گذرى  بر ادوار گذشته  انتخابات  رياست  جمهورى  و زمينه هاى  آن ، يادآور راهى  است  كه  جمهورى اسلامى  در بيست  سال  گذشته  پيموده  است .
دور انتخابات  در طول  بيش  از دو دهه  از حيات  نظام  جمهورى  اسلامى ، نكات  پندآموز بسيارى  دربطن  دارد. هم  براى  دست اندركاران  و تصميم گيران  امور انتخاباتى  و هم  براى  انتخاب كنندگان  وانتخاب  شوندگان . فرازهاى  مختلف  هر كدام  از اين  انتخابات  پيش  از هر چيز نماياننده  موج  تحولاتى  بوده كه  در بستر كشور چهره  ناپيدا داشته  است . با ريختن  برگهاى  جديد رأى ، عده اى  از نيروهاى  سياسى  ازصف  مديران  حكومتى  ريزش  كرده  و جمع  جديدى  به  ساكنان  «خانه  قدرت » اضافه  شده اند. به  دنبال  هرانتخابى ، گسستها و پيوستهاى  تازه اى  در بدنه  نيروهاى  سياسى  به وقوع  پيوسته  است  و در يك  كلام  ريشه  ومنشأ بسيارى  از جناح بنديها و ائتلافها و انشعابها را در انتخابات  دو دهه  اخير جست وجو كرد. پس  از جنگ  تحميلى ، جامعه  ايران  دو مرحله  جديد از زندگى  سياسى  خود را آغاز كرده  كه انتخابات  پنجمين  و هفتمين  دوره  رياست  جمهورى  سنگ  بناى  آن  را نهاده  است . انتخابات  دوم خرداد  در«نقد گذشته » جامعه  ايران  را وارد مسيرى  كاملاً متفاوت  از «خط سير» سياسى  قبلى  به  نام  «اصلاحات » كرد. پس  از رويداد دوم  خرداد ۷۶ افكار عمومى  ايران ، پديده  انتخابات  را با نگرشى  جدى تر از گذشته تعقيب  مى كنند، آنان  دريافتند كه  همه  پرسى  آگاهانه  و آزادانه  قادر است  تحولى  با ابعاد يك  انقلاب سياسى  پديد آورد بدون  آنكه  عوارض  و هزينه هاى  خشونت  بار آن  را داشته  باشد. خرداد ۸۰ نيز يك فرصت  طلايى  ديگر براى  مردم  ايران  بود تا در نگاهى  تطبيقى  تأمل آميز به  انتخابات  گذشته  قطاراصلاحات  و توسعه  را از ميان  سنگلاخها و پيچ  و خم  حوادث  عبور دهند با اين  نگاه ، در سلسله گزارش هاى حاضرتلاش  شده  تصويرى  روشن  از دور انتخابات  رياست  جمهورى در  ۲۵ سال  گذشته  ارائه  شود.

در ۱۳ آبان  ،۱۳۵۸ يكى  از مهمترين  وقايع  انقلاب  يعنى  اشغال  سفارت  آمريكا در تهران  توسط دانشجويان  و گروگانگيرى ۴۴۴ روزه اعضاى سفارت  آغاز شد. دانشجويان  اشغال  كننده  سفارت  طى هفت اعلاميه  به  انتقاد از دولت  موقت  پرداختند و اتهامات  سنگينى  را به  سياسيون  ايران  وارد كردند.مهندس  بازرگان  نخست  وزير دولت  موقت  در روز ۱۴ آبان  ۱۳۵۸ استعفا داد(۱). شوراى انقلاب (۲) پس  از استعفاى  مهندس  بازرگان ، به  فرمان  امام  مسؤوليت  اداره  اجرايى  كشور را به  عهده  گرفت .در حكم  امام  خمينى  خطاب  به  شوراى  انقلاب  ضمن  قدردانى  از «زحمات  طاقت  فرساى  مهندس بازرگان  در دوران  انتقال  و اعتماد به  ديانت ، امانت  و حسن نيت  مشاراليه »، استعفاى  وى  پذيرفته  و شوراى  انقلاب  مأمور اداره  كل  دستگاههاى  كشور شد.(۳)
در حكم  امام  سه  وظيفه  فراهم  آوردن  شرايط براى  همه  پرسى هاى  قانون  اساسى ، مجلس  شوراى ملى  و رياست  جمهورى ، به  عنوان  اهم  وظايف  شورا ذكر شد (صحيفه نور ج ۱۰ ص ۵۰۰ - كيهان - ۱۳۵۸‎/۸‎/۱۵) به  دنبال اين  وقايع ، شوراى  انقلاب  بيانيه  مهمى  خطاب  به  ملت  صادر كرد: «شورا مصمم  است  در فرصت محدودى  كه  عهده  دار امر شده  است ، اقدامات  زير را به  مرحله  اجرا درآورده : «۱. برگزارى  همه  پرسى درباره  قانون  اساسى  وانجام  انتخابات  مجلس  شوراى  ملى  و رياست  جمهورى  ۲. استفاده  هر چه  بيشتر از عناصر مؤمن  به  انقلاب  و مخصوصاً نيروهاى  عظيم  نسل  جوان ...» (كيهان  ۱۳۵۸‎/۸‎/۱۶)(۴) متعاقب اين  بيانيه ، دكتر بهشتى  جزئيات  طرح  ضربتى  شوراى  انقلاب  براى  اداره  كشور را اعلام  كرد و گفت : «ايران تا پايان  انتخابات  مجلس  شورا، نخست  وزير نخواهد داشت ...» (كيهان  ۱۳۵۸‎/۸‎/۱۶) از سوى  ديگر،اعلام  شد كه  «شورا تركيب  تازه اى  خواهد داشت  و اسامى  اعضاى  جديد اعلام  مى گردد»(۵). اعضاى جديد در جلسه  شوراى  انقلاب ، با عبارت  دكتر بهشتى  كه  «تقسيم  كار شود» انتخاب  شدند: «بنى صدر،خارجه  - اكبر هاشمى ، كشور - (حضرت  آيت الله ) خامنه اى ، دفاع  و پاسداران  - باهنر، آموزش  و پرورش  -مهدوى  كنى ، كميته  و دادگسترى  - بهشتى ، جهاد سازندگى  - معين  فر، نفت  - حبيبى ، آموزش  عالى  - عزت الله  سحابى ، برنامه  و بودجه  - ميناچى ، ارشاد ملى  - قدوسى ، دادگاه  انقلاب » (هاشمى  و انقلاب  -ص  ۲۳۱) در ۲۶ آبان  ۱۳۵۸ وزيران جديد برنامه هاى  خود را اعلام  كردند. در اول  آذر ماه  ۱۳۵۸ اكبرهاشمى  رفسنجانى  سرپرست  وزارت  كشور از فراهم  شدن  مقدمات  برگزارى  انتخابات  همه  پرسى  تأييد قانون  اساسى  خبر داد. انتخابات  در روز ۱۱ و ۱۲ آذر ماه  برگزار شد و مردم  به  قانون  اساسى  جمهورى اسلامى  ايران  رأى  دادند(۶). بلافاصله  پس  از برگزارى  اين  انتخابات ، مقدمات  برگزارى  اولين  دوره انتخابات  رياست  جمهورى  فراهم  شد. در ۲۵ آذر ،۱۳۵۸ از سوى  وزارت  كشور تاريخ  قطعى  برگزارى انتخابات  رياست  جمهورى  در پنجم  بهمن  ماه  ۱۳۵۸ اعلام  شد. با تصويب  قانون  انتخابات  در شوراى انقلاب ، از روز ۲۹ آذر ۱۳۵۸ ثبت  نام  از كانديداهاى  رياست  جمهورى  نيز آغاز شد. «حسن  ابراهيم حبيبى» سخنگوى  شوراى  انقلاب  يك  روز قبل  از آن  (آغاز ثبت  نام ) در يك  نشست  خبرى  در مورد شرايط رئيس  جمهور گفت : «اولاً نبايد محجور باشد، همچنين  نبايد از حقوق  اجتماعى  محروم  باشد.بايد از رجال  مذهبى  و سياسى ، تابع  ايران  و ايرانى  الاصل ، مدير و مدبر، داراى  حسن  سابقه  و امانت  وتقوى  و مؤمن  و معتقد به  جمهورى  اسلامى  ايران  و مذهب  رسمى  كشور و داراى  بيش  از ۳۰ سال  سن باشد.» (كيهان  -۱۳۵۸‎/۹‎/۲۹)
رقابت ها براى  تصاحب  صندلى  اولين  رئيس  جمهورى اسلامى  ايران  از همين  زمان  آغاز شد و مسائل  ونظرات  و انتقادات  گوناگونى  به  صورت  مداوم  مطرح  شد. يكى  از مهمترين  و تعيين  كننده ترين  نظرها، ازسوى  امام  خمينى  مطرح  شد. امام  خمينى  در مصاحبه  با حامد الگار ايران  شناس  مشهور روحانيون را از شركت در انتخابات رياست جمهورى بر حذرداشتند .
با اين  موضعگيرى  صريح  امام  خمينى ، رؤياى  پيروزى  روحانيون  سياست  گزين  در حزب  جمهورى اسلامى ، كه  دستيابى  به  رياست  جمهورى  را چندان  دشوار نمى ديدند و همه  چيز را براى  كاميابى  خودنشانه  رفته  بودند، را به  محاق  برد. مشورت هاى  گسترده  و تلاش  فراوان  براى  تغيير نظر امام  خمينى سودى  نداشت . «... يك  بار هم  من  و آيت الله  خامنه اى  براى  حل  مشكل  به  قم  رفتيم  و با امام  مذاكره كرديم . ما اصرار مى كرديم  كه  در اين  موقعيت  درست  نيست  كه  ما روحانيت  را محدود و ممنوع  كنيم  امام استدلال  ما را نپذيرفتند.» (حقيقت ها و مصلحت ها - ص  ۶۸ و ۶۹) آيت الله  محمد بهشتى  دبير كل  حزب كه  قرار بود از طرف اعضاى  مركزى  حزب  جمهورى  اسلامى  براى  انتخابات  رياست  جمهورى  كانديدا شود،مى گويد: «... موضع  من  همواره  در مورد مسأله ، رابطه  رياست  جمهورى  با خودم ، يك  موضع  بوده  كه  درخلوت  گفته ام  و آن  اين  است  كه  به  عنوان  يك  خواسته  علاقه اى  به  آن  ندارم  و بلكه  از آن  گريزانم . يعنى واقعاً بعد از اينكه  امام  اين  را گفتند، احساس  راحتى  كردم ...» (اولين  رئيس  جمهور ص  ۱۳۲ و ۱۳۳)حزب  جمهورى  اسلامى ، بدين  ترتيب  در آستانه  انتخابات  به  سياستى  جديد روى  آورد و رايزنى  براى اتخاذ تصميمى  تازه  آغاز شد. روحانيت  بازمانده  از رياست  جمهورى ، راهى  ديگرى  را جستجو كردند. دردهمين  روز از دى ماه  ،۱۳۵۸ اعضاى  حزب  جمهورى  اسلامى ، در دفتر مركزى  حزب  تصميم  خود را گرفت . «...حزب  جمهورى  اسلامى  در اين  مرحله  حساس  و تعيين  كننده  از انقلاب ، خود رامقيد مى داندكه  درمسأله  انتخابات  رياست  جمهورى  و نمايندگان  مجلس  بكوشد تا در چهارچوب  معيارهاى  مكتبى مصمم  وقاطع  عمل  كند...حزب  جمهورى  اسلامى  پس  از بررسى  سوابق  زندگى  و سير مبارزاتى  و آثار نوشته ها و سخنرانى هاى  كسانى  كه  از داخل  و خارج  حزب  نامزد رياست  جمهورى  بودند، برادرجلال الدين  فارسى  عضو شوراى  مركزى  را كانديداى  رياست  جمهورى  معرفى  مى نمايد...» (بيانيه  حزب جمهورى  اسلامى  - كيهان  ۱۲ دى  ماه  ۱۳۵۸) آيت الله  بهشتى ، همان  روز در مصاحبه اى  مطبوعاتى  كه اكبر هاشمى  رفسنجانى  نيز در كنار او حضور داشت ، گفت : «... او را (جلال  الدين  فارسى ) فردى  اصلح تشخيص  داديم . فارسى  كسى  است  كه  انديشه اى  مستقل  دارد و خط او خط قرآن ، جهاد و سنت  است . ما از طرف  حزب  با او بيعت  مى كنيم  و اميدواريم  ايشان  براساس  اين  بيعت  بر آن  وفادار بماند.» (روزنامه جمهورى  اسلامى  ۱۳ دى  ماه  ۱۳۵۸)
اكبر هاشمى  رفسنجانى  نيزدرهمين  رابطه  مى گويد: «... به  هرحال  موفق  نشديم  نظرامام  راجلب  كنيم و اين يك  مشكلى  براى مادرست  كرد. بعد جلال  الدين  فارسى  را نامزد كرديم ...» (حقيقت ها و مصلحت هاص  ۶۹) در مورد جزييات  و محتواى  جلسه  حزب  جمهورى  اسلامى  براى  معرفى  جلال  الدين  فارسى اخبارزيادى  منتشرنشده  است  با اين  حال ، خود جلال الدين  فارسى  مى گويد: «...مى دانيد، من  دو سه جلسه  از شوراى  مركزى  غيبت  داشتم  و چون  مسأله  رياست  جمهورى  مطرح  شد ديگر به  شورا نرفتم، گفتم ، حالا مى گويند سر و كله اش  پيدا شد. اما قبل  از اينكه  اينها (حزب  جمهورى  اسلامى ) درباره انتخابات  تصميم  بگيرند، من  حاضر شدم  معاونت  آقاى  هاشمى  رفسنجانى  رادروزارت  كشورقبول  بكنم .دو هفته  هم  در خارج  از اين  وزارتخانه  مطالعه  كردم . يك  روز هم  رفتم  شروع  به  كار كردم . قرار بود كه  روزبعدش  (اين  خبر) اعلام  بشود، اما همان  روز شوراى  حزب  در غياب  من  تصميم  گرفت  و من  را كانديداى رياست  جمهورى  كرد و از آن  كار هم  ماندم ...» (اولين  رئيس  جمهور - ص  ۲۴) بدين  ترتيب  جلال الدين فارسى  نامزد حزب  جمهورى  اسلامى  براى  انتخاباتى  شد كه  قرار بود ۱۵ روز ديگر برگزار شود. در همين حال ، او آخرين  نفرى  بود كه  نامزد انتخابات  رياست  جمهورى  شد. دريادار سيد احمد مدنى  فرمانده نيروى  دريايى  و استاندار خوزستان  نخستين  نامزد انتخابات  رياست  جمهورى  بود. شيخ  صادق خلخالى ، ابوالحسن  بنى صدر عضو شوراى  انقلاب  و وزير امور خارجه  و همچنين  سرپرست  وزارت اقتصاد و دارايى ، داريوش  فروهر، كاظم  سامى ، حسن  حبيبى  نيز بعد از مدنى  نامزد شدند، صادق  قطب زاده ، صادق  طباطبايى ، حسن  آيت ، مصطفى  رهنما و محمد مكرمى  (سفير ايران  در شوروى ) از ديگرنامزدان  مطرح  آن  دوران  بودند. با آغاز ثبت  نام  از داوطلبان  انتخابات  رياست  جمهورى ، جنب  و جوش گسترده اى  براى  تصاحب  كرسى  رياست  جمهورى ، كشور را فرا گرفت . در مجموع  ايام  ثبت  نام ، ۱۲۴ نفرثبت  نام  كردند. در فهرست  وزارت  كشور افرادى  چون  شيخ  صادق  خلخالى  كه  استعفا داده  بودند باز هم به  چشم  مى خوردند. خلخالى  اعلام  كرد: «...قصد داشتم  از كانديداتورى  كناره گيرى  كنم  اما با توجه  به نياز به  يك  قاطعيت  فوق العاده  در شرايط فعلى  همچنان  كانديداى  مقام  رياست  جمهورى  هستم ...»(كيهان  -۱۲دى  ماه  ۱۳۵۸) در آن  ايام ، سازمان  مجاهدين  خلق ، داريوش  فروهردبيرحزب  ملت ، حزب  توحيدى ، آزاديخواهان  اسلام  و چند گروه  ديگر سياسى  از امام  خمينى  درخواست  كردند كه  خود رياست  جمهورى  رابپذيرند! حزب  توحيدى ، امام  خمينى  آيت الله  شريعتمدارى ، آيت الله  روحانى ،آيت الله  قمى ، كاظم  روحانى ، داريوش  فروهر، اميد رحيمى ، دريادار مدنى ، سيف الله  نبوى  و جلال الدين فارسى  را نامزد كرد. از سوى  جنبش  انقلاب  مردم  مسلمان  ايران  دكتر كاظم  سامى  و از سوى  حزب  ملت ايران  داريوش  فروهر نامزد شدند. ابوالحسن  بنى صدر بطور مستقل  وارد صحنه  انتخابات  شد اما جامعه روحانيت  مبارز، وى  را نامزد خود كرد. جامعه  روحانيت  مبارز در بيانيه اى  كه  در روزنامه  كيهان  ۱۳ دى ۱۳۵۸ چاپ  شده است، اعلام  كرد: «جامعه  روحانيت  مبارز تهران  نظر به  مسؤوليت  و رسالتش  درباره شخصيت هايى  كه  واجد شرايط انتخابند، مطالعه  و با نظرخواهى  از قشرهاى  بلاد مختلف  ايران  و علماى  مناطق  تهران  و بررسى هاى  لازم  باكمال  احترام  به  شخصيت هاى  ذى  صلاح ، از بين  آنان  آقاى  دكترابوالحسن  بنى صدر را انتخاب  كرديم ...» بنى صدر مى گويند: «... رفتم  و صحبت  كردم  (باامام  خمينى ) وخود را داوطلب  كردم  بعد كه  من  داوطلب  شدم ... از جامعه  روحانيت  مبارزبه  من  تلفن  كردند و ما رادعوت  كردند مسجد سپهسالار... گفتند ما شما را براى  رياست  جمهورى  به  اتفاق  آرا نامزد مى كنيم ...»(اولين  رئيس  جمهور - ص  ۱۰۶ و ۱۰۷) جامعه  مدرسين  حوزه  علميه  قم  نيز در آخرين  جلسه  خود (۱۳۵۸‎/۱۰‎/۱۵) با اكثريت  آرا جلال  الدين  فارسى  را كه  «... داراى  سوابق  ممتد در فرهنگ  و مبارزات  اسلامى  و حركت  در خط امام  است ...» به  عنوان  كانديداى  خود براى  انتخابات  رياست  جمهورى  انتخاب  كرد. برخى  كانديدها مثل  حسن  آيت  به  نفع  جلال الدين  فارسى  كنار رفتند. حسن  حبيبى  بى  نام  ونشان ترين  كانديداى  آن  ايام  بود. با اين  حال  برخى  احزاب  همانند جامعه  زنان  انقلاب  اسلامى  از اوحمايت  كردند. در همين  حال  برخى  اتفاقات  در روزهاى  منتهى  به  انتخابات  رياست  جمهورى  باعث  شدتا احزاب  مهم  ديگرى  نيز از حبيبى  حمايت  كنند.
در فهرست  اعلامى  از سوى  وزارت  كشور ۱۸ نفر به دليل  همكارى  با رژيم  گذشته ، ساواك ، مخدوش  بودن  شناسنامه  آنان ، داشتن  سوابق  كيفرى  و كمبود سن  (كمتر از ۳۰ سال ) از نامزدى  حذف  شدند و درمجموع  از ۱۲۴ نفر نامزد اسامى  ۱۰۶ نفر اعلام  شد و بدين  ترتيب  تبليغات  انتخابات  آغاز شد.
در همين  حال،  آغاز فعاليت هاى  تبليغاتى  اولين  دوره  انتخابات  رياست  جمهورى  بسيار پر تنش  بود.ابتدا بحث  پيرامون  مخارج  تبليغات  كانديداها به  صورت  يك  بحث  فراگير در آمد. با اعلام  محمدموسوى  خوئينى ها، ۹۰ نامزد رياست  جمهورى  از تبليغات  تلويزيونى  محروم  شدند. به  علت  كثرت تعداد نامزدان  و كمى  امكانات  زمانى  تلويزيون  و راديو، تنظيم  برنامه هاى  تبليغاتى  نامزدهاى  رياست جمهورى  از راديو و تلويزيون  به  تأخير افتاد. صبح  روز ۱۸ دى  ماه ، گروهى  از نامزدان  و نمايندگان كانديداهاى  رياست  جمهورى  براى  تعيين  وقت  سخنرانى  در راديو و تلويزيون  در سالن  وزارت  كشور اجتماع  كردند.
تجمع كنندگان  كه  در بين  آنها شيخ  صادق  خلخالى  نيز ديده  مى شد، به  كم  بودن  ساعت  سخنرانى  درراديو و تلويزيون  و افزايش  ساعت  معرفى  كانديداتورها اعتراض  كردند. كميسيون  تبليغات  رياست جمهورى  از سوى  شوراى  انقلاب  در اوايل  دى  ماه  به  منظور تضمين  برخوردارى  و استفاده  مساوى نامزدها از امكانات  تبليغاتى  تشكيل  شده  بود. در اين  كميسيون  يك  نماينده  از دفتر امام  خمينى ، يك نماينده  از شوراى  انقلاب  و يكى  از مستشاران  ديوانعالى  كشور به  انتخاب  رئيس  ديوان  عالى  كشور عضو بودند. از سوى  ديگر، بعضى  نامزدان  همچون  داريوش  فروهر و دكتر آيت  خواستار افشاى  هزينه هاى  انتخاباتى  كانديداها شدند. دكتر مجتهد شبسترى  وظيفه  كميسيون  نظارت  بر تبليغات  را در اين  دانست  كه از كانديداها بخواهد صورت  حساب  هزينه هاى  درشت  خود را ارائه  دهد. صادق  قطب زاده  به  تبليغات نوع  آمريكايى  اعتراض  كرد و گفت  تمام  كلك هاى  انتخاباتى  آمريكا در ايران  رايج  شده  است . فخرالدين حجازى  در روز پيش  از انتخابات  از تبليغات  رنگارنگ  كانديداها انتقاد كرد. در كنار اين  مسأله  برخى نامزدان  در سخنرانى ها و پوسترهاى  خود به  نوعى  از حمايت  و تأييد امام  از خود گفتند و نوشتند.
اين  موضوع  باعث  شد، امام  خمينى  با دعوت  از مردم  به  حضور در انتخابات  اعلام  كنند: «...اينجانب  بنا ندارم  از كسى  تأييد نمايم ، چنانچه  بناندارم  كسى  را رد كنم  از تمام  احزاب  و گروها و افرادمى خواهم  از نسبت  دادن  كانديداى  خود به  من  كه  از آن  استفاده  تأييد و يا تعيين  و يا رد شود، ندهند، من بسيار مايل  هستم  كه  گروههاى  متعهد و معتقد به  جمهورى  اسلامى  و خدمتگزار به  اسلام  هستند، درمبارزات  انتخاباتى  كمال  آرامش  را در تبليغ  كانديداهايشان  رعايت  نمايند...» (صحيفه نور - ج ،۶ ص ۵۷۸)
اين  مسائل  در كنار مسائل  و اتفاقات  ديگر باعث  شد،  هرچه  روز برگزارى  انتخابات  رياست جمهورى  نزديكتر مى شد، جنجال ها افزايش  يابد. برخى  روزنامه ها اسناد همكارى  دو تن  از نامزدان انتخابات  با ساواك  را منتشر كردند. دانشجويان  پيرو خط امام  در يك  روز مانده  به  انتخابات  اسنادى  را درباره  احمد مدنى  افشا كردند. اما مهمترين  اتفاق  غير از اينها بود. در محافل  خبرى  و سياسى  انتقاد از حزب  جمهورى  اسلامى  به  دليل  معرفى  جلال الدين  فارسى  ابعاد تازه ترى  يافت  و نامزد حزب  جمهورى اسلامى  هر لحظه  به  كناره گيرى  نزديكتر مى شد. چرا كه  جلال الدين  فارسى  به  ايرانى الاصل  نبودن  متهم شد.
شيخ  على  تهرانى  روحانى  ساكن  مشهد نامه اى  سرگشاده  خطاب  به  امام  خمينى  نگاشت  و در آن  به شدت  به  رهبران  حزب  جمهورى  اسلامى  حمله  كرد (هاشمى  و انقلاب  - ص  ۲۰۷) در اين  نامه  ضمن حمله  به  نامزدى  جلال الدين  فارسى  و تبليغات  پر هزينه  اما بى فايده  وى  و با اشاره  به  ايرانى  الاصل نبودنش ، به  بحث  درباره  هاشمى  رفسنجانى ، سرپرست  وزارت  كشور، پرداخت . در آن  چنين  آمده  است :«... ملت  از امام  امت  توقع  دارد، براى  اين  خيانت  و حفظ افكار عمومى ، وزير كشور و بعضى  از دست اندركاران  در اين  امر از مقام  خود ساقط شوند.» تهرانى  سپس  صريحاً اظهار نمود كه  به  دليل  ابلاغ ايرانى  الاصل  نبودن  فارسى  به  وزارت  كشور، «رفسنجانى  سرپرست  وزارت  كشور، يا اين  مطلب  را دريافته ، پس  به  قانون  اساسى  خيانت  كرده  و يا در نيافته  كه  در وظيفه  اداريش  كوتاهى  كرده  و در هر صورت شايستگى  باقى  ماندن  در آن  مقام  را ندارد.» در پاسخ ، اكبرهاشمى  رفسنجانى  ابهامات  مسأله كانديداتورى  فارسى  را با جزييات  مطرح  كرد. سپس  گفت  كه  «... مسأله  به  اطلاع  امام  رسيد و امام  پرونده را خواستند كه  من  همراه  جلال الدين  فارسى  به  خدمت  امام  رفتيم  و امام  پس  از بررسى  فرمودند كه  ايشان  ايرانى الاصل  نيست  و بهتر است  كه  خودشان  كنار بروند و فارسى  به  حزب  نوشت  و حزب  هم پس  از يك  روز بررسى ، درخواست  وى  را قبول  كرد. وزارت  كشور هم  چون  امام  فرمودند ايشان  را حذف  كرد...»(كيهان ۵۸‎/۱۱‎/۱) اين  موضوع  در خاطرات  جلال الدين  فارسى  نيز چنين  ذكر شده  است : «در اولين انتخابات  رياست  جمهورى ، حزب  جمهورى  اسلامى  و جامعه  محترم  مدرسين  حوزه  علميه  قم ، بنده  رانامزد رياست  جمهورى  كردند. عده  كثيرى  از روحانيون  و ائمه  جمعه  شهرستانها و انجمن هاى  اسلامى  از اين  نامزدى  پشتيبانى  به  عمل  آوردند. ظرف  چند روز، حزب الله  و مردم  انقلابى  و متعهد با تمام  شور وتوانشان  به  صحنه  انتخابات  آمده [و] از اين  بنده  استقبال  كردند. ناگهان  جسته  گريخته  و از سوى  دارودسته  بنى صدر شنيدم  كه  درباره  ايرانى الاصل  نبودن  من  شبهه  كرده اند...» موضوع  را با حضرت  آيت الله خامنه اى  در ميان  گذاشتم  بلافاصله  به  اتفاق  حجت الاسلام  هاشمى  رفسنجانى  به  خدمت  امام  شرفياب شديم . [امام] فرمودند: «خدا مى داند (يا خدا شاهد است ) برايم  فرقى  نمى كند كه  شما رئيس  جمهور بشويد يا آقاى  بنى صدر. اولين  رئيس  جمهور ما نبايد شبهه اى  قانونى  در موردش  باشد... عرض  كردم :«حال  كه  صلاحديد حضرتعالى  چنين  است  همين  الآن  استعفاى  خود را از نامزدى  اعلام  مى كنم ...» آقاى هاشمى  سراسيمه  گفتند: «نه  شما حق  چنين  كارى  را نداريد. چون  شما كه  خودتان  كانديدا نشده ايد.حزب  و جامعه  مدرسين  شما را كانديدا كرده اند آنها بايد تصميم  بگيرند...» (زواياى  تاريك  - ص  ۵۱۷ تا۵۲۰) در همين  حال ، در حالى  كه  حدود يك  هفته  به  برگزارى  انتخابات  مانده  بود، حضرت آيت الله  خامنه اى عضو ارشد حزب  جمهورى  اسلامى  ضمن  دفاع  از كانديداى  حزب ، جلال الدين  فارسى  اعلام  كرد: «...جلال الدين  فارسى  هنوز رسماً كناره گيرى  نكرده  است  و از طرف  حزب  رسماً كنار نرفته  البته  كلمه  ايرانى الاصل  بايد بوسيله  اعضاى  مجلس  خبرگان  و رئيس  مجلس  خبرگان  و اعضاى  هيأت رئيسه  مفادش روشن  شود كه  معنى  اين  كلمه  چيست ؟ آيا معنى  آن  اين  است  كه  كسى  كه  اجدادش  هم  در ايران  باشد وتابع  ايران  باشد يا اينكه  زادگاه  خودش  ايران  باشد، اين  محل  ترديد است ...» (كيهان  ۱۳۵۸‎/۱۰‎/۲۵)
با اين  حال ، ۲۵ دى  ماه  ۹ روز مانده  به  انتخابات ، جلال الدين  فارسى  نامزد انتخابات  رياست جمهورى  در پيامى  خطاب  به  ملت  ايران  با تأكيد بر ايرانى الاصل  بودن  خود پيشنهاد كناره گيرى اش  را اعلام  كرد. (جمهورى  اسلامى  - ۵۸‎/۱۰‎/۲۵) حزب  جمهورى  اسلامى  نيز با انتشار بيانيه اى  ضمن  دفاع از فارسى  و تأكيد بر اينكه  اجداد وى  از هشتاد سال  پيش  از هرات  به  ايران  آمده  و خود در ايران  متولدشده ، به  توصيه  امام  گردن  نهاد و براى  جلوگيرى  از هر شبهه اى  اعلام  داشت  كه  فارسى  از شركت  درانتخابات  منصرف  شده  و حزب  مشغول  بررسى  و اعلام  كانديداى  ديگرى  است .»
متعاقب  اين  امر و به  دليل  حساسيت  وضع ، كادر مركزى  حزب  جمهورى  اسلامى  در قم  با علماى حوزه  علميه  اين  شهر جلسه  مشتركى  تشكيل  دادند كه  از سه شنبه  شب  مورخ  ۲۵ دى  تا صبح  روز بعدادامه  داشت ، اما به  هر حال  نتيجه  قطعى  آن  مشخص  نگرديد (هاشمى  و انقلاب  ص  ۳۵۷) به  دنبال  اين وقايع ، حسن  آيت  - عضو شوراى  مركزى  حزب  - احتمال  داد كه  به  لحاظ پاره اى  ملاحظات  انتخابات  يك هفته  به  تعويق  بيفتد، (كيهان  ۵۸‎/۱۰‎/۲۶)، اما چنين  اتفاقى  رخ  نداد. داريوش  فروهر و چند كانديداى ديگر نيز پيشنهاد تعويق  انتخابات  را مطرح  كردند. بنى صدر به  تعويق  انداختن  انتخابات  را توطئه اى  عليه خود دانست  و گفت : «... مى خواهند يك  نفر ديگر را در مقابل  من  علم  كنند...» اما هاشمى  رفسنجانى سرپرست  وزارت  كشور امكان  تعويق  انتخابات  را منتفى  دانست . در همين  حال ، حزب  جمهورى اسلامى  به  ناچار فقط به  دادن  بيانيه اى  اكتفا كرد. در اين  بيانيه  آمده  بود: «... چون  تا روز انتخاب  رئيس جمهور فرصت  كافى  باقى  نمانده ، براى  حزب ، معرفى  كانديداى  تازه  ميسر نيست  و نظر اكثريت ، دفاترحزب  در شهرستانها نيز همين  بوده  است ، ضمن  توصيه  به  خواهران  و برادران  براى  شركت  فعال  درانتخابات ، تأكيد مى نمايد كه  با توجه  به  معيارهاى  اصلى  مكتبى  كسى  را كه  شايستگى  نسبى  بيشترى دارد، انتخاب  كنند.» (جمهورى  اسلامى  - ۱۳۵۸‎/۱۰‎/۲۸) پس  از اين  بيانيه ، جامعه  مدرسين  حوزه علميه  قم  و برخى  از علماى  طراز اول  كشور، رسماً از دكتر حسن  حبيبى  اعلام  حمايت  كردند. البته  به بخش هاى  ديگر نامه  شيخ  على  تهرانى ، آيت الله  بهشتى  و آيت الله  خامنه اى  پاسخ هاى  تندى  دادند. درهمين  ايام ، تبليغات  عليه  رهبران  حزب ، بويژه  شخص  دكتر بهشتى  انبوه  بود. از جمله  بنى صدر كه  خود را در آستانه  كسب  مقام  رياست  جمهورى  مى ديد، ادعاهاى  غريبى  مطرح  مى كرد و مداوم  به  حزب جمهورى  اسلامى  حمله  مى كرد. بنى صدر در سخنرانى  اول  خود در اصفهان ، به  بهانه  رقابت  انتخاباتى ، حركتى  فراتر و هجومى  گسترده تر را آغاز كرد. وى  سپس  به  فارسى  اشاره  كرد و به حزب  جمهورى اسلامى  به شدت  حمله  نمود: «... به  نظر من  اصولاً درست  نبود كه  حزب ، كسى  را كانديدا بكند كه  در ايران الاصل  بودن  او حرف  است ...» (هاشمى  و انقلاب  ص  ۲۱۰) هاشمى  رفسنجانى  سرپرست  وزارت  كشور به شدت  از سخنان  بنى صدر انتقاد كرد و گفت : «وى  در اجتماعات  انتخاباتى  خود سعى  دارد كه  ايجاد دوگانگى  كند تا وزارت  كشور نتواند بى  طرفى  خود را در انتخابات  حفظ كند...» (كيهان  - ۵۸‎/۱۱‎/۳) امامسائل  ديگرى  هم  در راه  بود. فداييان  اسلام  ۲۹ دى  ۱۳۵۸ با صدور نامه  سرگشاده اى  خطاب  به  شوراى انقلاب ، حذف  برخى  كانديداهاى  منحرف  را خواستار شد. اشاره  فداييان  اسلام  به  مسعود رجوى  بود.در نامه  فداييان  اسلام  آمده  بود: «... چنانچه  تا آخرين  ساعت  روز يكشنبه  ۳۰ دى ماه  ،۱۳۵۸ شوراى انقلاب  تكليف  شرعى  و قانونى  خود را با صراحت  و قاطعيت  كامل  در اين  مورد حياتى  انجام  ندهد، سازمان  فداييان  اسلام  وظايف  خطير خويش  رانسبت  به  اين  موضوع  به  مرحله  اجرا مى گذارد...» (كيهان  - ۵۸‎/۱۰‎/۲۹) در تاريخ  ۲۹ دى ، استفتايى  از امام  صورت  گرفت . متن  سؤال  درباره انتخابات  رياست جمهورى و اعتقاد آنها به  قانون  اساسى  بود. امام  در پاسخ  نوشتند: «كسانى  كه  به  قانون  اساسى  جمهورى اسلامى  ايران  رأى  مثبت  نداده اند، صلاحيت  ندارند، رئيس  جمهور ايران  شوند.» (كيهان ۵۸‎/۱۰‎/۳۰) با اعلام  نظر امام ، رجوى  از دور انتخابات  كنار رفت  و سازمان  مجاهدين  خلق  تلويحاً وزارت  كشور را در اين امر مقصر قلمداد كرد.
به  هرحال ، روز انتخابات  فرا رسيد. امام  كه  به  ناگاه  دچار ناراحتى  قلبى  و كسالت  شدند، طى  پيامى از راديو و تلويزيون  مردم  را به  وحدت  و يكپارچگى  و شركت  فعالانه  و منظم  در انتخابات  فرا خواندند. ابوالحسن  بنى صدر، حسن  حبيبى ، محمد مكرى ، صادق  قطب  زاده ، كاظم  سامى ، صادق  طباطبايى  وداريوش  فروهر در اعلاميه اى  متعهد شدند با هر كس  كه  رئيس  جمهور شود همكارى  كنند. ظهر روز شنبه ۶ بهمن  با اعلام  نخستين  نتايج  شمارش  آرا، امكان  دو مرحله اى  شدن  انتخابات  تقريباً منتفى  شد و ابوالحسن  بنى صدر از ديگر كانديداهاپيش  افتاد. در همين  روز هاشمى  رفسنجانى  سرپرست  وزارت كشور، انتخابات  را خوب  و منظم  توصيف  كرد. در مجموع  در سراسر كشور از ۲۰ ميليون  و ۸۵۷ هزار و۳۹۱ واجد شرايط ۱۴ ميليون  و ۱۵۲ هزار و ۸۷۷ رأى  به  صندوق  ريخته  شد. ابوالحسن  بنى صدر ۱۰ ميليون  و ۷۵۳هزار و ۳۵۱ رأى  را بدست  آورد. پس  از او احمد مدنى ، حسن  حبيبى ، داريوش  فروهر، صادق  طباطبايى ، كاظم  سامى  و صادق  قطب  زاده  قرار گرفتند.
با انتخاب  بنى صدر به  رياست  جمهورى  دور تازه اى  از رخدادهاى  سياسى  در كشور آغاز شد. همه چيز شتاب  گرفته  بود. و روند تحولات به گونه اى بود كه طرح عدم كفايت سياسى رئيس جمهور در خرداد ۱۳۶۰ در مجلس تصويب شد و بنى صدر از كشور فرار كرد.

زيرنويس ها:
۱- بازرگان  در روز ۱۴ آبان  ۱۳۵۸ در استعفا نامه اى  به  حضور محترم  «حضرت  آيت الله  العظمى  امام  روح الله  الموسوى  الخمينى  دامت بركاته » نوشت : «با كمال  احترام  معروض  مى دارد، پيرو توضيحات  مكرر گذشته  و نظر به  اينكه  دخالت ها، مزاحمت ها، و مخالفت  و اختلاف نظرها انجام  وظايف  محوله  و ادامه  مسؤوليت  را براى  همكاران  و اينجانب  مدتى  است  غير ممكن  ساخته  و در شرايط تاريخى  خاص  حاضر،نجات  مملكت  و به  ثمر رساندن  انقلاب  بدون  وحدت  كلمه  و وحدت  مديريت  ميسر نيست ، بدين  وسيله  استعفاى  خود را تقديم  مى دارد تا به نحوى  كه  مقتضى  مى دانيد كليه  امور را در فرمان  رهبرى  بگيرند يا داوطلبانى  را كه  با آنهاهماهنگى  وجود داشته  باشد مأمور تشكيل  دولت فرمايند.» (كيهان  -۱۳۵۸‎/۸‎/۱۵)
۲- بنابر نوشته  آقاى  هاشمى  رفسنجانى : «... آقاى  مطهرى  در مراجعت  از سفر پاريس  دستور رهبر عظيم الشأن  انقلاب  را مبنى  بر تشكيل شوراى  انقلاب  آوردند، حضرت  امام  آقايان  شهيد مطهرى ، شهيد بهشتى  و موسوى  اردبيلى  و شهيد باهنر و اينجانب  هاشمى  رفسنجانى  را به عنوان  هسته  اول  شوراى  انقلاب  تعيين  و اجازه  داده  بودند كه  افراد ديگر با اتفاق  نظر اين  پنج  نفر اضافه  شوند و در جلسات  ابتدايى  تصميم  براين  شد كه  حتى الامكان  تركيب  شورا از اعضاى  روحانى  و غير روحانى  به  نسبت  مساوى  و نزديك  به  هم  باشد... تركيب  اعضا چنين  بود...پيش  از پيروزى  انقلاب  اسلامى  آقايان  سيد محمود طالقانى ، سيد على  خامنه اى ، مهدوى  كنى ، احمد صدر حاج  سيد جوادى ، مهندس بازرگان ، دكتر سحابى ، مهندس  كتيرايى ، سرلشگر قرنى ، سرتيپ  مسعودى  به  اتفاق  آرا به  عضويت  انتخاب  شدند... پس  از پيروزى  انقلاب  وتشكيل  دولت  موقت  آقايان  بازرگان  و سحابى  و كتيرايى  و حاج  سيد جوادى  و قرنى  به  دولت  و ارتش  منتقل  شدند و به  جاى  آنها دكتر حبيبى ،مهندس  سحابى ، دكتر شيبانى ، بنى صدر و قطب  زاده  انتخاب  گرديدند و در مرحله  بعد پس  از شهادت  استاد مطهرى  آقايان  مهندس  ميرحسين  موسوى ، احمد جلالى  و دكتر پيمان  انتخاب  شدند و آقاى  مسعودى  به  كار اجرايى  رفت ...» (صورت  مذاكرات  شوراى  انقلاب ، ج  اول يا مقدمه  اكبر هاشمى  رفسنجانى )
3- متن حكم امام (ره) خطاب به شوراى انقلاب جمهورى اسلامى: «چون جناب آقاى مهندس مهدى بازرگان با ذكر دلايلى براى معذور بودن از ادامه خدمت در تاريخ ۱۳۵۸‎/۸‎/۱۴ از مقام نخست وزيرى استعفا نمودند، ضمن قدردانى از زحمات طاقت فرساى ايشان در دوره انتقال و با اعتماد به ديانت و امانت و حسن نيت مشاراليه، استعفا را قبول نمودم. شوراى انقلاب را مأمور نمودم براى رسيدگى و اداره امور كشور در حال انتقال و نيز شورا در اجراى امور زير بدون مجال مأموريت دارد: ۱. تهيه مقدمات همه پرسى قانون اساسى ۲. تهيه مقدمات انتخابات مجلس شوراى اسلامى ۳. تهيه مقدمات تعيين رئيس جمهور
لازم به ذكر است كه با اتكال به خداوند متعال و اعتماد به قدرت ملت عظيم الشأن بايد امور محوله را، خصوصاً آنچه مربوط به پاكسازى دستگاه هاى ادارى و رفاه حال طبقات مستضعف بى خانمان، به طور انقلابى و قاطع عمل نمايند.» صحيفه نور - جلد ،۱۰ ص ۵۰۰
۴- بيانيه  مذكور ۶ بند دارد: رجوع  كنيد به  روزنامه  كيهان  ۱۳۵۸‎/۸‎/۱۶
۵- رجوع  كنيد به  زيرنويس  شماره  ۲
۶- در اين  انتخابات  از مجموع  ۲۰ ميليون  و ۸۵۷ هزار و ۳۹۱ نفر واجد شرايط ۱۵ ميليون  و ۶۹۰ هزار و ۱۴۲ نفر (۲۳‎/۷۵ درصد) شركت  كردند.

جواد دليرى
۱مشاهدات پنج روز گذشته در ستاد انتخابات نشان مى دهد كه افراد بى شمارى
كه آمار آنها از مرز هزار نفر گذشت، براى تصدى كرسى رياست جمهورى ثبت نام كردند اما در كنار معدودى چهره هاى مشهور (حدود ۱۵ نفر) باقى ثبت نام كنندگان براى هيچ كس آشنا نبودند. كارتن خواب، دوره گرد، دختر و پسر جوان و نوجوان زير ۲۰ سال (حدود ۲۰ نفر)، بيكار (بيش از ۱۰۰ نفر)، يك پيرزن كه مى خواهد ايران را به كانادا با مترو متصل كند، خواننده پاپ، شير فروش، دامدار، كشاورز، كارگر كوره،نگهبان كارخانه و... خود را داوطلب تصدى پست رياست جمهورى كرده اند. برخى از ناظران، هجوم اين افراد به ستاد انتخابات را ناشى از ضعف قانون انتخابات و برخى ديگر اين اتفاق را متأثر از عدم آگاهى مراجعه كنندگان براى ثبت نام خواندند. هجوم افراد براى نشستن بر «تنها» كرسى رياست جمهورى چه بازتابى دارد؟ از يك منظر «حضور توده اى افراد گمنام براى ثبت نام» استثنايى و غير قابل انتظار است و بازتاب بيرونى آن آميزه اى از «تحقير و تمسخر» است.
۲جسارت اين گونه افراد براى نشستن بر كرسى رياست جمهورى ظاهراً براساس
برخى از بندهاى ماده ۳۵ قانون انتخابات رياست جمهورى است. قانون انتخابات رياست جمهورى جز ۴ نسخه تصوير شناسنامه و ۱۲ قطعه عكس چيز ديگرى از داوطلبان پست رياست جمهورى نمى خواهد! حتى در شرايط ذكر شده براى داوطلبان نه قيد تحصيلات گذاشته شده نه سقف سنى تعيين شده است. اين در حالى است كه براى گرفتن حتى گواهينامه وگذرنامه و كارت ملى و... يك حداقل سن يا تحصيل يا كارت پايان خدمت جزو مدارك لازم است. بنابراين مى توان نتيجه گرفت كه كانديداى رياست جمهورى شدن در ايران راحت تر از گواهينامه گرفتن است. «ضعف اساسى» قانون انتخابات رياست جمهورى اين است كه هيچ گونه محدوديتى براى نامزدان ايجاد نمى كند. وقتى ما براى انتخابات مجلس يا شوراها مدرك فوق ديپلم يا حداقل سن ۳۰ سال مى گذاريم، چرا در اين انتخابات اين شرايط نيست.
هجوم به ميزهاى ثبت نام انتخابات رئيس جمهورى به خاطر استنباط از قانونى است كه به هر شهروند ايرانى اجازه مى دهد به راحتى و با كمى جسارت داوطلب شود و بعد با احساسات زياد در مقابل دهها دوربين رسانه هاى داخلى و خارجى «برنامه هاى جامع»! براى پيشرفت كشور ارائه دهد. براستى اين قضيه نه زيبنده «ملت با فرهنگ و با سابقه» ايران است نه نشانه آزادى و دموكراسى خوانده مى شود و البته نه باعث گرم شدن فضاى انتخابات و مشاركت حداكثرى.
اى كاش به دولت اصلاحات اين اجازه را مى دادند كه با اصلاح قانون انتخابات، جلوى اينگونه «زشتى» ها را مى گرفت تا امروز شاهد اين نباشيم كه افرادى كه حتى براى نمايندگى مجلس و شوراى شهر و گرفتن يك گواهينامه و گذرنامه صلاحيت ندارند، خود را در معرض آزمون بزرگ انتخابات رياست جمهورى بيازمايند.
۳به نظر مى رسد اگر بتوانيم نظام حزبى را در جامعه تقويت و گسترش دهيم
ديگر نيازى نيست كه مثلاً هزار نفر براى انتخابات ثبت نام كنند يا به جاى اينكه افراد خود رأساً براى انتخابات داوطلب شوند، حزب او را معرفى خواهد كرد و مردم با شناسايى دقيق تر و اطلاعات بيشتر به نامزد مورد علاقه خود رأى خواهند داد.
البته نبايد اين را هم فراموش كرد كه طى ماههاى اخير ايراد برخى سخنان انتخاباتى از جايگاه رئيس جمهور و نوع كارهايى كه او مى تواند انجام دهد بى تأثير در نوع نگاه شهروندان عادى براى به دست گرفتن امور اجرايى كشور نبوده و نيست. اظهاراتى كه فقط بگوييم «بيكارى را حل مى كنيم»، «به جوانان نرسيديم»، «جلوى فساد را مى گيريم» تقريباً در همه نطق هاى انتخاباتى افراد مشهور و غير مشهور به يكسان آمده است. درست است كه هر شهروندى مى تواند از حق طبيعى و شهروندى خود استفاده كند اما در اين زمينه مانند بسيارى از مسائل ديگر، جامعه ما نيازمند كار فرهنگى قوى است تا راه را بر كسانى كه فقط براى گرفتن عكس يادگارى و چاپ اسم خود در مطبوعات ثبت نام مى كنند، ببنديم.

ساعت ۴ بعد از ظهر ديروز در حالى درهاى ورودى ستاد انتخابات رياست جمهورى بسته مى شد كه خبرنگاران همچنان منتظر ورود دو تن بودند. «مير حسين موسوى» و «على اكبر ولايتى». اين دو يكبار در سالهاى نخست پيروزى انقلاب براى تصدى پست نخست وزيرى با يكديگر رقابت كردند اما از آن رقابت مير حسين موسوى به كاخ نخست وزيرى رفت و على اكبر ولايتى به دستگاه ديپلماسى كشور. پس از آن سالها، انتظار مى رفت كه اين بار اين دو در عرصه انتخابات رياست جمهورى با يكديگر رقابت كنند. ديروز اما، هيچ كدام نامزد نشدند. مير حسين موسوى كه تا آخرين لحظات ديروز دعوتها از او ادامه داشت، تاكنون بطور رسمى درباره نيامدنش اعلام موضع نكرده اما ايسنا از قول او نقل كرد: «جز براى رضاى خدا اين تصميم را نگرفتم.» مير حسين اين بار هم به هيچ پاسخى جواب مثبت نداد و گذاشت « اين راز سر به مهر به عالم سمر شود.» او طى چند روز گذشته در مشهد ماند تا از دسترس ها دور شود. آخرين نخست وزير نيامد، اما چرا، آيا او پاسخ مى دهد؟
على اكبر ولايتى ديپلمات كهنه كار ايران اما ، رسماً وارد فعاليت هاى انتخاباتى شد. ستاد تشكيل داد، برنامه ارائه كرد و سخن انتخاباتى گفت. او تا يك روز به آغاز ثبت نام داوطلبان برحضور خود در صحنه انتخابات تنها با يك شرط تأكيد كرد، «اگر هاشمى رفسنجانى بيايد من نمى آيم.» پس با آمدن هاشمى رفسنجانى، ولايتى نيامد. او ديروز ساعتى پس از پايان ثبت نام بيانيه انصرافش را منتشر كرد. او انصراف داد تا نشان دهد «براى نهادينه كردن اخلاق در سياست به عهد خود وفا كردم و انصراف دادم.» ولايتى در بيانيه اش نوشت: از ابتدا اعلام كردم كه در صورت ورود جناب آقاى هاشمى رفسنجانى به عرصه انتخابات ( به عنوان فرداصلح) از صحنه كناره گيرى خواهم كرد . اينك كه ايشان ثبت نام كرده اند، انصراف خود را از ادامه فعاليت هاى انتخاباتى اعلام مى دارم. ولايتى تأكيد كرده است كه اين انصراف او در حالى است كه هاشمى رفسنجانى بارها عدم تمايل خويش را به بازگشت به اين سمت اعلام و متقابلاً از نامزدى اينجانب در صورت اجماع بين ارزش گرايان، حمايت كرده بود كه البته هرگز چنين نشد.
اين فعال سياسى يادآور شده است: با شما مردم فهيم عهد كرده بودم كه مستقل باشم كه چنين بود و تا اين لحظه مستقل از گرايش ها و جريان هاى سياسى در صحنه بوده ام. از وابستگى هاى جناحى پرهيز داشته و تفكر فراجناحى را ترويج كرده و همكارى همه نيروهاى وفادار به انقلاب را براى پيشبرد اهداف آن و خدمت به مردم ضرورى مى دانم،وامدار هيچ فرد و گروهى نبوده و نيستم و هرگز نخواهم بود،اما همواره تابع مردم و رهنمودهاى روشنگرانه رهبر فرزانه انقلاب حضرت آيت الله العظمى خامنه اى بوده و هستم.
وى تأكيد كرده است:آنچه را صلاح كشور و مصلحت ملت بود مد نظر قرار دادم و خود را عرضه كردم،زيرا خويش را براى تقبل چنين مسؤوليتى توانمند مى ديدم.
اين نامزد انصرافى،با تشريح عوامل و دلايل كانديداتورى خود در انتخابات نهم رياست جمهورى از جمله خطيربودن شرايط بين المللى و اهميت مشكلات و نيازهاى داخلى كه محتاج مديريتى توانمند و با تجربه است و همچنين بازگويى اهداف خوداز اين كانديداتورى ، تصريح كرده است: با حفظ احترام به همه جريان هاى سياسى داخل نظام و ساير نامزدهاخود را معرفى كرده و از نفى و تخريب ديگران پرهيز نمودم.حاصل اين بود كه با استقبال دلگرم كننده مردم وظيفه ام سنگين تر شد اما در اين ميان با تكيه بر مبانى اخلاقى، احترام به پيشكسوتان عرصه مديريت كلان كشور و روحانيت معزز را بر خود لازم دانستم.
ولايتى در بيانيه خود آورده است: رجاء واثق دارم كه ملت شريف ايران با حضور پرشور خود در انتخابات ۲۷ خرداد ماه سال ۸۴ پايبندى اش به دفاع از آرمانهاى انقلاب اسلامى ، اهداف امام خمينى (ره)، استقلال و عزت بين المللى و ميراث گرانبهاى شهداى گرانقدر انقلاب و سربلندى سرزمين باستانى ايران اسلامى را تضمين خواهد كرد . اين حضور گسترده مردم در صحنه است كه همگان را نسبت به آينده كشور اميدوار مى سازد.
مير حسين موسوى و على اكبر ولايتى نيامدند و رئيس جمهور نهم غير از اين دو خواهد بود، اكنون بايد منتظر ماند تا بهار سال ۱۳۸۸. آيا اين دو آن سال نيز مى آيند؟

گروه سياسى : پرونده ثبت نام انتخابات رياست جمهورى عصر ديروز بسته شد. با پايان يافتن ثبت نام بررسى صلاحيت ۱۰۱۰ داوطلب انتخابات رياست جمهورى از امروز به مدت ۱۰ روز در شوراى نگهبان آغاز مى شود. اسامى دقيق داوطلبان روز ۶ خرداد اعلام مى شود. عصر ديروز، ساعت ،۱۶ در حالى زمان ثبت نام از داوطلبان انتخابات رياست جمهورى به پايان رسيد كه هنوز نزديك به ۱۰۰ نفر در نوبت تحويل مدارك خود بودند.
ديروز، در يكى از پرازدحام ترين روزهاى ثبت نام، ۴۵۵ نفر با حضور در وزارت كشور نام خود را براى داوطلبى در انتخابات رياست جمهورى به ثبت رساندند. بر اساس آمار رسمى ستاد انتخابات وزارت كشور ۱۰۱۰ نفر طى پنج روز ثبت نام كردند تا براى كسب «يك» صندلى رياست جمهورى آينده رقابت كنند. از اين تعداد ۹۲۱ نفر مرد و ۸۹ نفر زن هستند.
در طى ۸ دوره انتخابات رياست جمهورى يك هزار و ۵۵۰ نفر داوطلب براى شركت در انتخابات رياست جمهورى ثبت نام كردند كه از اين ميان، بيشترين تعداد با ۱۰۱۰ نفر داوطلب به نهمين دوره (دوره فعلى) و كمترين با ۴۶ نفر در سومين دوره اختصاص دارد. طبق آمار موجود، از ميان ۱۲۴ نفر داوطلب در دور اول ۹۵ نفر تأييد صلاحيت شدند . در دور دوم از ۷۱ نفر ۴ نفر تأييد صلاحيت شدند. در دوره سوم ۴۶ نفر كانديدا شدند اما ۴ نفر تأييد شدند. ۵۰ نفر در دوره چهارم براى انتخابات رياست جمهورى داوطلب شدند اما بعد از بررسى صلاحيت ها تنها ۳ نفر خود را به رأى گذاشتند. در دوره پنجم از بين ۷۹ نفر، دو نفر را شوراى نگهبان تأييد كرد.
در دوره ششم ۱۲۸ نفر و در دوره هفتم ۲۳۸ نفر داوطلب شدند اما در هر دو دوره چهار نفر به روز انتخابات رسيدند. در آخرين دوره ۱۰ نفر از ۸۱۴ نفر نامزد تأييد صلاحيت شدند.
> اصغرزاده: آمده ام كه از حقوق خود و امثال خود دفاع كنم
ابراهيم اصغرزاده ديروز نخستين نامزد مشهورى بود كه در وزارت كشور حاضر شد تا براى نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى ثبت نام كند. او يك بار نيز در انتخابات دور هشتم ثبت نام كرده بود كه صلاحيتش توسط شوراى نگهبان رد شده بود. اصغرزاده پس از ثبت نام در جمع خبرنگاران سخنانش را اينگونه آغاز كرد.
من آمده ام كه از حقوق خود و كسانى كه مثل من مى انديشند دفاع كنم. او به طور مستقيم اشاره كرد شوراى نگهبان نمى تواند از ابزار نظارت استصوابى استفاده كند. وى اظهارداشت : حقوق و آزادى مدنى حقى است كه در قانون اساسى قيد شده و قانون اساسى كف مطالبات مردم است ، مردم حق دارند كه زندگى خصوصى خود را هرگونه كه مى خواهند تنظيم كنند.
اين داوطلب شركت در نهمين دوره رياست جمهورى تأكيد كرد كه اگر رئيس جمهورى فقط تداركاتچى باشد همان اتفاق گذشته رخ مى دهد. رئيس جمهورى نماينده ملت است ، ماشين حركت ملت به سوى استقلال و توسعه پايدار است
اصغرزاده ادامه داد: بايد اجازه داد در شرايط بحران رئيس جمهورى با اتخاذ استراتژى مناسب كشور را از انزوا خارج كند. اصغرزاده همچنين در سخنانى كه صدايش آرام آرام جدى مى شد، حضور داوطلبان نظامى در انتخابات رياست جمهورى را مردود دانست . او گفت : رضاخان نه اولين و نه آخرين نظامى بود كه در كشور به قدرت رسيد، اما به رغم اقداماتى كه انجام داد كشور را سه روزه تحويل بيگانگان داد . اين داوطلب انتخابات گفت : در زمان شاه نيز نيروهاى نظامى ناتوان از درك تحولات اجتماعى بودند كه مى خواستند با تانك مقابل مردم بايستند.
وى با قدردانى از تلاش نظاميان در هشت سال دفاع مقدس گفت : اين كه نظاميان خدمات شايسته اى انجام دادند دليل نمى شود كه برخى نظاميان تصور كنند كه مى توانند در عرصه سياست نقش داشته باشند . اين داوطلب شركت در انتخابات رياست جمهورى تأكيدكرد: انديشه برخى از نظاميان ايران ، انديشه جنگ سرد است .اكنون جنگ ها را در دنيا به رغم پيشرفت جنگ افزارها ، سياستمداران هدايت مى كنند. وى تأكيدكرد: ضمن احترام براى تمام نظاميان در هر محكمه اى از اظهارات خود نسبت به حضور نظاميان در انتخابات دفاع مى كنم.
اصغرزاده كه روزگارى با عباس عبدى در تسخير سفارت آمريكا نقش داشت، با ابراز خرسندى از آزادى عباس عبدى ابراز اميدوارى كرد كه ديگر زندانيان سياسى نيز بزودى آزاد شوند. وى همچنين درخصوص نامزدهاى اصلاح طلبان گفت : آنها انسانهاى شريف ، و جوانمردى هستند و حضور من باعث كاهش رأى آنان نخواهد شد و در اراده آنان نيز خللى ايجاد نخواهد كرد .
> ابراهيم يزدى: مهم التزام به قانون است
ابراهيم يزدى دبيركل نهضت آزادى ايران ديروز در نيمه روز آرام و بى صدا وارد وزارت كشور شد. او هنگامى وارد ستاد ثبت نام شد كه حاجى بخشى چهره مشهور و مخالف او نيز آمد، همزمان با او برگه ثبت نام را گرفت ودر گوشه اى از ستاد آن را پر كرد. او در بند مربوط به اعتقاد به قانون اساسى هيچ چيز ننوشت پس از آن در جمع خبرنگاران گفت: ما التزام را قبول داريم نه اعتقاد. چون سؤال درباره اعتقاد شهروندان در تناقض با اصل ۲۴ قانون اساسى است.
ابراهيم يزدى به خبرنگاران درباره  التزام نهضت آزادى به قانون اساسى، گفت: در هيچ جاى دنيا از هيچ شهروندى نمى پرسند كه به قانون اعتقاد دارد، مهم التزام است ولو اينكه اعتقادى هم به قانون نداشته باشد. گروه هايى در ايران هستند كه مخالف پرداخت مالياتند و مى گويند كه ماليات در شرع هيچ جايگاهى ندارد ولى وقتى قانوناً تصويب شد به آن التزام دارند.
از يزدى درباره  اينكه در صورت ردصلاحيت شدن از چه كانديداى ديگرى حمايت خواهد كرد، سؤال شد كه وى پاسخ داد: در حال حاضر نمى دانيم كه كداميك از كانديداها ردصلاحيت مى شوند و كدام باقى خواهد ماند و آنهايى كه باقى مى مانند با چه فعاليت ها و برنامه هايى باقى خواهند ماند. پس از اعلام برنامه ها و كانديداهاى نهايى ما هم متناسب اعلام موضع خواهيم كرد.
> اعلمى: خود را به جريان اصلاح طلبى پايبند نمى دانم
«اكبر اعلمى» از ديگر نامزدانى بود كه ديروز به جمع خبرنگاران آمد. او ابتدا نيمى از برگه ثبت نام را پر كردو به جمع خبرنگاران آمد و پس از گفت و گو دوباره رفت و بقيه فرم را پر كرد. اكبر اعلمى تأكيد كرد: در شرايط فعلى كه براى اصلاح طلبى معيار مشخصى وجود ندارد، خود را به اين جريان پايبند نمى دانم.
وى گفت : با كانديداتورى » اكبر هاشمى رفسنجانى » شانس من براى پيروزى بيشتر شده است . اعلمى با بيان اينكه » سايه روشنى از رعايت عدالت بين كانديداها وجود دارد » ، ابراز اميدوارى كرد كه بتواند از تريبون هاى رسمى كشور بويژه صدا و سيما استفاده كند. نامزد احتمالى انتخابات نهم تصريح كرد : تا امروز امكان دستيابى به آرمان هاى انقلاب اسلامى و خاستگاه قانون اساسى ايجاد نشده است.
وى اظهار داشت : ابتداى انقلاب وعده داده بوديم ، شاهد تسلط كوخ نشينان بر كاخ نشينان خواهيم بود و فاصله هاى طبقاتى برداشته خواهد شد اما آمارها نشان مى دهد كه با اين آرمان ها فاصله زيادى داريم.
> كواكبيان: روزنامه نگاران بايد جواب دهند از كواكبيان چرا دفاع نكردند
مصطفى كواكبيان نيز با حضور در وزارت كشور با ثبت نام خود براى كانديداتورى در انتخابات اعلام آمادگى كرد. مصطفى كواكبيان بعد از ثبت نام در جمع خبرنگاران با بيان اينكه برنامه اش براى حضور در انتخابات را در چهارده فصل تدوين و رئوس كلى هر فصلى را مشخص كرده است از تعميق مردمسالارى به عنوان شعار دولتش نام برد و گفت: اولويت اصلى برنامه هاى دولت من حل مشكلات اقتصادى و معيشتى مردم با هدف تحقق عدالت سياسى است. وى همچنين در بخش ديگرى از اظهاراتش، با اظهار تأسف شديد از عدم حضور ميرحسين موسوى، گفت: كاش مى شد زمينه هاى لازم براى حضور ايشان فراهم شود و در آن صورت من ثبت نام نمى كردم.
اين كانديداى انتخابات رياست جمهورى همچنين در بخش ديگرى از اظهاراتش نسبت به اين موارد انتقاد كرد: عملكرد وزارت ارتباطات شركت پست كه تنها نام ده نفر از كانديداها را آورده است، عملكرد صدا و سيما را كه تنها از عده اى از كانديداها براى حضور در برنامه ها دعوت مى كند، همچنين برخى رسانه ها كه فقط به اخبار كانديداهاى معدودى مى پردازند. وى گفت: يك روز روزنامه نگاران بايد جواب دهند در دفاع از كواكبيان روزنامه نگار چه كرده اند؟
> لاريجانى: ثبت نام كردم، پس مى مانم
نام: على اردشير لاريجانى، نام پدر: حاج ميرزا حاتم آملى، سال تولد ۱۳۳۶ محل تولد: نجف اشرف... على لاريجانى ديروز آخرين چهره مشهورى بود كه فرم ثبت نام داوطلبى را پركرد. او بدين گونه، وارد عرصه شده كه خود گفت: «آمدم ثبت نام كنم كه بمانم.» على لاريجانى نامزد احتمالى انتخابات گفت : ثبت نام من در نهمين دوره  انتخابات رياست جمهورى به معناى باقى ماندن در عرصه انتخابات است. وى گفت: در گذشته تلاش نيروهاى اصولگرا ايجاد وحدت بين آنها  بود، آنها تلاش كردند نيروهاى اصولگرا در زير چتر شوراى هماهنگى نيروهاى  انقلاب اسلامى به وحدت برسند كه با فراز و فرودهايى روبرو شد.
وى ادامه داد : بنده در گام دوم براى ايجاد هماهنگى بين نيروهاى  اصولگرا اعلام كردم كسانى كه بر نظر شوراى هماهنگى نقد دارند خودشان نسبت  به نامزدى اتفاق نظر كنند و بنده از عرصه انتخابات كنار خواهم رفت. لاريجانى تأكيدكرد: دود سياه و سفيد كه قراربود رخ بدهد، هيچ اتفاقى  نيفتاد. درباره حضور هاشمى رفسنجانى، در انتخابات اين داوطلب شركت در انتخابات رياست جمهورى تأكيد كرد: با ورود آقاى  اكبر هاشمى رفسنجانى به عرصه انتخابات، شرايط متفاوت شده است.   خبرنگارى سؤال كرد گفته مى شودلاريجانى متولد شهر نجف است در اين  صورت آيا ماجراى جلال الدين فارسى تكرار نمى شود؟
  لاريجانى گفت: در سايت نوشته بودند كه لاريجانى مبتلا به سرطان است و  يا هفته اى دو بار دياليز مى كند و يا مبتلا به بيمارى پروستات است و يا  گفته شده كه لاريجانى دو زن دارد.   اين داوطلب شركت در انتخابات گفت: شناسنامه بنده نشان مى دهد كه يك  همسر دارم و از نظر سلامت جسمانى وضعيت خوبى دارم.
  لاريجانى تولد خود در نجف را تأييد كرد و گفت : كه تا شش سال به  دليل ادامه تحصيل پدرم در نجف دراين شهر زندگى كرده ام و پس از آن به  ايران بازگشته و در شهر قم زندگى كرده ايم.  اين داوطلب شركت در انتخابات تاكيدكرد: تصور نمى كنم كه در ايرانى  بودن من كسى شك كند پدرو مادر من هر دو ايرانى هستند.
>  حاشيه هاى روز آخر ثبت نام
ثبت نام يك خواننده پاپ: محمد حسين پهلوان مشهور به «عرشيا» صبح ديروز در انتخابات رياست جمهورى ثبت نام كرد. او گفت: من بنا ندارم تأييد صلاحيت شوم بلكه چون مى دانم آقاى... شايسته ترين كانديداست آمده ام تا داوطلب شوم و از او حمايت كنم. او گفت: من ۵،۴ سال پيش نيز كانديدا و رد صلاحيت شدم و از آن موقع تاكنون «ممنوع الخواندن» شده ام. وى در جمع خبرنگاران بخشى از ترانه «طلاق» را از آلبوم «ديوونه» خود براى حضار اجرا كرد.
حاج بخشى ثبت نام كرد: حاج ذبيح الله بخشى معروف به حاج بخشى با مراجعه به ستاد انتخابات كشور رسماً نامزد رياست جمهورى شد. حضور همزمان حاج ذبيح الله بخشى معروف به حاج بخشى و ابراهيم يزدى دبير كل نهضت آزادى كه داراى دو گرايش كاملاً متفاوت هستند در محل ستاد انتخابات كشور از نكات جالب توجه ثبت نام از كانديداهاى انتخابات رياست جمهورى بود.
صف براى رئيس جمهور شدن: به دليل ازدحام بيش از حد افراد در مقابل ستاد انتخابات كشور مسؤولان اين ستاد مجبور شدند براى ورود داوطلبان ثبت نام صف ايجاد كنند. در آخرين روز مهلت ثبت نام كانديداهاى انتخابات رياست جمهورى جمعيت زيادى براى ثبت نام به محل ستاد انتخابات كشور هجوم آورده اند كه اين موضوع مسؤولان ستاد را به فكر ايجاد صف براى افراد ثبت نام كننده انداخت تا از بروز مشكل جلوگيرى شود.