دكتر مصطفى معين
هنگامى كه قدرت و ثروت دست در دست يكديگر مى دهند و متمركز مى شوند، فساد سياسى و اقتصادى نضج مى گيرد و به مرور زمان بر پيكره جامعه مى پيچد و ثمره آن تكثير فقر و رواج بيمارى هاى واگير اقتصادى در جامعه است.
فساد در طول تاريخ بشر همواره وجود داشته است. راه هاى مبارزه با آن هم تاريخى طولانى دارد. از جمله مهمترين راه هاى مبارزه با فساد، ايجاد سيستم هاى بازرسى دولتى، نظام اطلاع رسانى آزاد و تشكيل نهادهاى مدنى و سياسى براى نظارت همگانى بر عملكرد حكومت بوده است.
فساد در همه نظام هاى سياسى و اقتصادى وجود دارد و به عنوان يك بيمارى انكار ناپذير در همه حكومت ها يافت مى شود، ولى ميزان آن متفاوت است. در برخى كشورها، اين بيمارى تحت نظارت همگانى است و در نتيجه كنترل مى شود. يعنى دولتمردان مجبورند اقدامات پيشگيرانه را در سيستم طراحى و دائماً به روز كنند. در برخى كشورها كه ساختارهاى سست و آسيب پذير دارند، فساد، مزمن و وخيم مى شود و ويژگى مشترك اين جوامع را تشكيل مى دهد.
به اين ترتيب در هر جامعه اى كه نهادهاى نظارتى، نظام آزاد اطلاع رسانى، احزاب سياسى مستقل و نهادهاى مدنى قادر به نظارت و تأثيرگذارى بر خط مشى ها، تصميم سازى ها و تصميم گيرى هاى ملى نباشد و نهاد قضايى و اطلاعاتى تحت نفوذ و كنترل قدرت فائقه سياسى باشد، امكان گسترش و تعميق مفاسد مالى و اقتصادى بيشتر مى شود. در حقيقت فساد و مردم سالارى واقعى از يك رابطه معكوس پيروى مى كنند. هر چه فرآيند مردم سالارى و نظارت همگانى و آزادى رسانه ها بيشتر باشد، از ميزان فساد مالى و سياسى در جامعه كاسته خواهد شد. از سوى ديگر در صورت گسترش فساد، اين تصور در جامعه رشد مى كند كه ماهيت نظام سياسى ناسالم، ناپاك و نامشروع است و در نتيجه بى تفاوتى سياسى در جامعه رواج مى يابد.
از نظر اقتصادى، فساد بدان دليل مهم است كه گسترش آن مى تواند سياست هاى عمومى را خنثى كند و سرمايه گذارى و فعاليت هاى مفيد اقتصادى را به سمت و سوى فعاليت هاى غيررسمى  (اقتصاد سياه) و نادرست بكشاند و به گسترش فاصله طبقاتى بينجامد.
به عبارت روشن فساد هنگامى رواج مى يابد كه نظام اقتصادى، اعطاى امتيازات پولى و مالى، صدور مجوز فعاليت هاى توليدى و تجارى، دسترسى به كالاهاى مصرفى و... را صرفاً از طريق ديوان سالارى برقرار كند. ضمن آنكه مؤثرترين راه پيشگيرى ازفساد، يعنى امكان نظارت همگانى را فراهم نياورد.
دولت ها در كشورهاى توسعه نيافته عموماً از ناكارآمدى رنج مى برند. عوامل تأثيرگذار بر ناكارآمدى دولت هاى توسعه نيافته، عمدتاً شامل: بزرگى دولت، ضعف قوانين و مقررات، عدم تناسب در نظام حقوق و دستمزد، دستگاه قضايى ناكارآمد، عدم استقرار دموكراسى و عدم رعايت حقوق بشر است، كه در يك دور تسلسل موجب گسترش فساد و چرخه شوم فقر در جامعه مى شود و گسترش آن بى مسؤوليتى شهروندان را در جامعه به دنبال دارد.
با توجه به توضيحات فوق فساد، سرمايه گذارى، رشد اقتصادى و توسعه را متأثر و پرهزينه مى سازد. مهمترين تأثير فساد را مى توان در اين زمينه مشاهده كرد كه سرمايه گذارى عمومى كاهش مى يابد و عمده سرمايه  هاى موجود در جامعه، به سوى بخش هاى فاقد بهره ورى كه از زمينه اختلاس و رشوه و... تغذيه مى كند، سوق داده مى شوند و فرصت هاى كمترى براى سرمايه گذارى در پروژه ها و طرح هاى عمرانى پديد مى آيد.
به طور خلاصه فساد در اقتصاد كشور، آثار ذيل را به دنبال دارد:
- كاهش سرمايه گذارى هاى داخلى و خارجى
- كاهش درآمدهاى دولت
- كاهش بهره ورى سرمايه گذارى عمومى
- كاهش اشتغال مولد
- كاهش سطح خدمات اجتماعى
- افزايش قيمت ها
- افزايش فقر
- ترويج نگاه «عادى انگار فساد» در جامعه
پس مبارزه مستمر و بنيادى با فساد ضرورت دارد و عنصر اصلى اين مبارزه، بالا بردن سطح نظارت همگانى از طريق آزادى مطبوعات و رسانه ها، وجود نهادهاى مدنى و سياسى قدرتمند و نيز اراده و عزم رهبران در پرداختن علمى و عملى به موضوع است. توجه به دو اقدام مكمل مقابله مدنى و فرهنگى و برنامه پيشگيرانه، اقدامات علمى - سياسى لازمه موفقيت درفرآيند مبارزه با فساد خواهد بود.
راهكارهايى كه براى برطرف كردن فساد برگزيده مى شوند بايد بتوانند از دامنه قدرت و اختيارات مطلق حاكميت كاسته، روند پاسخگويى و حساب پس دهى را بهبود بخشند و انگيزش كار را در شهروندان ارتقا دهند.
به اين ترتيب راهبردهاى اساسى براى كاهش فساد عبارتند از:
۱- سلامت اقتصادى مسؤولان و تعهد عملى آنان براى مبارزه با فساد
۲- ايجاد نهادهاى علمى مطالعه و پيشگيرى از بسط فساد و اتخاذ يك راهبرد دقيق و روشن
۳- حمايت از فعاليت هاى علمى در مطالعه و پيشگيرى از بسط فساد و اتخاذ يك راهبرد دقيق و روشن
۴- اتخاذ سياست هاى اقتصادى مناسب (آزادسازى، رقابت در ارائه خدمات دولتى، حذف تدريجى يارانه ها، كاهش تصدى گرى دولت و...)
۵- افزايش پاسخگويى حكومت از طريق حمايت از آزادى اطلاع رسانى
۶- تقويت مشاركت جامعه مدنى
۷- حمايت از گسترش بخش خصوصى رقابتى
۸- بهبود و ارتقاى مديريت بخش دولتى
۹- ايجاد شفافيت و هماهنگى حقوقى و قانونى در همه بخش ها
۱۰- نوآورى و كارآمد ساختن نظام اجرايى و ادارى

گروه سياسى: دبيركل حزب مشاركت ايران اسلامى با اشاره به اهميت انتخابات نهمين دوره رياست جمهورى گفت: انتخابات نمادى از دموكراسى و شايد تنها مظهر دموكراسى در كشور است.
«محمدرضا خاتمى» در جمع عده اى از دانشجويان و ديگر قشرهاى مردم سمنان افزود: آنهايى كه انتخابات را تحريم مى كنند بايد بدانند كه فعال بودن در اين عرصه است كه مى تواند خواسته ها و مطالبات مردم را تحقق ببخشد. وى افزود: فعالان سياسى بايد تلاش كنند تا انتخاباتى رقابتى و در حد استاندارد قابل قبول داشته باشيم و مردم با ديدگاهها و سلايق مختلف بتوانند آرا و نظرات خود را ارائه دهند. وى گفت: تفاوت اين انتخابات با انتخابات گذشته در اين است كه در گذشته حول محور يك فرد بوديم اما در انتخابات نهم شاهد فعاليت جريانهاى سازمان يافته در كشور هستيم ، چندين گروه سياسى فعاليت دارند و اين نشان دهنده اين است كه كشور ما يك قدم بزرگى به جلو برداشته است.
او در زمينه رابطه ايران با آمريكا گفت: تاكنون در زمينه سياست خارجى ديد سياسى ، امنيتى و ايدئولوژيك داشتيم اما بايد اين ديد تغيير كند به گونه اى كه موجب تقويت منافع ملى، پيشرفت كشور و شكوفايى اقتصاد شود. خاتمى اظهارداشت: در اين زمينه بايد روابط بين دو ملت ايران و آمريكا را تقويت كنيم و تبادل فرهنگى، دانشگاهى و... داشته باشيم. وى خاطرنشان ساخت: آنجايى كه منافع ما با آمريكا مشترك است بايد همكارى كنيم و آنجايى هم كه تضاد داريم بايد صحبت كنيم و از حقمان دفاع كنيم.
دبيركل جبهه مشاركت ايران اسلامى همچنين در جمع دانشجويان دانشگاه علوم و فنون كشاورزى اهواز گفت: «در انتخابات آتى، سه راه پيش رو داريم؛ شركت فعال، سكوت، تحريم.» وى گفت: قصد شركت فعال در انتخابات را داريم، ولى اگر كانديدايمان رد صلاحيت شود، در انتخابات شركت نخواهيم كرد.»
وى در توضيح «دفاع از حقوق اقليتها» در دولت احتمالى اصلاح طلبان گفت: «الآن در عراق رئيس جمهور يك كرد سنى است كه مرجع شيعيان از وى حمايت مى كند و هيچ مشكلى هم پيش نمى آيد. ما معتقديم چنين اقداماتى در ايران در جهت حفظ انسجام، امنيت و وحدت ملى ضرورى است و در صورت پيروزى احتمالى، با وجود محدوديتهاى قانونى و فشارها، از همكارى اقليتها استقبال و دفاع خواهيم كرد.»

گروه سياسى: وزير علوم، تحقيقات و فناورى درباره تحصن دانشجويان در اعتراض به پذيرش دانشجوى پولى در دانشگاه ها گفت: پذيرش دانشجوى مشترك با دانشگاههاى خارج اقدام جديدى نيست و جزو سياستهاى اصلى و قطعى نظام است. دكتر جعفر توفيقى در گفت وگو با ايسنا اظهار كرد: پذيرش دانشجوى مشترك از برنامه  سوم توسعه آغاز شده است و بيش از ۶ سال اجرا شده و توسعه مى يابد. دكتر توفيقى در خصوص تحصن دانشجويان دانشگاه صنعتى اصفهان در مقابل مجلس شوراى اسلامى اظهار كرد: وزارت علوم آمادگى پاسخگويى به صحبتهاى اين دانشجويان را دارد و ضرورتى به بحث تحصن وجود ندارد. وى تأكيد كرد كه توصيه نمى كنم نظم آموزش دانشگاه برهم بخورد.

رئيس جمهورى عصر ديروز با حضور در مؤسسه فرهنگى اطلاع رسانى تبيان، از قسمتهاى مختلف اين مؤسسه بازديد كرد. به گزارش ايرنا خاتمى با توضيح مسؤولين اين مؤسسه در جريان كار قسمتهاى مختلف اين مؤسسه قرار گرفت. مؤسسه فرهنگى اطلاع رسانى تبيان از مؤسسات وابسته به سازمان تبليغات اسلامى از سال ۱۳۸۱ تاكنون به فعاليت در زمينه اطلاع رسانى از طريق فناوريهاى روز پرداخته است.
از وظيفه اصلى اين مؤسسه فراهم كردن امكان استفاده عموم مردم از شبكه اطلاع رسانى است. نشر و ترويج معارف اسلامى، توليد و فروش سى دى و نرم افزار اسلامى، حوزه علميه اينترنتى، مدرسه اينترنتى، بخشهاى فرهنگى، ورزشى واجتماعى و تشكيل انجمنهاى تخصصى از جمله فعاليت هاى اين مؤسسه است.

گروه سياسى: رئيس جمهور تأكيد كرد كه در كنار كشف مفاسد اقتصادى، بايد علل به وجود آمدن آن و نيز راه پيشگيرى آن مشخص  شود.
به گزارش ايسنا، حجت الاسلام سيدمحمد خاتمى، رئيس جمهور در حاشيه جلسه «سران قوا براى مبارزه با مفاسد اقتصادى» اظهار داشت: در مقوله مفاسد اقتصادى مواردى است كه انجام مى شود و زمينه هايى هم سبب مفاسد اقتصادى مى شود. در زمينه برخورد هم، وزارت اطلاعات و هم دستگاههاى ديگر كه براساس ستاد ارتقاى سلامت ادارى تشكيل داديم، زير نظر خود وزرا بر عملكردها نظارت دارند، تا بتوانند كار را بهبود دهند.
وى ادامه داد: وزارت اطلاعات به صورت گسترده عمل مى كند و قوه قضاييه هم براى مبارزه با مفاسد اقتصادى مجتمعى قرار داده است. پرونده هاى مختلفى در اين زمينه بوده كه از يك سال و نيم پيش با آنها برخورد شده و يا در دست اقدام است. بنا بر اين بود كه در اين زمينه سر و صدا نكنيم و اگر تبليغ مى كنيم صرفاً در جهت آگاهى ذهن جامعه و سلامت اقتصادى باشد.
به گزارش ايسنا، وى فساد را امرى موذى و گسترده دانست و افزود: نمى توان توقع داشت كه يك شبه همه چيز اصلاح شود، اما تصور مى كنم كه تمام دستگاهها در حد توانشان تلاش كردند و همه علاقه مند بودند كه اين مسأله حل شود.
خاتمى هماهنگى ميان دستگاههاى مختلف را خوب توصيف كرد و اظهار داشت: اين همكارى و هماهنگى به بركت اين ستاد ايجاد شده است. البته رئيس قوه قضاييه، امروز تذكر دادند كه بايد سعى شود هماهنگى هاى بيشتر ايجاد شود و تداخل هايى را كه ممكن است در اجرا، نظارت و بازپرسى وجود داشته باشد، كاهش دهيم تا نتايج بيشترى بگيريم.
رئيس جمهور در پاسخ به سؤال خبرنگارى كه پرسيد «توقع شما از رئيس جمهور آينده براى مبارزه با فساد اقتصادى چيست؟» گفت: رئيس جمهور بايد خوب باشد، با مفاسد اقتصادى مبارزه كند و صادق باشد؛ البته علم از ثروت بهتر است. بر اساس اين گزارش، در اين بخش حدادعادل نيز كه حضور داشت، گفت: اگر علم از ثروت بهتر بود، اين ميزان گرفتار مفاسد اقتصادى نبوديم.
> گزارش رؤساى قوا به مقام معظم رهبرى ارائه مى شود
همچنين آيت الله هاشمى شاهرودى اظهار اميدوارى كرد كه گزارش ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادى پس از تهيه از سوى رؤساى قوا و ارائه به مقام معظم رهبرى، نظر ايشان را تامين كند.
رئيس قوه قضاييه در حاشيه جلسه ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادى به خبرنگاران گفت: گزارشى كه تهيه شده بود، داراى چارچوب بسيار خوبى بود و تقريباً اكثر مواردى كه مربوط به مبارزه با مفاسد اقتصادى است، چه در بخش پيشگيرى و چه برخورد قضايى و ريشه يابى ها و توجه به علل و بسترهاى پيدايش اين فسادها، در گزارش ذكر شده بود، اما مقدارى فشرده بود و به همين دليل، برخى از فعاليتهايى كه دستگاهها انجام داده بودند، ذكر نشده بود كه اميدواريم محورهاى ديگرى هم به اين گزارش اضافه شود و پس از ارائه به رؤساى قوا به مقام معظم رهبرى ارائه كنيم.
وى ابراز اميدوارى كرد كه نظر مقام معظم رهبرى با ارائه اين گزارش، تأمين شود. رئيس مجلس نيز دايره مبارزه با فساد اقتصادى را از دايره مبارزه با مفسدان اقتصادى وسيعتر خواند و افزود: متأسفانه رسانه ها بيشتر به دنبال مفسدان و نحوه برخورد با پرونده ها هستند.
به گزارش خبرگزارى فارس، غلامعلى حداد عادل بعد از ظهر ديروز پس از پايان جلسه سران سه قوه جهت مبارزه با مفاسد اقتصادى در مورد مفاد جلسه گفت: در جلسه امروز فهرستى از طرحها و لوايحى كه به منظور مبارزه با مفاسد در مجلس تهيه شده، توسط نمايندگان ارائه شد. همچنين رئيس جديد ديوان محاسبات نيز گزارشى از فعاليت چندماهه خود را به ستاد ارائه داد.
وى بر پيشرفت كار ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادى تأكيد و خاطرنشان كرد: چشم انداز مبارزه با مفاسد اقتصادى امروز در مقايسه با روز اول صدور فرمان مقام معظم رهبرى در مقابل سران سه قوه خيلى روشن تر و گسترده تر شده است.
حداد عادل در خصوص گزارش سران سه قوه براى ارائه به رهبر معظم انقلاب گفت: در اين جلسه همه دستگاهها نظر خود را راجع به پيش نويس قبلى تهيه و تقديم حسينى مسؤول ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادى كردند تا اين نظرات در گزارش نهايى درج شود.

گروه سياسى: دبير ستاد مركزى بزرگداشت ارتحال حضرت امام(ره) با اشاره به فضاى معنوى حسينيه جماران اظهار داشت: حسينيه جماران داراى جايگاهى مقدس و پراهميتى است و امام(ره) در اين مكان بر بسيارى از افراد كه داراى روحيه تأثيرپذيرى بودند، تأثير گذاشتند.
به گزارش ايسنا محمدعلى انصارى هم چنين با اشاره به سادگى و بى آلايشى حسينيه جماران افزود: اين امكانات محدود در اختيار قوى ترين مرد تاريخ و رهبر بلامنازع اين كشور بود. امام خمينى(ره) هميشه بر سادگى مسؤولان و اطرافيانشان تأكيد مى كردند.
وى با تأكيد بر اين كه نسل اول انقلاب كه امام(ره) را درك كردند، چه از نزديك و دور، همه سرباز انقلاب هستند و وظيفه آن ها بسيار جدى تر و خطيرتر از وظيفه نسل دوم و سوم انقلاب است، ادامه داد: امام(ره) خود سربازى بودند كه آماده هرگونه فداكارى در راه انقلاب بوده و لحظه اى آرامش نداشتند.
انصارى با بيان اين كه پايان دولت هشت ساله يكى از شاگردان امام(ره) - خاتمى - در حال اتمام است، گفت: در هشت سال گذشته خدمات زيادى صورت گرفت و نبايد اين خدمات را با سياه نمايى ناديده گرفت. عده اى در هنگام وقوع دوم خرداد سعى كردند كه در آن تشكيك به وجود آورند ولى اين هشت سال باعث افتخار است. ما توانستيم به خودكفايى گندم برسيم كه يكى از آرزوهاى امام(ره) رسيدن به خودكفايى در اين زمينه بود.
دبير ستاد مركزى بزرگداشت ارتحال حضرت امام(ره) با اشاره به اهميت نقش مردم در ديدگاه امام(ره) اظهار داشت: امام(ره) اعتقاد داشتند كه مردم پرچمدار اين نظام هستند و بايد مردم خود، تكليف سرنوشت خود را تعيين كنند.

گروه سياسى: كونداليزا رايس با متفاوت دانستن ايران با عراق، تهران را به حمايت مالى از گروه هاى فلسطينى و لبنانى متهم كرد. وزير امور خارجه آمريكا در مصاحبه با شبكه تلويزيونى «ايمد» تفليس در عين حال اعلام كرد: آمريكا قصد حمله نظامى به ايران را ندارد. رايس گفت: وضعيت ايجاد شده در عراق با وضعيت موجود در ايران تفاوت دارد. مسؤولان عراقى ۱۲ سال متوالى در برابر جوامع بين الملل با گستاخى ظاهر مى شدند تا در نهايت منجر به آن شد كه مسأله بركنارى صدام مستبد در دستور كار قرار بگيرد. وى در ادامه با تروريست خواندن گروه هاى فلسطينى و لبنانى و متهم كردن ايران به حمايت مالى آنها ادعا كرد: اما آنچه به ايران مربوط مى گردد مسأله حمايت تهران از گروههاى تروريستى فلسطينى و لبنانى و مساعدت و كمك مالى ايران به آنها مى باشد.