• جواد دليرى
اينترنت به يك بستر مهم براى رقابت هاى انتخاباتى نامزدان رياست جمهورى تبديل شده است. رسيدن رقم كاربران ايرانى اينترنت به حدود ۶ ميليون نفر هر نامزدى را وسوسه مى كند بخشى از بودجه ميليونى ستاد انتخاباتى خود را در اين راه هزينه كند. راه اندازى وب سايت رسمى، اداره و حمايت يك سايت خبرى، شركت در تالارهاى گفت و گو و نوشتن در وبلاگ شخصى ازجمله راه هايى است كه اين روزها نامزدان رياست جمهورى در پيش گرفته اند.
انتخابات رياست جمهورى يعنى مبارزه انتخاباتى و مبارزه انتخاباتى يعنى افزايش تبليغاتى سياسى. مديران مبارزه انتخاباتى راهكارهاى فراگير و تاكتيك هاى خلاقانه اى طرح مى كنند تا خواست خود را به انتخاب كنندگان القا كنند. در واقع امروز سياست ديگر نمى تواند مثل گذشته بدون داشتن ارتباطات به حيات خود ادامه دهد.
برخى از پژوهشگران و صاحبنظران حتى معتقدند سياست يعنى ارتباطات و يا اينكه سياست به نحو فزاينده اى تحت تأثير ارتباطات قرار دارد. اين جنبه از رسانه اى شدن سياست از طريق يك قلمرو عمومى مبتنى بر رسانه است.
جنبه ديگر آن شامل وظايف ايجاد دستور العمل و تنظيم برنامه كار در رسانه هاى همگانى است. ورود صدها ميليون نفر كاربر اينترنت از اوايل قرن بيست و يكم به مخاطبان رسانه اى مفهومى جز دگرگونى در زندگى روزمره فرد و اجتماع ندارد. اينترنت امروز شبكه دگرگونى هاى اجتماعى را از مهمترين تا بدترين وجوه و جوانب سامان مى دهد. اينترنت علاوه بر كاركردهاى ارتباطى، كاركردهاى سياسى بسيارى نيز دارد. اينترنت مى تواند با مشاركت شهروندان، دموكراسى محلى را تقويت كند. شهروندان از طريق اينترنت درباره مسائل عمومى بحث مى كنند و مسؤولان را از ديدگاههاى خود آگاه مى سازند.
به نظر مى رسد طى سالهاى گذشته، اينترنت آنقدر در ايران رشد پيدا كرده است كه مؤثرترين بهره بردارى سياسى از اينترنت، سازماندهى و ايجاد تحرك عقايد درباره موضوعات خاص و غير بوده است. ماجراى تغيير نام خليج فارس توسط يك مؤسسه آمريكايى، نمونه اى تازه از اين سازماندهى اينترنتى بود كه مانع از اين تغيير شد.
اكنون در آستانه يك رويداد سياسى، باز هم اينترنت جايگاه مهمى پيدا كرده است.
در حال حاضر اغلب نامزدان رياست جمهورى به طور ويژه رو به فضاى مجازى و اينترنتى آورده و تلاش دارند از اين فضاى رو به گسترش براى تبليغات انتخاباتى و تأثيرگذارى بر مخاطبان استفاده كنند.
نامزدان رياست جمهورى در مبارزات انتخاباتى خود تنها درصدد جذب رأى شهروندان هستند و در اين راه از شركت در مراسم يادبود يك مرحوم گرفته تا برنامه هاى صوتى و تصويرى استفاده مى كنند تا رأى بيشترى كسب نمايند.
از آنجا كه تلويزيون خصوصى در ايران وجود ندارد، بنابراين تمام نامزدان تنها در موعد تبليغات رسمى انتخاباتى، از اين وسيله ارتباطى و عمومى استفاده مى كنند.
هر چند كه برخى به دليل موقعيت شغلى و وابستگى به راحتى از امكانات تلويزيون استفاده مى كنند، بسيارى از اين نعمت بى بهره اند. وضعيت مطبوعات نيز هر چند متفاوت از تلويزيون است و معمولاً هر نامزدى يك مطبوعه براى انعكاس ديدگاههاى خود دارد اما تيراژ پايين، عدم رعايت اصول حرفه اى در روزنامه نگارى، جانشين و سخنگوى احزاب شدن، محدوديت هاى قانونى در نشر اطلاعات همگى باعث شده مطبوعات ايران نتوانند در يك انتخابات تأثيرگذار باشند. با اين حال، در انتخابات پيش رو نامزدان آرام آرام به تمام رسانه ها از سنتى تا مدرن متوسل مى شوند.
آنها با هر وسيله اى از تبليغات و مناظره و صحبت مستقيم با مردم گرفته تا نامه و پست الكترونيكى و پيام ضبط شده تلفنى به مردم و يا SMS تلفن همراه و يا از طريق وب سايت و وبلاگ پيوسته به مردم مى گويند رأى آنها برايشان مهم است. بدين ترتيب سعى دارند از طريق شبكه جهانى اينترنت، براى ايجاد نوعى مستقيم تر از دموكراسى براى اتصال فرايند نمايندگى و همه پرسى هاى حمايتى از طريق شبكه و مناظرات آنلاين براى تصميم گيرى درباره موضوعات سياسى استفاده كنند.
اكنون تمام نامزدان براى خود يك وب سايت ايجاد كرده اند كه در آن اخبار، بيوگرافى، گالرى تصاوير، ديدگاهها و برنامه ها، پرسش پاسخ، خاطرات و مسؤوليت و ارتباط مستقيم با مردم و... قرار گرفته است. علاوه بر اين يكى، دو نامزد علاوه بر وب سايت يك وبلاگ نيز براى خود ايجاد كرده اند.
بدين ترتيب اكنون مى توان گفت اينترنت به يك بستر مهم براى رقابت هاى انتخاباتى در ايران تبديل شده است. رسيدن رقم كاربران ايرانى اينترنت به حدود ۶ ميليون نفر، هر كانديدايى را وسوسه مى كند كه بخشى از بودجه ميليونى ستاد انتخاباتى خود را در اين راه هزينه كند. حال مى خواهد از طريق راه اندازى وب سايت رسمى باشد يا اداره و حمايت يك سايت خبرى يا نقاب سايت مستقل، يا شركت پالتاك ها و فروم ها و تالارهاى گفت و گو و چت رومها يا اوركات و نوشتن در وبلاگ شخصى. گذشته از باور مسؤولان به تأثير ميزان نفوذ اينترنت در كشور، موضوع مهم ديگرى نيز وجود داردكه جاى تأمل دارد. قرار است يكى از اين نامزدها رئيس جمهور ايران شود. رئيس جمهورى كه سايت شخصى دارد. اگر چه شايد برخى بگويند كه اين تنها روشى براى كسب آراى بيشتر بوده و اينترنت فقط يك رسانه تبليغاتى موقت محسوب مى شود. حتى اگر چنين چيزى درست باشد اما در اين خصوص نبايد فراموش كنيم كه در گذشته حتى همين رويكرد نيز به اينترنت وجود نداشته و اين شكل استفاده از اينترنت با توجه به نگرانى ها و نگاههاى نه چندان مطلوب به اين پديده در كشور مى تواند زمينه ساز فرهنگ سازى و آشنايى بيشتر با تأثيرات مثبت اينترنت را در پى داشته باشد.
محمد على ابطحى نويسنده سايت «وب نوشت» مى گويد: امروز نامزدهاى رئيس جمهورى كه مى دانند اصلى ترين بخش جامعه جوانان هستند و رسانه آنان نيز به اينترنت تبديل شده، بايد وبلاگ بنويسد تا بتواند با اين نسل هم سخن شود.
وى مى گويد: حداقل فايده انتخابات آينده رياست جمهورى به رسميت شناخته شدن سايت و وبلاگ است.
در كنار اين مسائل، استفاده از تكنيكى ترين ابزارهاى تبليغاتى در سايت هاى انتخاباتى به عنوان يك ويژگى ارتباطى درآمده است. استفاده از نوآوريهاى تبليغاتى لينك هاى فراوان، پرسش و پاسخ، ايميل، عكس و فيلم و... همگى نشان از توجه ويژه به اين رسانه جديد است.
معمولاً نامزدان در سايت خود متفاوت از آنچه در ظاهر عمومى هستند، قرار دارند و خود را به نمايش گذاشته اند. مثلاً نامزدى كه اصلاح طلب نيست با پيراهن نيم آستين تصوير خود را به نمايش گذاشته يا نامزدى ديگر كه با لباس روحانى در كنار دريا قدم مى زند.
در اكثر سايت هاى عكس در كنار كوه البرز و يا زاگرس و پرچم ايران مشترك است.
برخى سايت ها با نوآورى هاى خاص خود هنگام ورود به سايت نوشته اند «به سايت رسمى... خوش آمديد» در بين سايت هاى اينترنتى، نامزدها، تنها يك سايت است كه نسخه انگليسى دارد. علاوه بر اين برخى نامزدان علاوه بر سايت از وبلاگ شخصى هم استفاده كرده اند. در يك سايت اينترنتى كه مربوط به يك روحانى است، سرود اى ايران با صدا پخش مى شود.
به هر حال، تبليغات انتخاباتى ايران براى نسل دات كام وارد مرحله تازه و نوينى از حيات خود شده است. نگاه جديد به تبليغات آن هم با رسميت يافتن اينترنت دستاورد كمى نيست. اين مسأله مى تواند راههاى نوينى به سوى گشايش و گفت و گو و تحقق دموكراسى نيرومند بگشايند. آنها نه سرچشمه دردهاى امروز جامعه جهانى اند و نه آغازگر درمان آن دردها. هر چه هست اكنون اينترنت و نگاه به نوع ارتباط با شهروندان از طريق اين وسيله جديد را مى توان فرصتى براى دموكراسى دانست. اين تجربه كه مى تواند به نفوذ بيش از پيش اينترنت، اين رسانه غول آسيا و مدرن در ايران كمك شايانى كند.
بدين ترتيب انتخابات آتى رياست جمهورى از هم اكنون يك نتيجه ناخواسته ولى مثبت دارد. در حالى كه در انتخابات مختلف، نتايج آرا موجب پيروزى گروهى و شكست گروهى ديگر مى شود، اين انتخابات در كنار شكست و پيروزى ها چند پيروزى بزرگ براى جامعه ذخيره كرده است. رسميت يافتن و مشروعيت فضاى مجازى يكى از اين پيروزى ها به شمار مى رود. رسميت يافتن اينترنت بيش از آنكه به طور كل واجد اهميت باشد از آن جهت با اهميت تلقى مى شود كه نوعى فضاى گفت و گوى چند جانبه را به وجود مى آورد. هر چند كه به دلايل سياسى هنوز اينترنت در ايران با موانع عمده اى مواجه است.
