بهمن عبداللهى
در ميان عبور و مرور شهروندان ازخيابانهاى تهران نگاه شهروندان گاه به تابلوى فروشگاههايى مى افتد كه عنوان «شهر كتاب» بر آنها حك شده است. اين فروشگاهها كه با سابقه اى ۱۰ساله در نقاط مختلف شهر پراكنده اند پذيراى بسيارى از اهالى كتاب هستند و البته بخشى از شهروندان نيز آنها را به درستى شناسايى نكرده اند.
در آستانه برگزارى هجدهمين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران در شهر كتاب مركزى با «مهدى فيروزان» مديرعامل اين مؤسسه به گفت وگو نشستيم. در اين گفت وگو درباره ويژگى هاى شهر كتاب و فعاليتهاى جارى سخن گفتيم و بحث را به نمايشگاه كتاب هم كشانديم.
پيش از خواندن اين گفت وگو بدنيست بدانيد فيروزان اين مدير فرهنگى ۴۷ساله متولد تهران است و پس از تحصيل در رشته ادبى با عنوان مهندس كشاورزى از دانشگاه مشهد فارغ التحصيل شده، او فوق ليسانس سياسى از دانشگاه بيروت دارد وعمده فعاليتهاى او در دوران تحصيل صرف امور فرهنگى شده و حتى در سوئيس به همراه پدرش مجله اى را در قبل و بعد از انقلاب منتشر كرده است.
مهدى فيروزان ۱۱سال مديرعامل سروش و چهار سال نيز دبير فرهنگستان زبان و ادب فارسى بوده و البته دو سال نيز در مجتمع دانشگاهى هنر به تدريس زيبايى شناسى مشغول بوده است. او از بهمن ماه ۱۳۸۲ تصدى مديريت شهر كتاب را بر عهده دارد.
***
آقاى فيروزان، قبل از هر صحبتى بد نيست درباره مؤسسه «شهر كتاب» حرف بزنيم، ازنظر بخش اعظمى ازمردم شهر كتاب فروشگاهى بزرگ و لوكس به چشم مى آيد. اما ظاهراً فعاليتهاى شهر كتاب به موضوع مهمترى همچون پخش و توزيع غيرسنتى «كتاب» مى پردازد، لطفاً خودتان درباره ويژگى هاى اين مؤسسه نسبت به نظام سنتى پخش و توزيع كتاب توضيح بدهيد.
به ميزانى كه تهران در حال گسترش است و جمعيت آن بيشتر مى شود، طبيعتاً مسائل زندگى شهروندان بيشتر مى شود. خب اگر ما بتوانيم نيازهاى مردم را در راحت ترين شكل، سريع ترين زمان ممكن، مناسب ترين هزينه و جذبه هاى لازم براى جلب نظر فراهم كنيم طبيعتاً خدمت بزرگى به يك شهر بزرگ همچون تهران كرده ايم. «شهر كتاب» شايد بزرگترين وظيفه اش از ابتدا همين بوده است. يعنى تلاش كرده در تمام مناطق تهران بزرگ فروشگاه يا فروشگاههايى را تأسيس كند كه همه كتابهاى منتشره را در آنجا عرضه كند. به طور مثال اگر كسى در منطقه نياوران نيازمند كتابى بود ناچار نشود كه آن را از مقابل دانشگاه تهران تهيه كند يا درنازى آباد، راه آهن، شهرك غرب و مناطق مختلف نياز به تهيه كتاب پيدا كرد آن را از اين فروشگاهها تهيه كند. به تعبير ديگر ۳۶فروشگاه شهر كتاب تا امروز در نقاط مختلف تهران از حيث جغرافيايى كتاب را در اسرع وقت، در يك محل زيبا با استانداردهاى وضع شده به علاقه مندان عرضه مى كنند. نكته جالب در اين ميان اينكه چون مشكلات شهرنشينى روز به روز بيشتر مى شود و مسائل اقتصادى هم هر روز به آن افزوده مى شود در نتيجه اولين كالاهايى كه از زندگى مردم حذف مى شود «كتاب» و مطالعه است. بنابراين اگر ما بتوانيم اين كالا رابه طور جذاب عرضه كنيم و امكان شناخت كالا را به راحتى در اختيار مردم قرار دهيم طبيعتاً به فرهنگ كشور، انتخاب خريدار، رفع نياز فكرى فرهنگى و علمى شهروندان كمك كرده ايم. پس مى توان گفت اولين هدف جدى شهر كتاب اين بوده كه كتاب را در تمام مناطق ايران در فروشگاههاى خوب با اطلاع رسانى سريع در اختيار مردم قرار دهد.
آيا اين ۳۶شعبه موجود در شهر تهران به لحاظ جغرافيايى از پراكندگى مناسبى برخوردارند، آيا منطقه اى هست كه در آنجا خلأيى حس شود؟
پراكندگى جغرافيايى اين فروشگاهها مناسب است. به طور مثال در پارك پرديسان - كه محل عبور و مرور شهرى نيست بلكه مكانى تفريحى و گذرى براى كسانى است كه از موزه زيست محيطى بازديد مى كنند - ما يك شعبه راه اندازى كرده ايم. تقريباً به يك معنا تمام تهران را تحت پوشش اين شعبه ها قرار داده ايم.
اين شعبه ها تنها درتهران بزرگ راه اندازى شده اند و ظاهراً در شهرستانها از اين فروشگاهها خبرى نيست، آيا طرحى براى گسترش شهر كتاب در شهرستانها در دست داريد؟
تا امسال تنها در تهران فروشگاه داشتيم، اما در فكر اين هستيم كه در شهرستانهاى بزرگ كه مشكل تهران را دارند اين فروشگاهها را تأسيس كنيم، به طور مثال در اصفهان، شيراز، رشت، مشهد، تبريز، كرمان، يزد و برخى شهرهاى ديگر مطالعاتى داشته ايم و تلاش مى كنيم هرچه زودتر اين دفاتر را راه اندازى كنيم. در اين رابطه مطالعاتى داشتيم، حتى به تعاملى با سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى رسيده ايم كه از اماكن ثبت شده فرهنگى كه در اختيار دارند براى اين منظور استفاده كنيم ودر عوض نگهدارى اين اماكن ثبت شده را به عهده بگيريم. بعضى از اين طرحها در سال،۸۴ به نتيجه مى رسد كه در اين زمينه مى توان به اصفهان، رشت، شيراز و يزد (به احتمال قوى) به نتيجه خواهد رسيد.
فكر مى كنم امسال سالگرد دهمين سال ايجاد شهر كتاب و آغاز دومين دهه فعاليت اين مؤسسه باشد، تمايل دارم بدانم كه آيا در اين ۱۰سال به آنچه مدنظرتان بوده و سياستهاى پيش بينى شده رسيده ايد يا نه؟
ببينيد، تأسيس فروشگاههاى شهر كتاب يكى از وظايف مؤسسه بوده است. شهر كتاب در اين مدت اهداف ديگرى رانيز دنبال كرده كه به آن نيز رسيده است. يكى از اين اهداف تأمين كتابهاى خارجى مورد نياز كشور بوده است. در حال حاضر يكى از شركتهاى وابسته شهر كتاب مسؤوليت واردات و صادرات كتاب را بر عهده دارد.
اين مسؤوليت انحصارى است؟
بله، در حال حاضر تقريباً ۱۳۰ناشر بزرگ و كوچك دنيا نمايندگى انحصارى خودرا در اختيار شهر كتاب قرار داده اند.
ناشران بسيارى در اين جمع وجود دارند. به طور مثال باانتشارات كمبريج هم وارد يك قراردادى شده ايم كه همكارى با آن يكى از نكات برجسته فعاليت اين مؤسسه است. تقريباً همه فروشگاههاى شهركتاب بنا به نياز مخاطب خودشان كتابهاى خارجى هم ارائه مى دهند. حال ممكن است فروشگاهى در منطقه دانشگاه واقع باشد طبيعتاً كتاب علمى ارائه مى دهد و يا فروشگاهى كه در پارك پرديسان واقع است كتابهاى زيست محيطى و اكولوژى معرفى مى شود. شايد در حال حاضر در زمينه كتب علمى، ادبى، هنرى انسانى شناخته شده ترين شركتى باشد كه فعاليت مى كند. از طرف ديگر شركت ديگرى تحت پوشش شهر كتاب است كه شركت «هرمس» است، اين شركت بازوى انتشاراتى شهركتاب است و از امسال به صورت مستقل فعاليت مى كند.
اين نشر كه در سال ۱۳۷۷تأسيس شد تا امروز ۲۵۰عنوان كتاب منتشركرده و چيزى حدود ۱۰۰عنوان كتاب هم آماده انتشار دارد. ابتدا قرار بود در زمينه علوم انسانى فعاليت كند اما به تدريج حوزه فعاليت آن گسترده تر شد و درخيلى از زمينه ها همچون قطع كتاب جريان ايجاد كرد يا مثلاً درحوزه فلسفه و كلام يكى ازجدى ترين فعاليت ها را انجام داده است.
آيا مى توان تأثير حضور شهركتاب را در نظام توزيع و پخش كتاب دراين سالها ارزيابى كرد؟
شما خيلى از اوقات از انتشار كتابهاى موردعلاقه تان بى خبريد، حالا اگر يك فروشگاهى دركنار منزل شما بود كه نياز نبود كه مثلاً شما از منطقه تهرانپارس به مقابل دانشگاه برويد طبيعتاً ما يك گام در چرخش اقتصاد نشر موفق بوديم. اتفاقى كه دراين فروشگاهها مى افتد اين است كه «خانواده» مى تواند امكان خريد پيداكند يعنى پدر، مادر و كودك خانواده مى تواند نيازهاى خود را در بخشهاى مختلف پيداكند، كتابهاى كمك آموزشى بسيارى وجوددارد و بعد هم استانداردهاى خاصى وجوددارد كه اين فروشگاهها را متمايز مى كند.
به طور مثال شما مى توانيد كتاب را برداريد، مطالعه كنيد و اگر تمايل داشتيد خريدارى كنيد.
يعنى محلى براى قرائت كتابها موجود است. نكته بعدى اينكه فروشگاههاى مختلف سيستم اطلاع رسانى منطقه اى دارند اكثر اين فروشگاهها از طريق پخش كتابچه هاى راهنما كتابهاى هرماه را معرفى مى كنند.
البته فروشگاههاى شهركتاب فعاليتهاى ويژه اى هم به تنهايى دارند كه مى توان به ميزگردها، جلسات پرسش و پاسخ و غيره اشاره كرد.
اما درمجموع بايد بگويم توزيع و پخش كتاب يكى از وظايف شهركتاب است.
و يكى ديگراز وظايف اصلى شهركتاب صادرات و واردات كتاب خارجى و داخلى است.
به طور مثال سايت ايترنتى www. Book city online.com دراين زمينه فعال است.
اين سايت اصلاً باهدف تأمين كتاب براى خارج از ايران تأسيس شده و درحال حاضر هم فروش خوبى دارد و با تمام سفارتخانه ها و مراكز دانشگاهى درارتباط است. اين روزها بحث فروش كتاب فارسى به دنيا بحثى جدى است كه ما آن را شروع كرده ايم و در اولين گامها دانشگاههاى هند، كتابخانه برلن و... تماس گرفته اند كه ما كتابهايشان را ارسال مى كنيم.
يكى از فعاليتهاى جنبى شهركتاب بخش موسيقى مجموعه «هرمس» است كه نگاه ويژه اى به موسيقى دارد و تا امروز موفق بوده كه به تدريج بازار خود را به دست مى آورد و به طور مثال نغمات مشترك موسيقى ايران و جهان را اين بخش كشف كرده و در يك كار مشترك كنسرت هايى برگزاركرده و CDهايى را ارائه كرده است.
آقاى فيروزان، باتوجه به اينكه در آستانه برگزارى هجدهمين نمايشگاه كتاب تهران هستيم، قطعاً برنامه هاى ويژه اى براى اين منظور پيش بينى كرده ايد، اما مى خواهم به نكته ديگرى اشاره كنم. معمولاً در ايام برگزارى نمايشگاه، فروشگاههاى كتاب در سطح شهر دچار ركود مى شوند وفروشندگان از اين وضع گلايه مى كنند، شما براى رهايى از اين وضع در ايام نمايشگاه چه برنامه هايى در شهر كتاب درنظرگرفته ايد؟
نمايشگاه كتاب ميعادگاه باشكوهى است از كالايى كه به هرحال موردتهاجم بسيارى از كالاهاى ديگر اقتصادى است.
به نظرمى رسد اين نمايشگاه بايد با گستردگى و زيبايى هرچه بيشتر اتفاق بيفتد. گرچه مى دانيم در مدت برگزارى نمايشگاه ممكن است فروشگاهها با ركودى هم مواجه باشند اما بالاخره اين ۱۰ روز جشن كتاب است و مى تواند متعلق به خود كتاب و دست اندركاران كتاب باشد.
موافقم، اما به هرحال بسيارى از شهروندان ممكن است نتوانند درنمايشگاه حاضر شوند، آيا براى اين قشر در فروشگاههايتان برنامه اى تدارك ديده ايد. از شما شنيدم كه تلاش مى كنيد سريع ترين دسترسى شهروندان به كتاب را فراهم كنيد.
البته فروشگاههاى ما باز است و كتابها هم ارائه مى شوند، اما سعى ما اين است كه برنامه ويژه اى نداشته باشيم و برنامه هايمان درنمايشگاه باشد. البته در ايام هفته كتاب فروشگاههاى ما طى ۱۰ روز كتابها را با تخفيف ارائه مى دهند. اما قصدمان اين است كه مردم در ايام برگزارى نمايشگاه كتاب به آنجا بروند، ما دراين مدت برنامه هاى جنبى را هم از فروشگاهها برمى داريم. چون معتقديم علاقه مندان و اهل كتاب بايد در اين ميعادگاه همديگر را ببينند. دراين نمايشگاه جداى از خريدوفروش كتاب اتفاقات ديگرى هم مى افتد كه حيف است مردم در آنجا حضور نداشته باشند.
بسيارخب، با اين حساب بفرماييد براى حضور درنمايشگاه كتاب تهران چه برنامه هايى را درنظر گرفته ايد؟
در نمايشگاه امسال دو بخش اصلى فعاليت ما عرضه كتاب ها در سالن فروش ريالى كتب خارجى (سالن مبنا) و غرفه ارزى (سالن ۴۴) است. شهركتاب در نمايشگاه با همه آثار خود حاضر خواهدشد و تلاش مى كنيم غرفه ويژه اى براى آثار «كيميا» و «كارگاه» بگيريم كه دربخش كودك و نوجوان بتوانيم شركت كنيم.
نشر موسيقى هرمس براى خودش غرفه اى دارد و تقريباً نزديك به ۳۶ اثر موسيقى ارائه خواهدكرد.
غرفه ويژه اى نيز براى انتشارات كمبريج خواهيم داشت كه ۱۵۰۰عنوان كتاب كمبريج درآن قراردارد و بانك اطلاعاتى براى ۲۷ هزارعنوان كتاب كمبريج خواهيم داشت كه مى توان از ميان آنها كتاب انتخاب كرد. اين كتابها را به دو شيوه سفارش يك ماهه يا دو يا سه ماهه مى توان تحويل گرفت.
در بخش كتابهاى ريالى ۱۱هزارعنوان ازكتابهاى خارجى جديد وپرفروش با دلار ارزانتر (۳۵۰ تا ۶۰۰تومان) ارائه مى شود.
خريد اين كتابها تابع هيچ محدوديتى همچون ميزان و سقف كارت يا تعداد و غيره نيست.
در غرفه ارزى با ۲۵۰۰ عنوان كتاب جديد حضور داريم كه طبيعتاً به شكل خريد كارت و مراجعه به بانك صورت مى گيرد. در قسمت خدمات مشتريان هم اطلاعات بيش از دو ميليون و ۵۰۰هزاركتاب در آن جمع شده است. اين كتابها را نيز مى توان با سفارش به شهركتاب خريدارى كرد و تفاوتى ندارد كه جزو قرارداد ما با آن ناشر باشد يا نه.