|
خبر، طنز اطلاعيه
تهديد پيام عاشقانه و....
ديوار نوشته هاى تهران
|
|
|
گزارش و عكس :احمد جلالى فراهانى
ديوار نويسى براى انسان شهرى پيش از آنكه يك وسيله براى انتقال عقايد افكار و يا حتى تخليه روانى باشد، يك عادت است. عادتى كه ميراث پدران و اجداد ماست. چه انسان از همان دوران غارنشينى با استفاده از خون حيوانات و شيره گياهان نيات و قصه ها و حكايت خود را روى ديوار هاى غار ثبت مى كرد و با كشف آتش و آهن و اختراع كاغذ و قلم و دستگاه چاپ و روزنامه و كتاب و راديو و تلويزيون و حتى اينترنت، اين عادت را هرگز واننهاد.
براى اثبات اين مدعا كافى است به علاقه و سماجت كودكان براى قلم به دست گرفتن و بر ديوار خانه و كوچه و خيابان طرح زدن دقت كنيم. چند بار آنها را از اين كار منع كرده ايم و چند بار آنها باز هم به اين كار ادامه داده اند؟
با اين همه «ديوار نوشته» ها در دوران تمدن مدرن و امروزى در تمام دنيا همچنان به عنوان يك رسانه كاركرد خود را حفظ كرده اند و همچنان ديوار ها بهانه و زمينه اى هستند براى طرح افكار و انديشه ها و احساسات آدميان. به همين دليل نوشتن درباره «ديوار نوشته» ها بويژه در روزگارى كه جامعه دچار التهابات سنگين سياسى و اقتصادى نيست ، نبايد كار چندان صعب و دشوارى باشد. چه اين نوشته ها در روزگار ما بيشتر از آنكه حال و هواى سياسى و ايدئولوژيك داشته باشد، رنگ و بوى روزمرگى و گله و شكايت از عاشق و معشوق و در نهايت انتقال يك پيام دارد.
نخستين بررسى
اولين تحقيق جدى درباره ديوار نوشته ها توسط گروهى از دانشجويان دانشكده علوم ارتباطات اجتماعى، در نيمه دوم سال ،۱۳۵۷ به سرپرستى مهدى حسينيان راد انجام شد و تيم تحت سرپرستى او از اوايل آذرسال ۱۳۵۷ تا اواسط بهمن همين سال ديوارنوشته هاى ۴۰ كيلومتر از خيابان هاى اصلى تهران را بررسى كردند.
نتيجه كار مطالعاتى اين گروه شگفت آور بود. آنها توانسته بودند مشخصات كامل ۱۰۷۷ ديوار نوشته را ثبت و استخراج و تحليل كنند. بنابر همين تحقيق جامع و كامل از تابستان سال ،۱۳۵۷ ديوار شهرها وحتى روستاهاى ايران، نقش وسايل ارتباط جمعى سنتى را ايفا كرد و هزاران شعار با قلم مو، رنگ، اسپرى، ماژيك، گچ، ذغال، مداد، خودكار و حتى خون برآنها نقش بست.
حال سؤال اين است كه چرا با وجود روزنامه و تلويزيون و راديو و ساير وسايل ارتباط جمعى انقلابيون اقدام به چنين كارى مى كردند و از ديوار به عنوان يك رسانه استفاده مى كردند؟ اين سؤال را مى توان امروز هم پرسيد. «چرا على رغم رشد و گسترش نامحدود وسايل ارتباط جمعى و بويژه اينترنت ديوارنوشته ها همچنان به حيات خود ادامه مى دهند؟» جواب را مى توان با استفاده از مقدمه تحقيق گروه دكتر محسنيان راد پيدا كرد. «مردم به وسيله ارتباط جمعى مدرن براى رسيدن به قصد و نيت خود، دسترسى نداشتند.» اين جمله البته متعلق به ۲۷ سال پيش است اما مى توان با تغييراتى در آن به جواب سؤال خود برسيم. «ديوارنويس ها به وسايل ارتباط جمعى مدرن براى بيان قصد و نيت خود، دسترسى ندارند.» با اين تفاوت كه اگر ديوار نوشته هاى آن روزگار كاركرد و ماهيت سياسى داشتند، ديوار نوشته هاى روزگار ما بيشتر كار كرد و ماهيت شخصى و خصوصى دارند و البته برخى از آنها هم كار كرد تبليغاتى دارند.
تاريخ ديوار نويسى
در ايران استفاده از ديوارها براى پيام دهى به صورت «پرده دارى» ريشه كهن دارد. در اين باره دكتر محسنيان راد مى گويد: «در تاريخ معاصر نگارش شعار بر ديوارها ( نه شعارها و جمله هاى تبليغاتى براى فروش كالا) در سالهايى چون ۱۳۳۲ و ۱۳۴۲ صورت گرفت ولى هيچ وقت چون سال ۱۳۵۷ ديوارها اين چنين انبوه از نوشته نبود.»
ديوار نوشته ها را مى توان دسته بندى كرد. از نظر پيام رسانى ديوار نوشته ها به دسته بندى زير قابل تفكيك اند:
- خبر
- اطلاعيه
- تفسير
- نوشته هاى ادبى
- طنز
- شعر
- شعار
- پيام هاى عاشقانه
- تهديد
در ميان كاركردهاى گوناگونى كه ديوار نويسى در دوره معاصر در ايران داشته، اين روزها بيشتر مطالبى كه بر ديوار نوشته مى شوند كاركرد شعارى، شعرى، پيام هاى عاشقانه، تهديد و طنز دارند. البته اين تقسيم بندى در نقاط مختلف شهر تهران شدت و ضعف دارند و بسته به منطقه، محل و محدوده اى كه ديوار نوشته ها به چشم مى خورد قابل تفكيك اند.
شمال شهر
ديوار نوشته هاى خيابانها و مناطق شمالى شهر تهران از رفاه نويسندگان آن حكايت مى كند. اگر دو محدوده دربند و دركه را به دليل تردد فراوان اهالى نقاط مختلف شهر از اين منطقه استثنا كنيم غالب ديوار نوشته هاى اين منطقه مربوط به مغازله هاى عاشقانه، حسرت هاى جوانان و ترانه هاى رايجى است كه دغدغه نويسندگانش را تشكيل مى دهد. نگاهى به نمونه هاى زير تأييد كننده اين مطلب است.
- LOVE = F&S
- My love frangis
- only pink
- مرگ از باغچه خلوت ما مى گذرد داس به دست (شعرى از سياوش كسرايى)
- لعنت به چراغ سرخ، لعنت به چراغ سبز
- پروانه من تو را دوست دارم
- عسل بانو، عسل گيسو
اين ديوار نوشته ها هر چه در محيط هاى خلوت تروكم گذرتر باشد، صريح تر و شخصى تر مى شوند. بخصوص در مناطقى كه به مأمن امنى براى تعيين قرار و مدار عشاق تبديل شده باشد. به اين نمونه ها كه در مناطق دارآباد و نياوران مشاهده مى شود توجه كنيد:
- جمعه آمدم نبودى. شنبه هم همينطور. لعنت به تو!
- ما امروز همگى اينجا جمع شديم تا ياد عشق را زنده كنيم
گاه اين ديوار نوشته ها از ثبت چند نام تجاوز نمى كند و گاه ديوار نوشته تبديل به خطابه اى بلند بالا براى فردى مى شود كه نمى دانيم كيست. اغلب از اسپرى براى ديوار نوشته ها استفاده مى شود و رنگهاى سفيد، سرخ و سياه بيشتر مورد استفاده قرار مى گيرند. گاهى ديوار نوشته ها «تكه كلام»هايى هستند كه در زبان محاوره هر از چند گاهى مد مى شوند:
- بى وفايى ... دل من از غصه داغان شده!
- چى داداش؟
- بزن بريم به سرعت برق و باد!
در مناطقى چون ولنجك و سعادت آباد و الهيه مى توان شعر كاملى از يك شاعر را بر روى ديوار خواند. به اين شعر فروغ توجه كنيد كه در خيابان شهيد آقابزرگى در محدده فرشته و در يك بن بست نوشته شده:
- همه هستى من آيه تاريكيست / كه ترا در خود تكرار كنان/ به سحرگاه شكفتن ها و رستن هاى ابدى خواهد برد.
با اين همه هر چقدر به مناطق مركزى شهر نزديك تر مى شويم، ديوار نوشته ها از شعر به شعار و از پيام به كلمات و عبارات كوتاه و مختصر تقليل مى يابند. به اين نمونه ها توجه كنيد:
- Babak MetallBaz
- داوود
در مراكز شهر بر ديوارها دو پيام تهديد آميز هم به ديوار نوشته ها اضافه مى شود
- پارك ممنوع!
- پارك = پنچرى
- لعنت بر پدر و مادر كسى كه اينجا آشغال بريزد.
اين جمله را البته بيشتر در محله هاى جنوب شهر مى توان يافت. در مناطق جنوبى پايتخت علاوه بر شعارها و تهديدات، خشونت بيشترى در ديوار نوشته ها به چشم مى خورد:
- مرگ بر داوود […]
- بى حجابى زن = بى غيرتى شوهر
در اين مناطق همچنين شور و حال ورزشى و طرفدارى و جانبدارى از تيم هاى فوتبال مشهودتر است. اين مسأله در مناطق شمالى و مركزى شهر هم به چشم مى خورد اما اگر مثلاً در شهرك غرب ديوار نوشته : My love Barselona را به كرات مى توان ديد. يا مثلاً: «منچستر» محبوب ترين تيم خيابان ايران زمين شهرك غرب است، در مناطق جنوبى تر شهر مثل محدوده انقلاب، آزادى، آذرى و... استقلال سرور پرسپوليس است يا پرسپوليس سرور هر چى آبى. شعارهاى ورزشى در اين مناطق هم بى پرواتر و جسورانه تر بيان مى شود: «لنگى سوراخى!» و يا «آبى آبكش» كه البته بسيارى از ديوار نوشته هاى ركيك و زشت تر هم وجود دارد.
از محتواى ديوار نوشته هاى امروزى و مقايسه آن ها با ديوار نوشته هاى روزهاى انقلاب و جنگ به خيلى نكات مى توان پى برد.
از جمله اينكه ديوار نوشته هاى امروزى غالباً پيام هاى بى محتوايى هستند كه سرگردانى نويسندگان خود را مى رسانند تا پيام هاى نغز و شيوايى كه خواننده را به تأمل وادارد.
نكته آخر اينكه با نزديك شدن به زمان انتخابات رياست جمهورى مى توان از هم اكنون منتظر ديوار نوشته هاى سياسى و حزبى و جناحى هم باشيم.
ديوار نوشته هايى كه براى نوشتن آنها زمان و دقت و هزينه بيشترى صرف مى شود و به جاى اسپرى هاى رنگى از شابلون و رنگ و قلم مو استفاده مى شود.
|
