰جوان آذرى كه بيشتر آنها عضو جبهه خلق آذربايجان هستند، آموزش مى بينند. همچنين «على احمد اف» نماينده حزب « ينى آذربايجان» در مجلس ملى خواهان كنترل منابع مالى احزاب به ويژه احزاب مخالفت دولت شد. به گفته احمد اف، او مداركى در دست دارد كه ثابت مى كند بعضى از احزاب مخالف دولت از طرف منابع خارجى تأمين مالى مى شوند، موضوعى كه مغاير قانون اساسى جمهورى آذربايجان و تهديدى براى امنيت ملى است. «سعيد اوروج» يكى ديگر از نمايندگان طرفدار دولت در مجلس ملى نيز اعلام كرد مداركى در اختيار دارد كه نشان مى دهد شركت نفتى «بريتيش پتروليوم» يكى از تأمين كننده هاى اصلى احزاب مخالف دولت است، چون اين شركت نفتى منافع بسيارى در جمهورى آذربايجان دارد و خواهان اين است كه با روى كار آوردن احزاب و اشخاص سرسپرده به غرب، منافع خود را دوچندان كند.
در مقابل، «روشان باقراف» رئيس بنياد سوروس در باكو در گفت وگو با خبرگزارى «اينترفاكس» تمام اتهامات وارده از سوى نورى اف را تكذيب كرد و افزود: ما به هيچ يك از گروههاى سياسى كمكى نكرده ايم. مسؤولين شركت نفتى بريتيش پتروليوم نيز به دنبال سخنان باقراف، تمام اتهامات وارده بر اين شركت انگليسى را تكذيب كردند.
با اين حال، سخن از احتمال وقوع انقلاب مخملين در بين سياستمداران و فعالان حزبى آذربايجان هر روز شدت مى گيرد، ولى طرفداران دولت «الهام على اف» كماكان بر مواضع خود مستحكم مانده اند و سخن از پوچ بودن انقلاب مخملين سر مى دهند. «راميز مهدى اف» دبير دولت على اف در مصاحبه با «آذر تاج» خبرگزارى دولتى جمهورى آذربايجان اعلام كرد كه وقوع انقلاب مخملين يا نارنجى در جمهورى آذربايجان دور از واقعيت است. به گفته او، مردم جمهورى آذربايجان مرحله انقلاب مخملين را در سال۱۹۹۳ زمانى كه حيدر على اف را به عنوان رئيس جمهورى كشور انتخاب كردند، گذرانده اند.
در اين ميان، در تاريخ ۹فوريه۲۰۰۵ خبرگزارى «رگنوم» اعلام كرد كه در باكو، جنبش جديد سياسى ايجاد شده است. نام اين جنبش، «يوخ» در معادل فارسى «نه» يا «خير» است. «رازى نورالله اف» يكى از فعالان جبهه خلق در اين رابطه اعلام كرد كه جنبش يوخ در نظر دارد از طريق راههاى مسالمت آميز به يكى از قدرتهاى دموكراتيك جمهورى آذربايجان تبديل شود. نورالله اف افزود كه اين جنبش جديدالتأسيس مى خواهد مردم به ديكتاتورى ، فساد و ارتجاع حاكم بر آذربايجان «نه» بگويند. او گفت: در سفر به اوكراين با كاسكيف رهبر جنبش پورا ملاقات داشته است. كاسكيف كه به گفته رسانه هاى آذرى، شخص منفورى براى دولتمردان جمهورى آذربايجان تلقى مى شود، اعلام كرده است كه در نظر دارد با سفر به باكو از نزديك بامشكلات و وضع اجتماعى مردم جمهورى آذربايجان آشنا شود.
همچنين طى روزهاى اخير، در كنار جنبش يوخ، جنبش ديگرى توسط دانشجويان آذرى ايجاد شده است. اين جنبش كه توسط دانشجويان دانشگاه ملى جمهورى آذربايجان و دانشجويان آكادمى نفت باكو ايجاد شده، خود را جنبش نارنجى آذربايجان معرفى كرده است. هدف اين جنبش نيز بركنارى دولت در طول انتخابات پارلمانى ماه نوامبر است. به گفته منابع غير رسمى، جنبش نارنجى جمهورى آذربايجان با كمك انستيتوى دموكراسى ملى (NDI) به رهبرى «مادلين آلبرايت» وزير امور خارجه اسبق ايالات متحده آمريكا ايجاد شده است. سازمان فوق، در جمهورى هاى سابق شوروى، خود را به صورت انقلابهاى مخملين نمايان ساخته است. دانشجويان باكو در اولين بيانيه خود اعلام كردند كه جنبش نارنجى آذربايجان در انتخابات آتى پارلمانى از بلوك اپوزيسيون كه احزاب مخالف دولت، يعنى «مساوات» به رهبرى «عيسى قنبرى»، حزب «جبهه خلق» (شاخه اصلاح طلبان) به رهبرى على كريم لى و حزب «دموكراتيك آذربايجان» به رهبرى «آگيف شهبازاف» تشكيل شده است، حمايت خواهد كرد. جنبش فوق در نظر دارد مبارزه عليه دولت را تا روزهاى انتخابات به صورت زير زمينى ادامه دهد و در روزهاى انتخابات به صورت تظاهرات ومبارزات خيابانى نمايان شود.
احزاب اپوزيسيون همچنين در نظر دارند تا با تأسيس يك شبكه ماهواره اى، مبارزات خود را گسترش دهند. برنامه هاى اين شبكه كه از جمهورى چك يا هلند پخش خواهد شد، به تخريب وجهه نامزدهاى دولتى اختصاص خواهد داشت.
چنانچه بر همگان آشكار است، ايالات متحده يكى از طرفهاى اصلى در امر انجام انقلابهاى مخملين به ويژه در جمهورى هايى است كه سابقاً عضو فدراسيون شوروى بوده اند. طى ماههاى اخير، طرحى در كنگره ملى آمريكا به تصويب رسيد كه به موجب آن، مبلغ ۳۰۰ ميليون دلار از بودجه دولتى به امر حمايت از جنبشهاى دموكراتيك اختصاص يافت. طرح فوق همچنين پيشنهاد تأسيس نهادهاى غير دولتى، دفاع از حقوق بشر در كشورهاى غير دموكراتيك را داده است. در تحقيقى كه توسط سازمان «خانه آزادى» انجام شده است، ۴۵ كشور از جمله جمهورى آذربايجان جزو كشورهاى غير دموكراتيك و غير آزاد قرار گرفته اند.
يكى ديگر از مواردى كه نشان از وقوع انقلاب مخملين در جمهورى آذربايجان دارد، سفرهاى خارجى رهبران اپوزيسيون به ويژه على كريم لى رهبر حزب جبهه خلق (شاخه اصلاح طلبان) به اوكراين، اروپا و آمريكا است. احزاب مخالف دولت على اف طى ماههاى گذشته، خود را براى مبارزات انتخاباتى ماه نوامبر آينده آماده كرده و با انجام سفر هايى به كشورهاى فوق الذكر به توافقاتى با دولتمردان آنها دست يافته اند. در اين ميان، اگر غرب و ايالات متحده موفق شوند اپوزيسيون آذربايجان را با هم متحد كنند، بايد يقين داشت كه مخالفان على اف در انتخابات آتى، اكثريت كرسى هاى مجلس ملى را اشغال خواهند كرد. ايالات متحده عمليات متحد سازى اپوزيسيون آذربايجان را از سال ۲۰۰۳ طى انتخابات رياست جمهورى شروع كرده است. ولى سؤال اين است كه آيا اين بار اپوزيسيون آذربايجان خواهند توانست بر سر نامزدى مشترك به توافق برسند يا خير؟
در هر حال، غرب به خصوص ايالات متحده از الهام على اف ناراضى هستند. على اف نتوانست اصلاحات سياسى و مدنى را در جمهورى آذربايجان به انجام رساند و حتى اينك نيز هيچ تضمينى براى انجام آنها ارائه نمى كند. اگر اپوزيسيون بتواند اكثريت را در مجلس ملى به دست بياورد، مى توان يقين پيدا كرد كه جايگاه على اف و خاندان او در ميان مردم تضعيف مى شود و حتى امكان تغيير حكومت نيز به وجود مى آيد.
اگر به تحولات سياسى اخير در باكو توجه كنيم، در مى يابيم كه غرب در نظر دارد على كريم لى را به عنوان رهبر اپوزيسيون و حتى رهبر آينده اين كشور برگزيند. بايد ديد كه آيا على كريمى لى خواهد توانست نقش «ميخائيل ساكاشويلى» و «ويكتور يوشچنكو» را در جمهورى آذربايجان ايفا نمايد يا خير؟ كمى بايد در جواب اين سؤال ترديد كرد. ابتدا بايد ديد كه چرا در زمان حاضر على كريم لى مورد توجه غرب قرار گرفته است؟ موضوعى كه كريم لى را از ديگر رهبران اپوزيسيون مجزا مى كند، پراگماتيست يا عمل گرا بودن او است. همين خصيصه او باعث شد كه حزب تقريباً متحد جبهه خلق بعد از مرگ رهبرش «ابوالفضل ايلچى بيگ» توسط كريم لى كه در آن زمان معاون اول ايلچى بيگ بود، تجزيه و به دو حزب مجزا تقسيم شود. نيمه اول حزب با نام حزب «جبهه خلق» با پسوند اصلاح طلبان و نيمه ديگرى با نام حزب «جبهه خلق» با پسوند كلاسيك ها يا سنتى معروف شدند. اردوگاه سنتى جبهه مردمى به رهبرى «ميرمحمود فتايف» كه ناسيوناليستى افراطى و طرفدار افكار ايلچى بيگ بود، درآمد و شاخه اصلاح طلبان نيز تحت رهبرى على كريم لى در آمد كه براساس انشعابى كه در حزب به وجود آمده بود، از تمام افراط گرايى هاى حاكم بر حزب رهايى يافته و به سياستمدارى عمل گرا تبديل شد.
واضح است كه اينگونه اعمال نمى توانست از طرف نمايندگان غربى از جمله ايالات متحده، انگلستان، فرانسه، آلمان و تركيه مورد تمجيد قرار نگيرد.
اولويت ديگر على كريم لى نسبت به ديگر رهبران اپوزيسيون، تلاش او در متحد ساختن تمام احزاب راست و ملى گراى مخالف دولت در مبارزه براى بركنارى دولت الهام على اف است. او در تلاش است تا «عيسى قنبر» از حزب مساوات، «رسول قلى اف» از حزب دموكرات، «اسكندرحميداف» از حزب ملى گراى گرگ هاى خاكسترى و ديگر احزاب مذهبى راست گرا را در مبارزه با ساقط نمودن دولت على اف متحد كند. على كريم لى متحد ساختن احزاب مخالف را از زمان انتخابات رياست جمهورى در سال ۲۰۰۳ ميلادى آغاز كرد كه در نهايت با مخالفت عيسى قنبر از حزب مساوات، اين اتحاد به وجود نيامد و خود كريم لى نيز به حمايت از يكى ديگر از رهبران مخالفين يعنى اعتبار ممداف رهبر حزب استقلال ملى از گردونه رقابت انتخاباتى خارج شد.
در نهايت، الهام على اف كه پيروز انتخابات شده بود، ضربات سنگينى بر پيكر احزاب مخالف از جمله حزب مساوات وارد آورد كه به موجب آن اين احزاب تا به امروز توان ايستادن بر روى پاى خود را نداشته اند.
يكى از شواهدى كه نشان مى دهد تلاشهاى كريم لى براى متحد ساختن احزاب مخالف در طول انتخابات رياست جمهورى سال ۲۰۰۳ موردتوجه غرب قرار گرفته، اين است كه در كنفرانس حزب جبهه خلق شاخه اصلاح طلبان كه در اول ژوئن سال ۲۰۰۳ در باكو انجام شد، بيشتر سفيران كشورهاى غربى و نمايندگانى از سوى اين دولتها در اين كنفرانس شركت كرده بودند. على كريم لى همچنين از كمكهاى مالى و ايدئولوژيك سازمانها و بنيادهاى غربى از جمله «انستيتوى دموكراسى ملى» ، «انستيتوى بين المللى جمهورى» و بنياد «فردريك ناگومان» استفاده كرده است و مى كند؛ موضوعى كه مردم آذربايجان طى ماههاى آتى در انتظارش هستند، انتخابات پارلمانى جمهورى آذربايجان است و چنانچه از على كريم لى انتظار مى رفت، همان تلاش دوباره براى متحد ساختن احزاب مخالف است. او در گفت وگو با برخى رسانه هاى خبرى جمهورى آذربايجان اعلام كرد كه «براى غلبه بر ترسى كه مردم از زمان انتخابات رياست جمهورى با آن زندگى كرده اند، به اين نتيجه رسيده ام كه به يك محرك واقعى نياز است و يك چنين محركى را مى توان با اتحاد و همكارى تمام نيروهاى اپوزيسيون ايجاد كرد. اگر ما موفق شويم كه ائتلافى از نيروهايى كه خواهان تغييرات و اصلاحات در كشور هستند، ايجاد كنيم در وهله اول، ايمان مردم به نيروهاى خود قدرت گرفته و اين ايمان قدرتمند تغييرات در آينده را تداعى مى كند. تلاشهاى متحد در انتخابات پارلمانى تضمين مى كند كه مردم در طول انتخابات و بعد از آن با همكارى هم از آراى خود دفاع خواهند كرد.»
آيا جمله «مردم از آراى خود دفاع خواهند كرد» نشان از تكرار وقايع گرجستان و اوكراين ندارد؟ نمى توان مطمئن بود و اين چنين، على كريم لى در انتخابات آتى پارلمانى جمهورى آذربايجان تمام اميد خود را به كمكهاى غرب و اتحاد نيروهاى مخالف دولت گذاشته است. بروز تقلب در نتيجه آراى انتخابات از سوى دولتمردان باكو نيز دور از انتظار نيست و او اميدوار است كه نيروهاى متحد اپوزيسيون با كمك غرب بتوانند مردم را به خيابانها بكشانند و دولت را به بازنگرى آرا و يا حتى استعفا وادار ند، چيزى كه در گرجستان، اوكراين و قرقيزستان شاهد آن بوديم.
ولى در پايان، اين سؤال دوباره پيش مى آيد كه آيا اپوزيسيون، به ويژه على كريم لى اين بار خواهند توانست بر خاندان على اف چيره شوند و نقشى مانند ساكاشويلى، يوشچنكو و اپوزيسيون قرقيزستان را ايفا كنند يا بار ديگر شكست بخورند و چشم به انتخابات ديگرى خواهند دوخت؟
در جواب به اين سؤال بايد گفت كه بر خلاف تمام تلاشهاى انجام گرفته از سوى نيروهاى مخالف براى براندازى دولت حاكم، كماكان در صفوف اپوزيسيون اتحاد به وجود نيامده است. در اين رابطه حتى عيسى قنبر رهبر حزب مساوات در گفت وگو با خبرنگاران اعلام كرد كه فعلاً زود است درباره اتحاد نيروهاى اپوزيسيون پيش بينى هايى انجام داد. در اين ميان، دولت نيز ساكت نمانده است و تمام تلاش خود را عليه اتحاد نيروهاى مخالف انجام خواهد داد. امروز، جمهورى آذربايجان، احزاب و بلوكهايى مانند قارچهايى كه بعد از بارش باران مى رويند، ايجاد مى شوند. وجود احزابى مانند «تساهل و اطمينان»، «تساهل مدنى»، «عدالت»، و «آزادى» آن هم قبل از شروع انتخابات فقط به نفع دولت حاكم خواهد بود.
همچنين نبايد فراموش كرد كه غرب در گردشها و رويگردانى هاى ناگهانى از نامزدهاى مورد حمايت خود شهرت دارد و دور از انتظار نيست كه به يكباره از على كريم لى كه چهره جنگ طلبى در مورد مسأله قره باغ بوده است، رويگردان شود. غرب خواهان حل مسالمت آميز مناقشه قره باغ است و به همين دليل است كه در زمان فعلى، كريم لى براى ترغيب غرب به حمايت از خود و اپوزيسيون، از دموكراتيزه كردن كشور بيشتر از حل مناقشه قره باغ سخن مى گويد. ولى اين گونه عمل كردن كريم لى تضمين نمى كند كه بعد از پيروزى در انتخابات در جهت عكس سخنانش عمل نكند. غرب نيز اين را به خوبى دانسته و هر اندازه كه به كريم لى نزديك مى شود، نيم نگاهى نيز به الهام على اف دارد، كما اينكه ممكن است على اف طى ماههاى آتى صداقت و وفادارى خود به غرب را نشان دهد.
در هر حال، انقلاب گلهاى رز در گرجستان، انقلاب نارنجى در اوكراين و انقلاب زرد يا گلهاى لاله در قرقيزستان مى تواند براى كشورهاى شرق اروپا و كشورهاى مستقل مشترك المنافع نيز مسرى باشد. در همين حال، كشورهاى غربى نيز هر چند وقت يك بار با اشاره به انقلابهاى موفق مخملين و حمايت از آنها، به طور غير مستقيم، حكام ديگر كشورهاى منطقه را تهديد و خواسته هاى خود را بر آنان تحميل مى كنند.
|
