مهرى حقانى
جشنواره اى از نام هايى كه پس از سالها از كودكى تا به حال دوباره شنيده مى شوند، مثل دويدن آب در شيار خشك خاك ، پرهيجان است. همين است كه فوراً به دوست آذرى زبانم ، زنگ مى زنم «يادواره فردوسى ، تالار وحدت و كاخ نياوران» يك لحظه، تمام بحث و كنكاش هايمان بر سر مليت، هويت ايرانى و همزيستى اقوام و درد و اعتراض هميشگى او را از ياد مى برم ، تنها نام ايرانى اش را صدا مى كنم. اما منيژه پروايى ندارد ، از اين فارسى بازيها خوشم نمى آيد، نمى شود بقيه را منكر شد آن وقت...
همراه من قطع شد و من به تنهايى به پاى آواز سراينده ايران زمين رفتم، بى آنكه لحظه اى شك كنم كه فردوسى از منيژه رنجيده است ، چه كه، او نام ايران را از سيستان تا توران زنده كرد و خيمه خود را بر سر ستون هاى خرد، راستى و هنر برنهاد.
امسال هفته ميراث فرهنگى به نام فردوسى آغاز شد. غروب يكشنبه ۲۵ ارديبهشت كه روز فردوسى نام گرفته است با دو برنامه جداگانه در تالار وحدت و كاخ نياوران برگزار شد. در حقيقت روز بزرگداشت فردوسى، بزرگداشت يكسرى آيين ها و سنتهاى فراموش شده در سطح شهر و مراكز فرهنگى است. نقالى، شاهنامه خوانى ، تلفيق هنر و شاهنامه و از سوى ديگر گردآوردن پژوهشگران و نويسندگان قديمى كه از سالهاى دور دراين حوزه مشغول بوده اند.
برنامه بزرگداشت در تالار وحدت، خلاصه اى بود از سخنرانى چندتن از اساتيد پژوهشگر و موسيقى گروهى كه مى كوشيد با بهره گرفتن ازسازهاى كوبه اى ، رنگ و بويى حماسى تر به ضرب خود بدهد اما با وجود آواز زيباى خواننده گروه، اشعار شاهنامه در آن ميان گم مى نمود. مى توان گفت اشاره دكتر مجتبايى شاهنامه پژوه به ادامه چنين برنامه هايى چه آنها كه درميان همزبانانشان هستند مثل حافظ ، سعدى و فردوسى و چه آنها كه بين همزبانانشان نيستند مثل جلال الدين بلخى، گنجوى و خاقانى از غلبه مدح به جاى بررسى در جلسه مى كاست. شايد اشاره پايانى وزير فرهنگ به استفاده از همه ظرفيت هاى جهان امروز دركارگاه فكر و ذهن ايرانيان و ايجاد خلاقيت در آن بهترين چارچوب كارى در برگزارى چنين برنامه هايى باشد.
دراين ميان ، تالار آبى كاخ نياوران در حركتى هماهنگ با سرسراى تالار وحدت، نمايشگاهى از چاپ سنگى تصاوير شاهنامه نمايش مى داد. شاهنامه خوانى برنامه بعدى است. عزت الله ... مهرآوران يكى از شاهنامه خوانان قديمى دراين مورد مى گويد شاهنامه خوانى با نقالى تفاوت دارد. نقالى يك هنر مردمى است يعنى در قهوه خانه ها اجرا مى شود اما شاهنامه خوان يك مقام فرهنگى است. در نقالى ما تصرف در شاهنامه داريم و از اشعار شاعران ديگر هم استفاده مى كنيم و پند مى دهيم ولى در شاهنامه خوانى حق تصرف نداريم. شاهنامه خوان آن را باز مى كند و از روى آن مى خواند. شاهنامه خوانى گاه با موسيقى همراه مى شود و درمناطق مختلف با موسيقى همان منطقه خوانده مى شود. زيباترين شكل آن درميان عشاير بختيارى است و به طور برجسته ترى جنبه تغزلى و حماسى آن رعايت مى شود . شايد پيشينه اين هنر ، به زمانى كه سياوش در بخارا كشته شد برمى گردد كه قوالان و ترانه خوانان دوره گرد بر سوگ سياوش نوحه مى خوانندكه به نوعى قديمى ترين گونه نمايش درايران است.
مهرآوران از آخرين نسل شاهنامه خوانان است. وى براى نخستين بار ، شاهنامه خوانى زن را وارد شاهنامه خوانى كرده . او از قطعه اپرايى ساخته خودش مى گويدكه بنا بودبا حسين سرشار اجرا شود ولى در جشن ايران برگزار شده بود.
مراسم آيينى سياوش خوانى در فضاى باز كاخ نياوران در برابر عمارت اصلى اجرا شد. اما رگبار تند باران كه گرفت، سوگ سياوش نيز برچيده شد.
مرورى كوتاه بر پرونده مديريت فرهنگى كشور در سالهاى اخير از نقاط عطف جديدى خبر مى دهد برنامه هاى بزرگداشت بزرگان ادبيات و تاريخ ايران و بر سر زبان آمدن نامهايى كه سالها يا مهجور بوده اند يا دچار برخى نقدهاى متناقض شده  اند. اين حركت فرهنگى اگرچه تولد خود را جشن مى گيرد، تولد، دوباره گفتن و زنده كردن نهادهاى ايرانى ، اما به نظر مى رسدهمچنان در زير سايه سنگين مديحه سرايى و سخن كشدار و نه چندان پرجاذبه مدح و توصيف به سر مى برد به ويژه آنكه اگر در پى يافتن و گردآوردن مخاطبان كم سن و سال تر نيز باشد. تلفيق موسيقى حزين و اشعار حماسى فردوسى، تكه كلامهاى تكرارى اكثر مجريان چنين مراسمى چون اينكه «هيچ شاعرى در دنيا نبوده كه چون فردوسى تمام عمر خود را به نگارش يك كتاب بپردازد»، تكرار جزوه هاى دانشگاهى آن هم در حد مدح و ثناو خلاصه كردن نبوغى چون فردوسى به نجات واژگان فارسى از يوغ عربى نويسى ... همه و همه آن چيزى نيست كه صندلى هاى نيمه پر تالار مركزى وحدت را فراتر از اين ببرد. هرچند همواره بايد گفت اين همه، يك آغاز و يك دوباره نگرى است. گذشته فرهنگى ، هنگامى ارزشمند مى شود كه به روش بررسى مجهز شود. فلسفه و نگاه فردوسى به اجتماع انسانها ، تفاوت هاى بارزى هم دارد، مهم ترين تأكيد شاهنامه بر عنصر خرد و دانش است. آنچه برسر تمام شاهان، پهلوانان ، زنان و مردان شاهنامه سايه مى افكند و اردوگاه هريك را جدا مى كند ميزان خرد و دانش آنهاست. بدين معنا، جهالت در دستگاه فكرى فردوسى ، جايگاهى ندارد. تمايز ديگر اين فلسفه، برخلاف تفكر دنيا گريز و ادبيات نفرين و زارى بر زندگى اين جهانى، عنصر تحرك، تجربه و آزمايش است. بار معنايى واژگان «گيتى » در زبان فردوسى بسيار مهم فرض شده است. نظم و پشتكار و كوشش در پيروزشدن در صحنه نبرد زندگى ، مضمون اصلى داستانهاى فردوسى است. نكته ديگرى كه مى تواند فردوسى را از ادبيات مردسالار و يا جايگاه صرفاً تغزلى زن ، دور كند، آن است كه فردوسى بدون نفى عنصر زنانگى و زيبايى زن، نقش هاى جدى و سازنده به زنان داستانهاى خويش، واگذار مى كند. از ارائه كاراكترهاى بى باك، شجاع و خردمند شرم نمى كند. همچنان كه از مفهوم زيباى عشق نيز دور نمى ماند. اما هارمونى جدايى ناپذير شاهنامه عنصر شادمانى ، خوش داشتن زندگى و سرور و جشن است. شادى در شاهنامه ، اهرم تحرك و خشنودى از زندگى است.
در نهايت آن كه ،هويت ايرانى چتر دربرگيرنده اى است كه هرگونه يكسويه نگرى و افراط يا تفريط در هرگوشه اى از اين خاك گسترده مى تواند از ارزش تلاشهاى انجام شده، در حوزه ديگر بكاهد. نكوداشت بزرگان فرهنگى اين سرزمين، بيش از هرچيز نيازمند نكوداشت گفت وگوى خرده فرهنگ ها، زبانها، قوميت ها و تفكرات داخلى است. چه كه ايران زمين فردوسى، پهنه گسترده و در برگيرنده تمام رنگها و آواهاست.

جواد دليرى
«ما همواره اعلام كرده ايم كه براى رسيدن به قدرت از امكانات دموكراسى استفاده خواهيم كرد، ولى پس از رسيدن به قدرت، هيچ كدام از امكاناتى را كه خودمان در اپوزسيون از آنان بهره گرفتيم در اختيار مخالفان خود نخواهيم گذاشت.»
گوبلز وزير تبليغات هيتلر
دنياى امروز با تكيه بر افكار عمومى اداره مى  شود، يا حداقل چنين به نظر مى رسد. زيرا بدون جلب رضايت اكثريت مردم، اداره هيچ جامعه اى دوام نخواهد داشت. با گسترش سياست مردمى و درگير شدن روز افزون مردم و شهروندان عادى در مسائل سياسى، جلب و حفظ افكار عمومى، تبليغات به ويژه تبليغات سياسى نقش تعيين كننده اى دارد. حتى اگر نيمى از قدرتى كه به تبليغات نسبت مى دهند، واقعيت داشته باشد، باز هم قدرت آن سهمگين است. در چنين شرايطى تبليغات، مدعى است كه مى تواند رفتار پيچيده ترين شهروندان را تعيين كند. واژه تبليغات از واژه لاتينىpropagaree گرفته شده است. از نظر لغوى به معناى پخش كردن و چيزى را شناساندن است. امروز واژه تبليغ بيشتر به معناى تأثير گذارى بر عقيده است كه در آن هدف نسبت به محتوا از اهميت بيشترى برخوردار است. دكتر محمد دادگران استاد دانشگاه مى گويد: «تبليغ با هدف تأثير گذاردن بر روى شمارى از افراد، پيوستن به يك ايدئولوژى، حزب، تشكل سياسى و همچنين برانگيختن افراد به انجام عملى خاص در جهت اهداف مبلغ است. از همين رو، تبليغات سياسى امروزه بسيار مهم ارزيابى مى شود و با توجه به گسترش ارتباطات، اكنون از اهميت روز افزونى نيز در بين افكار عمومى برخوردار شده است. يكى از مواقع گسترش تبليغات سياسى، ايامى است كه «سياست» موضوع روز است، ايامى چون مقاطع برگزارى انتخابات. در واقع افكار عمومى زمانى از طريق تبليغات سياسى به عرصه مى رسد كه جامعه نسبت به يك پديده مهم اجتماعى از خود مقاومت نشان مى دهد.
افكار عمومى ايران نيز اكنون در آستانه برگزارى انتخابات در حال شكل گيرى است، هر چند، در پيرايى اين افكار عمومى، هاله اى از الهام و سردرگمى وجود دارد اما همواره اين پرسش مطرح بوده كه در چه بسترها و زمينه هايى رشد مى كند؟ و چگونه وسيله رهبران فكرى مرئى يا نامرئى همراه با دخالت گروه هاى مبلغ در هم آميخته و از طريق كانال هاى ارتباطى منتشر و به صورت داورى مردم، نمود آشكار و پنهان دارد.
دكتر دادگران مى گويد:«گروههاى مبلغ كه مى توان به آنها گروه هاى فشار به افكار عمومى نيز ناميد، ممكن است سود طلب يا آرمان گرا باشد. ميزان تأثيرى كه اين گروهها بر افكار عمومى مى گذراند، بستگى به قدرت مالى و نيروى انسانى ساختار و سازماندهى آن گروه دارد.» به گفته وى، «آنان از روش هاى مختلفى براى تحت تأثير قراردادن افكار عمومى استفاده مى كنند. تشكل ها و احزاب سياسى با استفاده از رسانه هاى جمعى از قبيل مطبوعات، نشريات و... مى كوشد در روند افكار عمومى و شكل گيرى آن مؤثر باشند.
اكنون درآغاز روزهاى تبليغات رسمى نامزدان نهمين دوره انتخابات رياست جمهورى ستاد هاى تبليغاتى با بهره گيرى از آخرين روشهاى تبليغاتى سعى دارند تا در افكار عمومى نفوذ پيدا كنند. اكثر ستادهاى انتخاباتى بايستى از عواملى استفاده مى كنند كه ظاهرى آبرومند و مورد قبول داشته باشند چرا كه درصورت عدم شناخت مخاطبان، تبليغات مى تواند اثر نامطلوبى بر جاى بگذارد.
در كنار اين، برخى بررسى ها نشان مى دهد كه ستادهاى انتخاباتى، شيوه و تدابير گوناگونى براى تبليغ نامزد مورد علاقه خود ترسيم كرده اند كه در دور مرحله قبل و بعد از اعلام اسامى نامزدان پياده مى شود.
طبق يك بررسى كه توسط يكى از مراكز دولتى انجام گرفته است، در اين دوره از انتخابات، هزينه هاى انتخاباتى نامزدان به طور سرسام آورى بالا رفته است و اكنون ايجاد يك سايت انتخاباتى روزانه حدود يك ميليون تومان هزينه دارد، ايجاد دفتر و ستاد انتخاباتى، حقوق كاركنان، غذا، اقلام مصرفى هزينه هاى ميليونى روزانه دارد. هزينه چاپ يك پوستر هزينه اى حدود يكصدهزار تومان برآورد مى شود. چاپ پلاكارد، بيلبورد و ... دركنار هزينه هاى سفر و فيلم تبليغاتى و... گوشه اى از اين هزينه هاى سنگين است. با اين حال، هرچند برخى از نامزدان انتخاباتى (همچون مصطفى معين، مهدى كروبى و محسن مهر عليزاده) شماره حساب هاى بانكى براى دريافت كمك هاى مردمى اعلام كردند اما بقيه نامزدان هيچكدام در همين اندازه حداقلى نيز منابع مالى تبليغات خود را اعلام نكردند. به گفته يك مقام مسؤول در ستاد انتخاباتى يك نامزد انتخاباتى مشهور، اين نامزد مطرح در يك سخنرانى خود اذعان كرده كه يك شركت به نام ... خواسته كه هزينه هاى تبليغاتى وى را بپردازد اما همين نامزد حاضر نشده است كه منبع كمكهاى مالى خود را اعلام كند، نامزد ديگر گفته كه هزينه هايش را احزاب حامى اش پرداخت مى كنند. نامزد ديگر كه تلاش بسيارى مى كند تا بگويد به دنبال رفع فساد است. مى گويد: اگر رئيس جمهور شدم بعد از انتخابات هزينه هاى تبليغاتى را به مجلس مى برم و قانونمند مى كنم. او هم نمى گويد منابع مالى اش از كجا تأمين مى شود. برخى ديگر از نامزدان نيز با استخدام دهها نيروى فنى، تبليغاتى سينمايى، روزنامه نگار، مشاور و اجاره روزنامه و....و پرداخت هزينه هاى فراوان، به تبليغات خود ادامه مى دهند.
نامعلوم بودن ارقام و منابع تبليغاتى نامزدان درحالى است كه برخى شايعات نيز در جامعه مطرح است. اختصاص ۵۰ اتومبيل مدل بالا به يك نامزد، حمايت يك شركت خارجى، كنار گذاشتن هزينه اى بالغ بر يك ميليارد تومان، يا پرداخت حقوق هاى ميليونى به اعضاى ستادها و.... در محافل خصوصى و خبرى مطرح است. حتى گفته مى شود يك نامزد گفته است من اگر هزينه هاى تبليغاتى زياد بياورم آن را به كميته امداد هم مى دهم علاوه بر اين، قانون انتخابات رياست جمهورى كه به گفته معاون حقوقى وزير كشور داراى ۱۶ اشكال در بخش تبليغات است، هيچگونه صراحتى درباره هزينه ها و منابع تبليغاتى ندارد و تنها در بخشى از اين قانون، استفاده از امكانات دولتى جرم محسوب شده است.
دكتر امير حسين آبادى استاد حقوق و وكيل دادگسترى مى  گويد: گذاشتن سقف معين براى تبليغات كانديداها محدود كردن حقوق اشخاص است. چون كسى كه امكاناتى دارد كه مى تواند بيشتر برنامه هاى خود را ارائه كند اين حق را دارد اما بايد بر هزينه هاى بى حساب و رويه نظارت شود و مشخص شود كه افراد از كجا اين هزينه ها را صرف مى كنند، چون بسيارى از اين افراد ممكن است از منابع غير دولتى هزينه كنند كه بعد رئيس جمهور وامدار آنها مى شود. اين حقوقدان مى افزايد: به عبارت ديگر بايد منبع تأمين آن هزينه ها مشخص شود چون مشاهده مى  شود كه افراد و گروههايى اين هزينه ها را پردخت مى كنند و رئيس جمهور ناگزير مى شود درآينده وامدار آنها باشد.
دكتر حسين آبادى مى افزايد: موافق نيستم كه به هر نحوى واز هر منبعى صرف هزينه هاى تبليغاتى شود كه بعد رياست جمهورى كه بايد به كشور بپردازد به جاى خدمت به مردم وامدار بعضى از اشخاص يا گروههايى شود كه هزينه هاى تبليغاتى او را پرداخته اند.
بدين ترتيب به نظر مى رسد براى شفاف و عادلانه شدن فضاى انتخابات، ستادهاى انتخاباتى چه پيروز شوند چه نشوند قبل از انتخابات رياست جمهورى حداقل منابع مالى و بعد از انتخابات هزينه هاى تبليغاتى خود را اعلام كنند. قطعاً مردم به رأى دادن به نامزد مورد علاقه خود به تبليغات سرسام آور و پر هزينه بى توجهند و حتى اين هزينه هاى بى مورد نيز در رأى دادن آنها مؤثر است. بنابراين اعلام هزينه ها كمكى به شناخت بيشتر مردم از رئيس جمهور آينده است كه مى خواهد بر كرسى بنشيند كه چهار سال تمام امور اجرايى كشور را ابلاغ مى كند.