سيدعماد حسينى
«كاندوليزا رايس» وزير خارجه آمريكا تعطيلات آخر هفته خود را در كشور پرآشوب عراق گذراند. وى هدف از سفر خود به عراق را آشنايى نزديك با ديدگاه هاى دولتمردان جديد عراق دانسته و حضور خود را در عراق براى دادن شتاب بيشتر به روند فعاليت هاى سياسى و شكل گيرى ساختار دولتى عراق اعلام كرد، درحالى كه فراموش نكرد كه از روند روبه پيشرفت دموكراسى در عراق تعريف و تمجيد كند.
اما آنچه مشخص است، اين كه سواى اين اهداف كه در واقع، در حاشيه اين سفر صورت گرفت، بانوى جنگ آمريكا اين بار در ميان ويرانه هاى عراق به دنبال برقرارى صلح و آرامش بوده است.
حضور ناگهانى و غيرمترقبه (براى رسانه هاى گروهى) رايس، در تفرجگاه «صلاح الدين» در شمال عراق به جاى بغداد به عنوان اولين مرحله سفرش به اين كشور نشان داد كه آمريكا از اختلاف نظرهاى به وجود آمده بين دو حزب بزرگ كرد عراقى بر سر تقسيم قدرت نگران است.
از چند هفته پيش، «جلال طالبانى» كه معتقد است از سوى رقيب ديرينه اش «مسعود بارزانى» فريب خورده و بارزانى با تشويق او براى عزيمت به بغداد براى اشغال پست تشريفاتى رياست جمهورى عراق، تمامى اختيارات منطقه كردنشين شمال اين كشور را كه براى كردها حكم يك كشور يا حداقل منطقه اى خودمختار را دارد، در قبضه خود گرفته است، سعى كرد تلافى كند، اما مخالفت بارزانى با ايجاد پست معاونت رياست اقليم كردستان براى قرار گرفتن يكى از شخصيت هاى اتحاديه ميهنى كردستان عراق بعنوان معاونش، اين بحران را به نقطه اوج خود رساند.
مطبوعات عربى يكشنبه گذشته به نقل از يكى از رهبران حزب دموكرات كردستان عراق به رهبرى بارزانى نوشتند: حزب بارزانى مخالفت قاطع خود را با ادامه مذاكرات با اتحاديه ميهنى كردستان عراق به رهبرى طالبانى اعلام و به دليل بن بست در مذاكرات فيمابين اين جلسات به موعد نامعلومى موكول شده است.
به هر شكل، كارشناسان امور عراق بر اين باورند حضور رايس براى پايان دادن به اين اختلافات و گفت وگو با بارزانى در مراكز تصميم گيرى آمريكا كه مايل نيستند به هيچ عنوان، دستاوردى كه براى كردهاى عراقى به وجود آوردند، با شكست مواجه شود و به دنبال تحقق نتايج بلندمدت آن در عراق و بقيه كشورهاى همسايه هستند، كوشيدند از طريق رايس به نوعى، اين زخم كهنه و چركين را بين دو حزب ببندند و در شرايطى كه عراق با بحران هاى متعدد امنيتى و سياسى مواجه است، مشكل جديدى را در پيش رو نبينند.
رايس همچنين در بغداد هم به دنبال نوعى آشتى كنان بود. علاوه بر مذاكره با جلال طالبانى براى بازگرداندن آب به جوى روابط بين احزاب كرد، آشتى بين دولت «ابراهيم جعفرى» و احزاب اهل تسنن مورد حمايت آمريكا هم در دستور كار وزير خارجه آمريكا بود، تا از اين طريق، سياستگذاران كاخ سفيد بتوانند راه را براى هدف اصلى خود كه گفته مى شود سرى ترين بخش سفر رايس بوده است، هموار كند.
رايس با انتقاد از حضور كمرنگ اهل تسنن در صحنه سياسى عراق و درخواست علنى از دولت جعفرى براى مشاركت هرچه بيشتر اهل تسنن عراق در كار تدوين قانون اساسى اين كشور، كوشيد شكاف به وجود آمده بين دولت آمريكا و گروه هاى اهل تسنن عراق را كاهش دهد يا حداقل وانمود كند كه قصد انجام چنين كارى را دارد و در همين حال، از حجم نگرانى كشورهاى عرب همسايه عراق نسبت به شكل گيرى ساختار دولتى شيعه در عراق كاهش دهد و به دغدغه هايى كه از طريق رهبران مختلف كشورهاى عربى در كاخ سفيد از آن پرده برداشته شد پاسخ گويد. زيرا به اعتقاد كارشناسان، هرقدر كه آمريكايى ها از طريق كردهاى عراقى به دنبال ايجاد ناآرامى قوميتى در كشورهاى همسايه آن هستند، بر اين باور نيز هستند كه نبايد با به قدرت رسيدن شيعيان در عراق زمينه ساز زياده خواهى شيعيان مقيم كشورهاى عربى و به خصوص كشورهاى حوزه جنوبى خليج فارس - حداقل در كوتاه مدت - شود.
جالب اينجاست كه دعوت رايس با استقبال اهل تسنن عراق مواجه شد. «عدنان سلمان الدليمى» از اهل تسنن عراق، اين دعوت را خوب، اما كمى دير دانست. به اعتقاد وى، دولت آمريكا بايد پس از سقوط بغداد، اين رويكرد را از خود نشان مى داد.
سومين و شايد مهمترين هدف سفر رايس به عراق را بايد در ادامه هدف دوم، يعنى پايان دادن به روند روبه رشد عمليات تروريستى و موج خشونت در عراق جست وجو كرد.
برخى از اطلاعات جسته و گريخته كه چند سايت نزديك به القاعده هم آن را منتشر كرده اند، حكايت از آن دارد كه مذاكراتى بين دولت آمريكا از يك سو و برخى از گروه هاى مسلح عراقى انجام شده و اين مذاكرات به مراحل حساسى رسيده است. از اين رو، براى تصميم گيرى نهايى و مذاكره رو در رو، چه فردى مناسب تر از مشاور سابق امنيت ملى، وزير خارجه و يكى از مهمترين بازهاى كاخ سفيد بود كه بتواند كليد مرحله نهايى آن را بزند، به خصوص كه او برخلاف ديگر سياستمداران آمريكايى در سفر خود به عراق با نظاميان عراقى ديدار نكرد.
به اعتقاد تحليلگران، آمريكا سعى دارد با نشان دادن چنگ و دندان در مناطقى چون «قائم» و پيش از آن در «فلوجه» و «رمادى» از يك سو و با دراز كردن دست دوستى با گروه هاى ديگر همچون بعثى هاى سابق كه گفته مى شود براساس درخواست آنها در مذاكرات تعدادى از وزيران و معاونين صدام حسين از جمله «عامر رشيد» وزير نفت اين رژيم به زودى آزاد خواهندشد، از سوى ديگر، تلاش مى كند به هر نحو ممكن، خود را از كابوس عمليات انتحارى برهاند. در همين ارتباط، ۷۰ عمليات انتحارى و ۴۰۰ كشته، آن هم ظرف دو هفته، كارنامه اى است كه مى تواند دليل خوبى براى سپرى شدن تعطيلات آخر هفته بانوى جنگ در عراق باشد.