هانس گونگ
ترجمه: مسعود فريامنش
ژان پل دوم، پاپ مشهور و محبوبى بود
كه در مدت طولانى زعامت بر كليساى كاتوليك منشأ تحولات فراوانى شد . معمولاً نظر عامه بر آن است كه اين تحولات، مثبت بوده است.
به همين اعتبار ژان پل دوم از زمره رهبران تحول طلب به شمار مى آيد.
اما در كنار موافقان او جمعى نيز به مخالفت برخاسته اند. پاره اى از اين مخالفان، خود در حلقه كشيشان و الهى دانان هستند.
هانس گونگ ، متأله بزرگ آلمانى از اين جمله است .
وى كه خود روزگارى دركسوت كشيشى بود به واسطه انتقاداتى كه بر كار و بار پاپ ژان پل دوم داشت از اين سمت خلع شد.
هانس گونگ در مقاله اى كه از نظر مى گذرد به خلاف فضاى شايع همدلانه اى كه نسبت به ژان پل دوم وجود دارد به نقد بى رحمانه آرا و مواضع او
پرداخته است. كونگ شاخص ترين الهى دان و فيلسوف دين
در حوزه فرهنگى آلمان است .
مهم ترين نظريه او «اخلاق جهانى مبتنى بر دين» است.
گروه انديشه
كليساى كاتوليك در مخمصه هايى هولناك گرفتار آمده است. با مرگ پاپ ژان پل دوم، كليسا بايد در پرتو انتخاب پاپى جديد به حيات خود ادامه دهد.
ژان پل دوم را به گونه اى تكريم كرده اند كه رئيس جمهور آمريكا و يا در حكومتى همانند، صدراعظم آلمان هم به حد آن نتوانند رسيد. در اين بين برخى ديگر مى پندارند كه پاپ آنها را از نظر دور داشته بود، مردى كه از نگاه ايشان صاحب منصبى لجوج و خودرأى بود كه در عوض گردن نهادن به طريق مسيحايى ، جمله استطاعتش را در يك نظام اساساً غيرمردمسالار در كار در آويختن به قدرت كرد.
حتى به عقيده بسيارى ازكاتوليكها، پاپ سابق در منتهاى ناتوانى اش از رهاكردن قدرت استنكاف مى ورزيد و مظهر كليساى پرزرق و برقى بود كه متصلب شده و در پس پشت ظاهر چشم نوازش به كهولت و فرتوتى گراييده بود. اكنون فضاى آكنده از شادى اى كه در خلال برپايى شوراى واتيكان دوم (۱۹۶۲تا ۱۹۶۵) ، حاكم بود، ديگر به چشم نمى خورد.
بسيارى به علت سرخوردگى از خودبينى نظام كليسا خود را كنار كشيده اند و ياحتى از آن روى برگردانده اند. در نتيجه ، مردمان بسيارى با يك مجموعه غيرقابل قبول جايگزين ها مواجهند:«شرافتمندانه عمل كردن يا وانهادن كليسا». اميد نو تنها هنگامى سر برمى آورد كه مقامات كليسا در رم و در نظام اسقف سالار دوباره به حوزه [مطالعات] انجيل علاقه مند شوند.
يكى از مختصر بارقه هاى اميد، موضع پاپ ژان پل دوم بر ضد جنگ عراق و على الاصول برضد جنگ بوده است. همچنين نقش اين پاپ لهستانى در يارى رساندن به فروپاشى اتحاد جماهير شوروى را به حق مورد تأكيد قرار داده اند. اما مبلغان دستگاه پاپى نيز در باره اين نقش بيش از حد مبالغه مى كنند. با اين همه، رژيم حكومتى شوروى به سبب نقش پاپ برچيده نشد، بلكه [اين رژيم] در عوض، به سبب ناهمسازى هاى اجتماعى و اقتصادى ذاتى دستگاه حكومت شوروى ، از درون متلاشى شد.
به عقيده من كارول وويتيلا نه تنها بزرگترين پاپ قرن بيستم نيست ، بلكه بى ترديد در ضد و نقيض گويى سرآمد پاپ هاى قرن بيستم بود. تلخيص دوران تصدى اش و ساده كردن آن به يك مخرج مشترك از اين قرار است: «سياست خارجى » او نوگروى ، اصلاح و گفت وگو با ساير جهانيان را الزام مى كند اما سياست داخلى وى ، كه براى بازگرداندن وضعيت پيش از شوراى واتيكان ، ممانعت از اصلاحات و نفى گفت وگو در درون كليسا و [فراهم آوردن] سيطره مطلق كليساى كاتوليك روم طرح ريخته شده، آشكارا آن را نقض مى كند. اين ناسازگارى در عرصه هاى بسيارى هويدا است. در حالى كه ، آشكارا به جنبه هاى مثبت اين دوره پاپى معترفم و در ضمن نيز تا حد زيادى بر آن تأكيد رسمى هم كرده ام، مايلم كه توجه خود را بر روى ۹ تناقض غيرقابل انكار معطوف كنم:
۱ )حقوق بشر :
ژان پل دوم، برحسب ظاهر مدافع حقوق بشر است، در حالى كه آن را از اسقف ها، الهى دانان و زنان دريغ مى دارد. واتيكان روزگارى خصم سرسخت حقوق بشر بود، اما اين روزها بى اندازه در پى شركت جستن در خط مشى سياسى اروپا است و اعلاميه حقوق بشر شوراى اروپا را امضا كرده است.
همچنين در وهله نخست، بايد بسيارى از مجموعه مقررات قانون قرون وسطايى كليساى مطلق گراى رومى اصلاح شوند. كليساى كاتوليك رومى با مفهوم تفكيك قدرت و شالوده عمل قانونى جديد غريبه است. فرايند مطالبات قانونى در كليسا امرى ناشناخته است. عاملين اين كاركردها و عملكردهاى واتيكان در مقام قانون گزار، خود مدعى العموم و قاضى هستند. نتيجه آنكه هركشيش، الهى دان يا فرد عامى كه وارد اختلاف نظر قانونى با دادگاههاى عالى كليسا مى شود در عمل هيچ اميدى براى موفقيت ندارد.
۲) نقش زنان:
ستايشگر بزرگ مريم عذرا از مفهوم جليل زنانگى سخن مى راند، اما در همان حال زنان را از نظارت بر مواليد [كنترل زاد و ولد] منع مى كند و آنها را از شركت در مراسم اعطاى رتبه هاى مقدس [مراسم كشيش گمارى] باز مى دارد.
نتيجه آنكه نوعى نفاق و شقاق ميان عامه گرايى ظاهرى و خودمحورى درونى در كار است. اين امر به اين منجر مى شود كه اسقف هايى كه به كليساى كاتوليك روم گرايش دارند، نسبت به زنان بى اعتنا شوند، همانطور كه در مورد مناقشه مربوط به مشاوره درباره سقط جنين پيش آمد.(درسال ،۱۹۹۹ پاپ به اسقف هاى آلمانى فرمان داد تا مراكز مشاوره را تعطيل كنند. اين مراكز تأييديه هايى را براى زنانى كه بعداً مى خواستند سقط جنين كنند، توزيع كرده بودند) بعدها اين امر منجر به رويگردانى جمعى فزاينده آن دسته از زنانى شد كه تا آن زمان به كليسا وفادار مانده بودند.
۳) اخلاق جنسى
پاپ ژان پل دوم درحالى كه عليه رنج و مسكنت آدميان درجهان سخن مى گفت، به دليل مواضعش نسبت به نظارت بر مواليد [كنترل زاد و ولد] و رشد فزاينده جمعيت تا اندازه اى مسؤول اين رنج است.
وى درخلال سفرهاى متعددش و [نيز] در سخنرانى اش در مجمع عمومى سازمان ملل به سال ۱۹۹۴ راجع به «جمعيت و توسعه» در قاهره مخالفتش را با وسايل پيشگيرى از باردارى اعلام كرد. درنتيجه مى توان پاپ را، بيش از هر دولتمرد ديگرى، تا اندازه اى مسؤول رشد مهارگسيخته جمعيت در برخى كشورها و شيوع بيمارى ايدز در آفريقا دانست.
نتيجه آنكه حتى دركشورهايى كه بطور سنتى پيرو آيين كاتوليك هستند، به مانند ايرلند، اسپانيا و پرتغال، اخلاق جنسى سفت وسخت پاپ و كليساى كاتوليك روم صريحاً يا تلويحاً ردشده است.
۴) تجرد كشيش ها:
كارول وويتيلا به دستاويز تبليغ تصوير سنتى مرد مجرد كشيش، مسؤوليت اصلى قحط اسفبار كشيش، زوال و اضمحلال بهروزى و سلامت معنوى در بسيارى از كشورها و رسوايى غلام بارگى كليسائيان را بردوش مى كشد و ديگر نمى توان بر اين امر سرپوش گذاشت.
هنوز هم مردانى كه حاضرشده اند زندگى شان را وقف عالم كشيشى كنند از ازدواج منع مى شوند.
اين تنها يكى از نمونه هايى است كه نشان مى دهد ژان پل دوم همچون ديگر پاپ هاى سلف خود، چگونه تعاليم كتاب مقدس و سنت سترگ آيين كاتوليك در نخستين هزاره سلطنت مسيح را كه مستلزم تجرد كشيشان نبود به طاق نسيان انداخته است.
اگر كسى به خاطر منصب و مقامش، مجبور شود كه زندگى اش را بدون زن و فرزند سركند، بيم آن مى رود كه يكپارچگى طبيعى جنسى وى لطمه ببيند و رو به نقصان نهد و براى نمونه، اين امر مى تواند به غلام بارگى [ميل جنسى به كودكان] منجر شود. نتيجه آنكه مناصب [كليسايى] توخالى و پوچ شده اند.
ديرى نمى پايد كه تقريباً دوسوم كشيش نشين ها، هم دركشورهاى آلمانى زبان و هم در كشورهاى ديگر، خالى از كشيش خواهدشد و مراسم منظم، عشاى ربانى نيز اجرانخواهدشد. اين نقصى است كه منجر به روند روبه تقليل شمار كشيشان مهاجر از ديگر كشورها (يك ميليون و چهارصدهزار نفر از كشيشان آلمان از كشورهاى لهستان، هند و كشورهاى آفريقايى هستند) شده است و اين امر را ديگر نمى توان ناديده گرفت. شمار كشيشان منصوب شده در آلمان از ۳۶۶ نفر در سال ۱۹۹۰ م به ۱۶۱ نفر در سال ۲۰۰۳ م كاهش يافته است و ميانگين شمار كشيشان فعال امروزه درحدود ۶۰ نفر است.
۵) نهضت وحدت كليساها:
ژان پل دوم ظاهراً سخنگوى نهضت وحدت كليساها است.
با اين وصف، در همان حال به شدت نگران مناسبات واتيكان با كليساهاى ارتدوكس و پروتستان كالوينى است و از به رسميت شناختن مناصب كليسايى و مراسم عشاى ربانى آنها تن مى زند.
پاپ مى تواند به توصيه چند هيأت تبليغى و پژوهشى جهانى توجه كند و از واسطه به رسميت شناختن مناصب و مراسم مذهبى كليساهاى غيركاتوليك و مجاز شمردن مراسم عشاى ربانى آنها پيگير عملكرد بسيارى از كشيشهاى محلى باشد. وى همچنين مى تواند مطالبه بيش از حد قدرت قرون وسطايى واتيكان را در چهارچوب تعاليم كليسا و رهبرى آن، در مقايسه با كليساهاى شرق و كليساهاى پروتستان كالوينى، تعديل كند و نيز مى تواند به خط مشى واتيكان در باب روانه كردن اسقف هاى كاتوليك رومى به مناطق تحت اشراف كليساى ارتدوكس روسيه پايان دهد. پاپ مى تواند اين كارها را انجام دهد، اما ژان پل دوم چنين تمايلى نداشت. در عوض، وى قصدداشت تا نظام قدرت كليساى روم را حفظ كند و حتى افزايش دهد. به اين دليل، او به سالوس و رياى زاهدمآبانه اى دست يازيد. بيانات گفته شده بر منابر و تربيون هاى جهانى و ظاهرسازى هاى پوچ و بى اساس بر سياستهاى قدرت طلبانه روم سرپوش گذاشته اند.
نتيجه آنكه پس از شوراى جهانى كليساها در سر راه تفاهم جهانى مانع ايجاد شد و ارتباط ميان كليساهاى ارتدوكس و پروتستان بارى است گران كه بر دوش شوراى جهانى كليساها مانده است. اين پاپ همچون اسلافش در قرنهاى يازده و شانزده، ثابت كرد كه خود بزرگترين مانع در سر راه وحدت كليساهاى مسيحى بود.
ادامه دارد
