استفاده از تحريم اقتصادى به عنوان ابزارى جهت مهار رژيم هاى سياسى و تغيير رفتار و ماهيت آنها در دو دهه اخير گسترش چشمگيرى يافته و كاربرد آن دستخوش تحولات گسترده اى شده است كه در ايجاد اين تحولات نيز سه پديده كلان بين المللى تأثيرات چشمگيرى داشته اند:
۱-  جهانى شدن
۲-  پايان جنگ سرد
۳-  واقعه ۱۱ سپتامبر
روند جهانى شدن تأثيرات مهم و چشمگيرى بر ميزان و چگونگى كاربرد تحريم اقتصادى داشته است. به اين ترتيب كه روند جهانى شدن با ادغام فزاينده اقتصادى، سياسى و فرهنگى كشورها، مرز بين سياست داخلى و خارجى را كمرنگ و سرنوشت اقتصادى و سياسى كشورها را به يكديگر وابسته كرده است.
در اقتصاد جهانى، بروز بحران در يك نقطه مى تواند به سرعت به ساير كشورها منتقل شود و ناكارآمدى يك كشور يا منطقه در جذب سرمايه و توسعه اقتصادى هم مى تواند آهنگ توسعه اقتصادى در ساير كشورها و مناطق را متأثر سازد. لذا در روند جهانى شدن، به منظور تغيير رفتار و ماهيت رژيم هاى سياسى به نحو چشمگيرى از تحريم اقتصادى استفاده شده است.
كاربرد تحريم اقتصادى عليه كشورها پس از پايان جنگ سرد نيز بسيار چشمگير بود و در اين ميان آمريكا بيشترين بهره را از اين وضعيت برد. آمريكا پس از پايان يافتن جنگ سرد و فروپاشى اتحاد جماهير شوروى، از آزادى عمل بيشترى در صحنه سياست جهانى برخوردار شد و از تحريم به عنوان ابزارى در جهت تضمين موازين مورد نظر خود در ساير كشورهاى جهان استفاده كرد. اين كشور در فاصله سال هاى ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۶ براى پيشبرد سياست هاى خود در اقصى نقاط جهان در ۵۰ مورد، از تحريم هاى اقتصادى استفاده كرد.
واقعه ۱۱ سپتامبر نيز، تحريم اقتصادى را متحول ساخت. اكنون دامنه كاربرد تحريم اقتصادى گسترده شده و ديگر محدود به دولت ها نيست و عليه سازمان ها ى تروريستى، افراد حامى آنها و شركت هايى كه با كشورهاى حامى تروريسم به مبادله تجارى اقدام مى كنند، نيز به كار خواهد رفت.
در همين چارچوب شايان ذكر است امروز افزايش كاربرد تحريم اقتصادى براى دفاع از حقوق بشر و دموكراسى نيز قابل توجه است.اعمال اين نوع تحريم (اقتصادى) را مى توان عليه رژيم صهيونيستى در اشكال مختلف آن از جمله تحريم محصولات و كالاهاى اين رژيم از سوى كشورهاى جهان به ويژه كشورهاى عربى و اسلامى منطقه (خاورميانه) شاهد بود. امروزه اين ابزار (تحريم)، به عنوان راهكارى متناسب با قوانين بين المللى جهت ضربه زدن به رژيم صهيونيستى، طرفداران خود را پيدا كرده است.
گفتنى است محيط وب، به عنوان يكى از رسانه هاى مهم تبليغاتى - اطلاعاتى در جهان امروز (يا به عبارتى عصر ارتباطات)، فضايى مناسب براى تبليغ و ترويج و همچنين اطلاع رسانى حول موضوع تحريم محصولات اسرائيلى است. لذا در گزارش حاضر بر آنيم به معرفى مشهورترين وب سايت مربوط به تحريم كالاها و محصولات اسرائيلى و برنامه هاى مختلف آن در اين زمينه بپردازيم.
الف) بيگ كمپين و چگونگى شكل گيرى آن
سايت «بيگ كمپين» از بزرگترين و مشهورترين پايگاه هاى اطلاعاتى وب در ارتباط با تحريم محصولات اسرائيلى است كه منحصراً به فعاليت در اين زمينه مى پردازد.
اين سايت ابتدا با هدف بررسى موارد نقض حقوق بشر در اراضى اشغالى فلسطين از سوى رژيم صهيونيستى و زير پا گذاشتن مقررات و توافقنامه هاى بين المللى (از جمله كنوانسيون چهارم ژنو و قطعنامه هاى سازمان ملل متحد) تأسيس و راه اندازى شد و فعاليت خود را از ژولاى سال ۲۰۰۴ در مجلس عوام انگلستان آغاز كرد. لازم به ذكر است اين سايت متشكل از بخش هاى مختلفى چون اخبار، حوادث مربوط به تحريم (محصولات اسرائيلى از سوى كشورهاى مختلف)، اعتصابات و راهپيمايى هاى صورت گرفته در اين زمينه، دعوت از كشورها، سازمان هاومجامع بين المللى براى تحريم اقتصادى و فرهنگى اسرائيل، معرفى جنبش هاى مختلف براى تحريم و مبارزه در جهت دفاع از حقوق ملت فلسطين است.
ب) اهداف و برنامه هاى سايت
اصطلاح BIG در عنوان سايت، مخفف Boycatt Israel Goods به معناى تحريم كالاهاى اسرائيلى مى باشد و همانگونه كه از نام آن پيداست، سايت مذكور، براى تحريم محصولات اسرائيلى مبارزه بزرگ و گسترده اى تدارك ديده است.
در ارتباط با اهداف طراحان اين وب سايت مى توان به موارد ذيل اشاره كرد كه در بخشى از سايت بيگ كمپين تحت عنوان Aims به آنها اشاره شده است.
۱- تحريم كالاها و محصولات اسرائيلى
۲- تلاش در راستاى قطع روابط تجارى و اقتصادى كشورهاى مختلف جهان با اسرائيل
۳- تلاش درجهت فسخ قراردادهاى تجارى دولت انگلستان و اتحاديه اروپا با رژيم صهيونيستى
۴- مبارزه با اعمال ضد حقوق بشرى رژيم صهيونيستى و رفتارهاى غيرانسانى اين رژيم نسبت به فلسطينيان
۵- فشار بر رژيم صهيونيستى براى رعايت موازين حقوق بشر
۶- سازماندهى حاميان طرح تحريم محصولات اسرائيلى، (اعم از سازمانها، گروهها و ...) سايت «بيگ كمپين» براى رسيدن به اهداف فوق الذكر برنامه هاى مختلفى را به اجرا درمى آورد، برنامه هاى متنوع اين سايت درجهت تحريم اسرائيل در زمينه هاى مختلف اقتصادى، فرهنگى، آكادميك و علمى و ورزشى به شرح ذيل است:
۱) ارائه اخبار و حوادث مربوط به تحريم محصولات اسرائيلى در سطوح (سه گانه) داخلى، منطقه اى و بين المللى:
اين بخش از سايت مذكور شامل آخرين اخبار و اطلاعات مربوط به تحريم محصولات اسرائيلى و اقدامات صورت گرفته از سوى كشورها، سازمانها و مجامع بين المللى است كه برخى از مهمترين اين خبرها از عناوين مطبوعات و جرايد مختلف خبرى (جهان) برگرفته شده است.
در اين چارچوب، جالب توجه ترين خبر منعكس شده در بخش خبرى سايت «بيگ كمپين»، خبر مربوط به ارائه دادخواست ۵۲ سياستمدار ايرلندى (از احزاب گوناگون) و ۱۲ هزار شهروند اين كشور به پارلمان اروپا عليه رژيم صهيونيستى مبنى بر توقف تجاوزات اين رژيم عليه ملت فلسطين است. در اين دادخواست كه به امضاى ۲۷۵ نماينده اروپا و ۲۱۰ سازمان غيردولتى اروپايى (NGO) رسيد، ارائه دهندگان دادخواست، خواستار تحريم تجارى اسرائيل شده و تصريح كرده اند اگر تجاوزات اسرائيل به حقوق بشر فلسطينى پايان نيابد، تحريم مذكور عملى خواهد شد. در اين دادخواست ساخت ديوار حائل به عنوان اقدامى نژادپرستانه از سوى رژيم صهيونيستى، اوج تجاوز به حقوق بشر شناخته شده است.
در قسمت ديگرى از بخش اخبار، به اقدامات صورت گرفته توسط گروه ها و جنبش هاى حامى تحريم (عليه اسرائيل) در اروپا، به منظور تأثيرگذارى بر مقامات سياسى و اعضاى پارلمان انگليس در راستاى حمايت آنها از حقوق مردم فلسطين، پرداخته شده است. جنبش Early Day در اروپا از جمله اين جنبش هاى است كه سايت «بيگ كمپين»، اخبار مربوط به اقدامات و فعاليت هاى گوناگون اين جنبش (درجهت تحريم محصولات اسرائيلى) را بر روى سايت خود منعكس مى كند.
در بخش ديگرى از خبرهاى سايت، شاهد تماس و ارتباط (كه به صورت ايميل و چت كردن انجام مى شود) تعداد بسيارى از اروپاييان با سايت خواهيد بود كه خواستار متوقف شدن معاهدات تجارى و بازرگانى اتحاديه اروپا با رژيم صهيونيستى به منظور مقابله با جنايات اين رژيم (عليه ملت فلسطين) هستند.
در اين قسمت از سايت متن آماده اى براى نامه نگارى به نمايندگان پارلمان انگليس ارائه شده است كه در آن، هرگونه روابط اقتصايد با رژيم صهيونيستى، به عنوان رژيمى كه دستش به خون ملت فلسطين آلوده است، مى شود.
۲- بخش اختصاصى تحريم:
بخش تحريم از مهمترين و فعالترين بخشهاى سايت «بيگ كمپين» است. در اين بخش از سايت به بحث پيرامون انواع تحريم ها عليه رژيم صهيونيستى (كه در ذيل مختصراً به هر يك از انواع آن اشاره خواهيم داشت)، پرداخته شده است:
الف) تحريم فرهنگى در اين لينك ضمن بحث در زمينه چرايى و چگونگى تحريم فرهنگى عليه اسرائيل - به عنوان راهى متعارف براى وارد آوردن فشارهاى بين المللى به دولت اسرائيل - به آخرين اخبار، اطلاعات و اقدامات صورت گرفته در اين راستا از سوى كشورها و سازمانهاى مختلف اروپايى و غيراروپايى اشاره شده است.
در قسمتى از اين لينك كه به چرايى تحريم (فرهنگى) عليه رژيم صهيونيستى پرداخته شده، آمده است: با آنكه هنرمندان اسرائيلى مى توانند هنر خود را آزادانه در سراسر جهان به نمايش بگذارند، هنر هنرمندان فلسطينى به دليل وجود مشكلاتى چون تبعيض، اسارت، تبعيد و حمله اشغالگران صهيونيست، روبه نابودى است.
در اين قسمت امضاءكنندگان از ۱۸ كشور جهان طى دادخواستى بين المللى خواستار تحريم فرهنگى رژيم صهيونيستى شده اند. اين كشورها طى بيانيه اى از تمامى هنرمندان جهان درخواست كرده اند به منظور مقابله با تجاوزات رژيم صهيونيستى، جنايتكاران اين رژيم را تحريم هنرى كنند.
ب) تحريم علمى و آكادميك: تحريم آكادميك، يكى ديگر از انواع تحريم هايى است كه در سايت «بيگ كمپين» به عنوان نمونه اى از تحريمهاى كاربردى عليه اسرائيل، مطرح شده است.
تحريم دو دانشگاه اسرائيلى از سوى اتحاديه ۴۸ هزار نفرى اساتيد دانشگاهى انگليس (AUT)، جديد ترين خبرى است كه در اين بخش از سايت به چشم مى خورد. در همين راستا گفتنى است اتحاديه اساتيد دانشگاههاى انگليس طى تصميمى ( در تاريخ ۲۲ آوريل ۲۰۰۵) اقدام به تحريم دانشگاه اسرائيلى حيفا به خاطر تحديد آزاديهاى دانشگاهى و تحريم دانشگاه بارايلان به دليل تأسيس دانشكده اى در شهرك يهودى نشين آربل واقع در كرانه باخترى (اراضى اشغالى ۱۹۶۷) كردند. اين در حاليست كه تصميم مذكور با محكوميت جهانى جوامع يهودى روبرو گشت.
ج)  تحريم ورزشى: در اين بخش از وب سايت بيگ كمپين، سازمانها و فدراسيونهاى بزرگ ورزشى از جمله فيفا، يوفا و ... به تحريم ورزشى ورزشكاران و تيم هاى ورزشى اسرائيل، تشويق شده اند. در اين بخش در توضيح دلايل و ضرورت تحريم ورزشى اسرائيل آمده است، در حالى كه ورزشكاران اسرائيلى اعم از زن و مرد آزادانه به تمامى نقاط دنيا سفر مى كنند، استعدادهاى ورزشى فلسطينيان به واسطه اشغال غير قانونى (سرزمين فلسطين) و اپارتايد اسرائيلى و مقررات و قوانين حكومت نظامى و آوارگى و تبعيد به هرز مى رود.
۳-  «چرا تحريم؟:»
از بزرگترين قسمتهاى سايت «بيگ كمپين» بخشى تحت عنوان «چرا اسرائيل را تحريم كنيم؟» است. در اين بخش همانگونه كه از عنوان آن برمى آيد، مفصلاً به چرايى تحريم محصولات اسرائيل پرداخته شده و دلايل مختلفى براى اقناع مخاطبان خود جهت پيوستن به جريان گسترده تحريم محصولات رژيم صهيونيستى، بيان مى دارد. براى وصول به اين هدف به برخى مبانى انديشه صهيونيستى اشاره شده كه در آن كمترين وقعى به حقوق انسانى ( مردم فلسطين) نمى نهد.
در اين قسمت به ابعاد مختلفى از كشتار و جنايات رژيم صهيونيستى عليه ملت فلسطين پرداخته شده كه در نتيجه رژيم صهيونيستى را به دليل ارتكاب اين جنايت، مستحق تحريم مى داند.
اما دلايلى كه در اين بخش به عنوان « دلايل تحريم محصولات اسرائيلى» بيان شده است، عبارتند از:
الف) آگاه كردن مردم فلسطين نسبت به اين امر كه آنها فراموش نشده اند.
ب)  حمايت از حقوق بشر فلسطينى،
ج) ابراز مخالفتهاى بين المللى نسبت به اشغالگرى رژيم صهيونيستى و
د) ارائه يك راهكار عملى براى مخالفت و اعتراض به حمايتهاى اقتصادى دولت انگليس از اسرائيل.
در پايان اين بخش همچنين راهكارهايى براى يارى رسانى به تحريم محصولات اسرائيلى شامل انواع تبليغات براى تحريم، دعوت براى تحريم، نامه نگارى، برگزارى اعتصابات وتظاهراتهايى در اين زمينه ارائه شده است.
در قسمت ديگرى از اين سايت به معرفى كمپانى ها و شركتهاى اسرائيلى موجود در انگلستان پرداخته شده است. در اين قسمت علاوه بر معرفى شركتهاى مذكور، حوزه كارى آنها نيز مشخص و اشاره شده است كه اين شركتهاى به ظاهر انگليسى، در زمينه هاى بسيار متعدد و متنوعى از جمله مواد دارويى، مواد غذايى، الكترونيك، امور بانكى و تورهاى هوايى مسافرتى، توليد نرم افزارهاى كامپيوترى، توليد سلاح، تجهيزات سنگين، سيستم هاى امنيتى و حمل و نقل فعاليت دارند. شركتهايى چون فانكو، پالرام پلاستيك، الكترونيك لاين UK، يوروتاس (كارخانه تسليحاتى) و شركت مخابراتى تل رد ، از اين جمله هستند. به عبارت ديگر سايت «بيگ كمپين» اطلاعات جامعى را از شركتهاى مذكور جهت مقابله و تحريم آنها در اختيار كاربران سايت قرار مى دهد.
۴- گروه تحريم اروپايى:
در قسمت ديگرى از سايت «بيگ كمپين» لينكى تحت عنوان «گروه تحريم اروپايى» ديده مى شود. اين گروه با استفاده از راهكارهاى مختلفى چون برقرارى ارتباط با كشورهاى مختلف اروپايى، تشكيل گردهمايى و جلسات گوناگون، جوامع مذكور را به تحريم كالاهاى اسرائيلى در اروپا ترغيب مى كند. گفتنى است اخبار مربوط به تحريم كالاها و محصولات اسرائيلى در اروپا نيز در اين قسمت واقع شده است.
در پايان به تعدادى از سازمانهايى كه در راستاى تحريم كالاها و محصولات اسرائيلى به وب سايت «بيگ كمپين» پيوسته اند، اشاره مى كنيم:
۱- سازمان العوده (انگليس)
۲- جنبش همبستگى بين المللى
۳- شبكه سازمانهاى غير دولتى فلسطين
۴- انجمن همبستگى فلسطين - فرانسه
۵- انجمن اسرائيلى گوش شالوم
۶- مركز اطلاعات اسرائيلى براى حقوق بشر در اراضى اشغالى (بت سلم)
۷- انجمن عربى حقوق بشر (در اراضى اشغالى)
۸- كميسيون حقوق بشر اسلامى
پايگاه اينترنتى «بيگ كمپين» ضمن ارتباط و همكارى گسترده با سازمانها و انجمن هاى مذكور و بسيارى از سامانهاى غير دولتى (در كشورهاى مختلف جهان)، اخبار و اطلاعات مربوط به تحريم محصولات اسرائيلى را در اختيار اين سازمانها قرار مى دهد.
جمع بندى:
در مجموع بايد گفت تحريم اقتصادى هنگامى موفق است كه اولاً هزينه سنگينى بر كشور تحت تحريم تحميل كند. ثانياً فشار اقتصادى را به فشار سياسى مؤثر تبديل كند و تغييرات مورد نظر را در رفتار و يا ماهيت رژيم تحت تحريم به وجود آورد. سوماً، هزينه اى كه بر اقتصاد كشور تحت تحريم تحميل مى كند، به مراتب بيشتر از هزينه آن براى اقتصاد كشور تحريم كننده باشد و بالاخره اينكه، در مقايسه با ساير ابزار و سياست هاى ممكن از مطلوبيت بيشترى برخوردار باشد.
حال با توجه به مطالب فوق الذكر، مى توان گفت سايت اينترنتى «بيگ كمپين» به عنوان مشهورترين پايگاه اطلاعاتى وب در زمينه تحريم محصولات و كالاهاى اسرائيلى در زمينه مهار رژيم صهيونيستى و تغيير رفتار ضد حقوق بشرى اين رژيم در قبال ملت فلسطين، از موفقيت كمى برخوردار بوده است. اين امر دلايل متعددى دارد كه مهم ترين آنها عبارتند از: عدم تناسب بين اهداف و ساختار تحريم هاى مزبور، بى توجهى به ويژگى ها و ساختار سياسى رژيم صهيونيستى و مهم تر از همه، عدم موفقيت سايت در جلب حمايت جامعه جهانى، بويژه سازمان ملل متحد و اتحاديه اروپا براى تحريم همه جانبه رژيم صهيونيستى.
در واقع آنچه مسلم است، اين كه در شرايط حاضر با توجه به قدرت هژمونيك آمريكا در صحنه نظام بين الملل - كه به عنوان بزرگ ترين حامى و پشتيبان اسرائيل محسوب مى شود - پيشبرد سياست تحريم (اعم از اقتصادى، سياسى و فرهنگى) با موانع متعددى روبروست.
اما با اين همه، نمى توان احتمال پيشرفت آن را (در جهت تغيير رفتار اين رژيم) ناديده گرفت.