Iran Newspaper

جواد دليرى

انتخابات دوره نهم رياست جمهورى از امروز با ثبت نام از داوطلبان، ظرفيت تبديل به رقابتى ترين انتخابات رياست جمهورى پس از انقلاب را دارد. نشانه اين ادعا، تلاش نمايندگان و نامزدان وابسته به تفكرات مختلف موجود در چارچوب نظام براى ورود به عرصه رقابت هاى انتخاباتى است.
پيش از اين كمتر رقابت جدى وجود داشت كه نامزدهاى راست، ميانه، چپ و مستقل در آن بخت خود را براى رياست هاى بزرگ بيازمايند. در دوران انتخابات رياست جمهورى اول بنا بر ملاحظات و مصلحت هايى، نامزدهاى جدى در برابر بنى صدر وارد ميدان نشدند.در دوره هاى دوم، سوم، چهارم، پنجم و ششم دوتن از چهره هاى درجه اول نظام وارد عرصه انتخابات شدند كه نوعى وفاق عمومى در مورد آنان وجود داشت و به همين دليل از آنجا كه نامزدهاى مذكور مورد تأييد غالب جناحهاى درون نظام بودند، انگيزه اى براى رقابت بين جناحها وجود نداشت، ولى وفاق عمومى متمركز بر روى نامزد ديگرى بود. در دوره هفتم كه رقابت جدى بين دو جناح چپ و راست كه بعدها دوم خردادى و محافظه كار و اكنون اصولگرا خوانده مى شوند به وجود آمد، نشانه اى از نامزدهاى ميانه بطور جدى ديده نمى شد و رقابت به نوعى دوقطبى بود. اين وضعيت در دوره هشتم ۱۳۸۰ به سمت رقابت كمتر سوق يافت زيرا پيش از انتخابات معلوم بود كه آقاى خاتمى بارديگر به اين سمت انتخاب خواهدشد.
اما اكنون فضاى ديگرى به وجود آمده است. ازيك سو نامزدهاى جدى ازسوى هر سه جناح اصلاح طلب، ميانه و اصولگرا در كنار منتقدان وارد ميدان شده و يا نشانه ورود جدى آنان تا امروز ديده مى شود و هم مهمتر آن كه در درون هريك از جناحها و جريانات موجود، اختلاف نظرات درون جناحى خود را بروز داده است. شواهد موجود، نشانگر يك فضاى رقابتى ويژه و كم نظير است، مشروط برآنكه ناظران و برگزاركنندگان انتخابات نيز كه داراى اختيارات نظارتى و اجرايى هستند اجازه دهند اين فضاى رقابتى تا انتها و تا زمانى كه مردم با رأى خويش، نامزد اصلح را برگزينند، ادامه يابد. فراهم سازى شرايط عادلانه براى نامزدهاى تمامى جناحها ازسوى دستگاههاى نظارتى و اجرايى و تعهدتمامى جناحها و نامزدهاى آنان به اثبات خويش و نه تخريب رقبا، در كنار شرايط كم سابقه يادشده، فضا و بستر را براى رقابتى ترين انتخابات رياست جمهورى و مشاركت حداكثر مردم، فراهم خواهدكرد.
تعدد يا تنوع
«شگفتم كه براى داشتن اين كلاه (رياست جمهورى) چطور چنين صف طويلى تشكيل شده است تا يك نفر آن را برسر خود بگذارد. هرچند كه صرف نظر از اين مطايبه انتخابات باشكوه تر و پرشورتر براى ايران ارزشمندتر است اما آنچه مهم است تنوع كانديداهاست نه تعدد كه ممكن است با چندنفر اين تنوع ايجاد شود و با دهها نفر تنوع ايجاد نشود.» اين سخن رئيس جمهور خاتمى است كه چند ماه ديگر كرسى رياست جمهورى را به جانشين خود تحويل مى دهد. آگاهان سياسى معتقدند معناى اين سخن آن است كه نامزدهايى در صحنه باشند كه تمام گرايش و خواسته ها و مطالبات مختلف اجتماعى را نمايندگى كنند. محسن آرمين عضو سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى مى گويد: «اگر مثلاً كانديداى يك گرايش و سليقه در جامعه نباشد قطعاً به همان ميزان مشاركت را پايين مى آورد. بنابراين بايد جامعه در بين كانديداهاى موجود صداى خود را متبلور ببينند و افرادى را پيدا كند كه خواست او را نمايندگى مى كند.»در همين راستا، برخى معتقدند كه مشاركت كمى و عددى خود مقدمه و پلى براى رسيدن به مشاركت كيفى است به همين دليل بايد از تمام گرايش ها يك نماينده افكار عمومى باشد تا حضور مؤثر مردم رخ دهد.
محمد عطريانفر عضو حزب كارگزاران مى گويد: «گرايشات مردم به مشاركت كيفى در امر انتخابات ناخواسته در قالب مشاركت كمى متبلور مى شود و در قالب يك رأى خودش را به نمايش مى گذارد. وجه كيفى مشاركت بيشتر به شخصيتى كه مورد انتخاب قرار مى گيرد، ربط پيدا مى كند.»
به همين دليل، انتخابات نمى تواند دايره اى بسته باشد كه فقط افراد در درون آن برگزيده شوند، بلكه انتخابات همانند يك خط صافى است كه هزاران نقطه روى آن است و هيچ نقطه اى با نقطه ديگر نيز تلاقى ندارد، افراد در يك خط قرار مى گيرند تا يكى از آنان برگزيده شوند. بنابر همين منطق انتخاباتى، نبايد كميت را با كيفيت گره بزنيم و نوعى رابطه اين همانى بين اين دو برقرار كرده و در سپهر ذهنى مردم رسوب دهيم.
اكنون سؤال اين است كه چگونه مى توان در آستانه انتخابات به يك فضاى روانى تبليغاتى كاملاً انتخاباتى و رقابتى دست يافت؟ اگر بپذيريم كه در شرايط كنونى، بيش از نيمى از مردم جامعه ما، كاملاً نسبت به اهميت و تعيين كنندگى انتخابات آگاه هستند، بيش از نيمى از آنان فضاى آزاد رقابتى را در مشاركت خود و ديگران در انتخابات بسيار مؤثر مى دانند. بيش از نيمى از آنان حضور شخصيت هاى دانشگاهى و متخصص را در عرصه انتخابات، موجب تقويت انگيزه و انگيخته مشاركتى خود مى دانند، بيش از نيمى از آنان تمايل به سياست هاى معطوف به زندگى روزمره خود و يا سياست هاى مشكل ‎/ مسأله محور دارند، بيشتر آنان از وضعيت سياسى كنونى جامعه رضايت دارند و اندكى از آنان به آينده اى بهتر اميد دارند، آنگاه، بايد به تمهيد شرايطى بينديشيم كه بيشترين استعداد را براى جلب مشاركت حداكثرى مؤثر مردم را داشته باشند.
حسين واله صاحب نظر سياسى در اين باره كه آيا «كثرت و تعدد كانديداها مى تواند به رقابتى شدن انتخابات كمك كند»، مى گويد: «هم آرى، هم نه. نه از اين جهت كه كثرت تنهاى كانديداها جلب رأى نمى كند، آرى از اين جهت كه اگر كثرت همراه تنوع باشد آن وقت، تنوع مقدمه رقابت است و اگر رقابت آزاد باشد آنگاه جلب رأى مى كند.» به نظر سازوكار اين امر بسيار ساده است. اقشار مختلف و گرايش هاى متفاوت در جامعه بايد ببينند كه نمايندگان شان در قدرت سياسى وجود دارند و مى توانند با انتخاب آنان خواست هاى خود را دنبال كنند.
به همين دليل اشاره شد كه وقتى دايره محدود باشد، نمايندگى ها هم محدود مى شود. توقع نابجايى است كه از مردم بخواهيم كه رأى بدهند تا ما در حكومت نمايندگى محكم ترى از ملت داشته باشيم. بنابراين هر قدر رقابت آزاد بهتر احساس شود، زمينه حضور مردم بيشتر مى شود. رقابت آزاد هم نه با حضور كانديداهاى يك گرايش بلكه با تنوع با حضور نامزدان گرايش ها رقم مى خورد.