محمدمهدى غفارى
رؤساى جمهورى و نخست وزيران كشورهاى آفريقايى و آسيا در اجلاس «جاكارتا» (پايتخت اندونزى) گرد هم آمده اند تا در باره توسعه روابط آسيا- آفريقا و ارزيابى عملكرد گذشته و حال بحث و تبادل نظر كنند.
اجلاس جاكارتا با هدف گراميداشت تأسيس كنفرانس روابط آسيايى- آفريقايى كه در ۵۰ سال پيش در شهر «باندونگ» اندونزى برگزار شده بود، تشكيل شده است. رايزنى شخصيت هايى نظير «مقوام نكرومه» رهبر وقت كشور آفريقايى غنا، «جمال عبدالناصر» و مارشال «تيتو» و «احمد سوكارنو» رؤساى جمهورى مصر و يوگسلاوى، اندونزى و «جواهر لعل نهرو» (پانديت نهرو) نخست وزير وقت هند در واقع، تبلور انديشه دو قاره سياه وزرد و تجلى نداى ملل استعمار زده اين دو قاره بود كه باعث تولد جنبش غير متعهد ها شد؛ جنبشى كه نه سر دعواى با غرب را داشت و نه اساس فلسفه خود را بر ضديت با شرق گذاشت؛ بلكه بناى اصلى را بر «دتانت» تنش زدايى نهاد و معتقد بود با اين راهكار، توان اداره خود را بدون وابستگى به اين و يا آن قطب قدرت  دارد.
در واقع، جنبش غير متعهد ها با دستمايه قرار دادن دتانت به منظور رفع تنش در ميان كشورهاى آفريقايى و آسيا تمام تلاش خود را براى تنسيق امور و تنظيم رفتار نخبگان سياسى دو قاره سياه و زرد به كار گرفت. اما در يك فرايند كلى تر بايد گفت: هدف اصلى جنبش غير متعهدها در نشست سال ۱۹۵۵ باندونگ، مقابله با استعمار غرب و تلاش براى خارج شدن كشورهاى آسيايى و آفريقايى از سيطره به ظاهر آراسته سوسياليستى اردوگاه كمونيسم به مركزيت اتحاد شوروى بود. در مورداينكه گراميداشت يك نشست در ۵۰ سال پيش؛ در نشست كنونى جاكارتا؛ چيزى را عوض خواهد كرد يا نه و يا اساساً سودى در برخواهد داشت، بحثى نيست، اما مى توان به مقايسه نشست سال ۱۹۵۵ و ۲۰۰۵ ميلادى پرداخت و گفت: تفاوتى كه طى ۵۰ سال گذشته به وجود آمده، مربوط به تحول و پيشرفتى بوده است كه در آسيا و آفريقا حاصل شده است.
سوسيلو بامبانگ رئيس جمهور اندونزى كه با تابوامبكى رئيس جمهورى آفريقاى جنوبى بطور مشترك رياست اجلاس جاكارتا را برعهده دارد، تصريح كرد كه اگر چه تحولات و توسعه زيادى طى ۵۰ سال گذشته در اين دو قاره ايجاد شده، اما فقر و گرسنگى همچنان بر سر آفريقا و آسيا سايه افكنده است. اگر چه رئيس جمهورى اندونزى تنها از فقر و گرسنگى به عنوان يك چالش نام برده است، اما بايد ايدز ، تروريسم، فرقه گرايى، تجزيه طلبى، ناسازگاريهاى قومى، مذهبى و حتى نژادى را از جمله چالش هاى موجود در آفريقا و آسيا نام برد. اگر چه در آفريقا، از موضوع فرقه گرايى و تجزيه طلبى آنطور كه در قاره پهناور آسيا مطرح است، خبرى نيست، اما پديده فقر و ايدز بطور گسترده در اين قاره همچنان به عنوان دومشكل اساسى بر سر راه رهبران آفريقايى و جود دارد.
به گفته رئيس جمهورى اندونزى و براساس آمارها، در حال حاضر ۲۵ ميليون نفر در آفريقا و ۱۴ ميليون نفر در آسيا با بيمارى مهلك ايدز دست و پنجه نرم مى كنند. پديده گسترش يافته تروريسم نيز در بخش هايى از آفريقا و گستره آسيا در هر نشستى از جمله مباحث مطرح آن نشست به شمار مى رود تروريسم در اندونزى، فيليپين، تايلند، پاكستان، افغانستان، سرى لانكا و بسيارى از نقاط ديگر از قالب فيزيكى خارج و به يك ايده تبديل شده است و به صورت فرقه گرايى، تجزيه طلبى، ناساز گاريهاى قومى و نژادى منصه ظهور يافته است. اين پديده بويژه پس از ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱ ميلادى، ضرورت تجديد نظر كشورها مبنى بر ارائه راهكارهاى مناسب براى مبارزه باتروريسم را بسيار جدى كرده است. به همين دليل هم تعامل بسيارى از كشورهاى آسيايى با آمريكا در جهت مبارزه با تروريسم به ايجاد شكاف در ميان اين كشورها منجر شده است، زيرا آمريكا تعريف خاص خود را از تروريسم ارائه داده و معتقد است ساير كشورها نيز با آمريكا در مبارزه با تروريسم بايد همراه باشند، در حالى كه برخى كشورها معتقد به خط كشى ميان تروريسم با آن دسته از مبارزانى كه براى حق و حقوق مشروع خود مبارزه مى كنند، هستند. اما واقعيت اين است كه رهبران بسيارى از كشورهاى آسيايى از جمله خانم «گلوريا آرويو» رئيس جمهورى فيليپين معتقدند كه منبع ومادر اصلى زايش تروريسم فقر است. از ديد اين رهبران، چنانچه مبارزه جدى در جهت از بين بردن فقر صورت گيرد، در آن صورت مى توان شاهد امحاى تروريسم نيز بود. در آفريقا، با شكل گيرى اتحاديه آفريقا اين موضوع در دستور كار قرار گرفته است و در شرق آسيا اين وظيفه مهم بر عهده اتحاديه «آ.سه.آن» است تا با ارائه راهكارهاى مناسب براى از بين بردن فقر و ايجاد توسعه برابر به بخشى از اهداف خود در زمينه نابودى تروريسم دست يابد. با توجه به اصلاحات سياسى و اقتصادى انجام شده به اقتضاى شرايط جديد منطقه اى و جهانى، كشورهاى آفريقايى و آسيايى به مشى واحدى براى ادامه اصلاحات، مبارزه با عوامل قاچاق، تعديل ساختارهاى اقتصادى و تنظيم قوانين براى برقرارى عدالت اقتصادى اهتمام ورزيده اند، اما هنوز خيل عظيمى از جمعيت اين دو قاره در فقر به سر مى برند. اين در حالى است كه بسيارى از كشورهاى آسيايى و آفريقايى با گرفتن وام از صندوق بين المللى پول و بانك جهانى و به دليل عدم توانايى در بازپرداخت آن عملاً باعث گسترش شكاف در روابط منطقه اى و جهانى و ثابت ماندن در توسعه نيافتگى شدند و به خصوص آنكه زمينه اعمال سياست هاى استعمارى جديد را فراهم كرده اند.
اين در حالى است كه استعمار نوين نيز براساس سياست هاى جهانى شدن شكل مى گيرد و از آنجا كه ريشه در تفكر سرمايه دارى نوين دارد، بهتر از هر زمان ديگر امكان بروز مى يابد. از اين رو، مى توان گفت كه يكى از چالش هاى كشورهاى عقب مانده وتوسعه نيافته آفريقا و آسيا عدم تأديه وام هاى دريافتى به بانك جهانى و صندوق بين المللى پول است. با اين حال، نمى توان ويژگى اين اجلاس را ناديده گرفت، چرا كه اتحاديه آفريقا مى تواند از تجربه اتحاديه قدرتمند آ.سه.آن در شرق آسيا در زمينه هاى اصلاحات اقتصادى، و همكاريهاى رو به رشد اقتصادى در آسيا استفاده كند و در يك همگرايى فرا قاره اى برضرورت نفى سلطه استعمار جديد تأكيد ورزد. قدر مسلم تحقق آزادى، عدالت اقتصادى، ايجاد ترتيبات امنيتى ميان دو قاره و دست يابى به صلح فراگير در گرو يك همكارى منسجم و بنيادين است و در آن صورت، آسيا و افريقا مى توانند شاهد چشم انداز روشنى براى آنچه كه برايش رايزنى، كار و تلاش كرده اند باشند. باوجود اين، برخى آگاهان سياسى معتقدند كه دست يابى به اين هدف مهم ميسر نيست، مگر آنكه تمام كشورهاى آفريقا و آسيا كه بيشترين جمعيت جهان را در خود جاى داده اند، بهاى كافى به نقش سازمان ملل متحد در جهت حل بحرانهاى منطقه اى و بين المللى بدهند و در عين حال، خواهان دگرديسى - تغيير ساختارهاى سازمان ملل متحد - باشند. زيرا هرچه قدر اين سازمان از زيرفشارهاى آمريكا و سلطه سياسى اين كشور خارج شود و بتواند بطور مستقلانه در جهان اعمال سياست كند به نفع كشور هاى آسيايى و آفريقايى خواهد بود. از همين رو، بخشى از گفت وگوهاى رهبران شركت كننده در اجلاس جاكارتا به اصلاحات در سازمان ملل متحد و نقش محورى اين سازمان اختصاص يافته است.