محمدمهدى غفارى
به مصداق يك ضرب المثل شعرگونه ايرانى: چشم خورشيد چو پنهان شود؛ شب پره بازيگر ميدان شود.
بايد گفت و واقعيت هم اين بود كه، حكومت وقت اتحاد شوروى براى بسيارى از احزاب كمونيستى جهان و كشورهاى اقمارى «شوروى» به منزله چشم خورشيدى بود كه از نعمت هاى آن بهره مند مى شدند. به همان ميزان نيز آمريكا نماد و سمبل شب پره (خفاش) تلقى مى شد. پس جاى هيچگونه ترديدى نبايد باشد كه شب پره (خفاش) در نبود خورشيد؛ شب را ميدان مانور مناسبى براى حيات ادبارگونه خود بداند. با استناد به اين ضرب المثل مى توان تمام دوران بعد از جنگ سرد را به شب تشبيه كرد كه آمريكا با محو اتحاد شوروى از تمام فرصت ها براى دستيابى به اهداف خود در تمام زمينه ها استفاده كرده است. هنگامى كه اتحاد شوروى در فاصله سال هاى ۱۹۹۱-۱۹۹۰ ميلادى فروپاشيد و عملاً اردوگاه كمونيسم به مركزيت مسكو منحل شد؛ روشن بود كه هم احزاب كمونيست جهان و هم كشورهاى اقمارى اتحاد شوروى به دليل قطع كمك هاى اقتصادى، سياسى، تجارى، صنعتى و نظامى اتحاد شوروى (به آنها) در وضعيت دشوارى قرار گيرند. كره شمالى، ويتنام، كوبا و بعضى جمهورى هاى سوسياليستى در خاورميانه و آفريقا و آسيا از جمله كشورهايى بوده اند كه با فروپاشى اتحاد شوروى بيش از هر زمان ديگر ضريب امنيتى خود را از دست دادند.
در چنين شرايطى، فضاى حياتى- سياسى براى دولت آمريكا كه رهبرى اردوگاه سرمايه دارى را به عهده دارد، در جهت بهره گيرى از تحولات پديدار شده بعد از جنگ سرد و فروپاشى اتحاد شوروى فراهم شد. تا زمان فروپاشى اتحاد شوروى، پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو) هماوردى براى پيمان ورشو و در جهت مبارزه با كمونيسم مطرح بود. با اين حال، ناتو حتى پس از فروپاشى اتحاد شوروى فلسفه وجودى خود را به عنوان بازوى اجرايى آمريكا حفظ كرد. عضوگيرى ناتو پس از جنگ سرد و گسترش آن به سمت شرق بيانگر آن است كه آمريكا با جديت تمام درصدد تقويت هژمونى و استيلاى خود بر جهان است. با وجود اين، همه شرايط در انطباق كامل با خواسته هاى دولت آمريكا در جهت رسيدن به اهداف اين كشور نبوده است، زيرا بيدارى افكار عمومى در آسيا، آفريقا و آمريكاى لاتين، رويكرد كشورهاى رها شده از يوغ و سلطه استعمارى آمريكا و اروپا در سده اخير براى تحكيم حاكميت ملى و استقلال ارضى، شكل گيرى اتحاديه هاى منطقه اى نظير: شانگهاى، اتحاديه آفريقا، شكل گيرى بازار آزاد تجارى ميان چين و ۱۰ كشور عضو اتحاديه (آ.سه.آن) تلاش روسيه پوتين براى بازيابى هيمنه و اقتدار گذشته و خروج تدريجى چين از لاك دفاعى- مقابله جدى با تجزيه طلبى تايوان، مخالفت با سياست هاى ژاپن- كه از آن مى توان به عنوان سياست هاى مقابله جويانه با آمريكا در شرق آسيا قلمداد كرد - و بالاخره، بسيارى از تحولات منطقه اى و جهانى باعث شد تا آمريكا آن طور كه عرصه جهانى را براى تاخت و تاز خود پس از فروپاشى اتحاد شوروى در نظر گرفته بود، براى رسيدن به اهداف سلطه جويانه خود مطلوب نيابد. به ويژه آن كه آمريكا با حمله نظامى به افغانستان و عراق مسلمان و مداخله آشكار در ونزوئلا، هائيتى و اكوادور اگرچه از فرمول «مداخله به دلايل انسانى» در اين كشورها استفاده كرد، اما از آنجا كه سياست هاى سلطه جويانه و يكجانبه گرايانه آمريكا با واكنش سخت مردم اين كشورها مواجه شد، همگان ديدند كه دولت آمريكا از به رخ كشاندن عصيان مليت ميليتاريستى خود عليه اين كشورها خوددارى نكرد. حمله نظامى به افغانستان و عراق، در اولى، با نام مبارزه با تروريسم و در دومى، به بهانه وجود سلاح هاى كشتار جمعى تا حدودى مؤيد اين ديدگاه است.
حملاتى كه اعتبار نداشته است، آمريكا را باز هم زير سؤال برد. دقيقاً در چنين شرايطى، كوباى كمونيست، و ونزوئلا به همراه افكار عمومى در آمريكاى لاتين نه تنها از مقابله سياسى با آمريكا عقب ننشستند و مرعوب قدرت نظامى آمريكا نشدند، بلكه بر ميزان فشار افكار عمومى اين كشورها عليه آمريكا افزودند. اندونزى و مالزى نيز در شرق آسيا، حركات نظامى آمريكا را مغاير با حاكميت ملى و استقلال ارضى خود در خصوص حفظ امنيت آبراهه (تنگه) «مالاكا» ارزيابى مى كنند. اما در اين ميان، كره شمالى بلوف نزد و به صراحت اعلام كرد كه داراى سلاح هسته اى است و چنانچه آمريكا بخواهد از مجارى غيرديپلماتيك و مشخصاً از راه هاى نظامى به كره شمالى حمله كند، كره شمالى نيز از اين سلاح براى تأديب متحدان آمريكا در شرق آسيا، يعنى ژاپن و كره جنوبى استفاده خواهد كرد. دليل تشكيل نشدن چهارمين دور مذاكرات شش جانبه در پكن در واقع استمرار همين سياست هاى خصمانه واشنگتن عليه «پيونگ يانگ» بوده است.
دولت آمريكا به دنبال همين سياست، هم اكنون مشغول تدوين يك سناريو و پيشنهاد آن به سازمان ملل متحد است تا از طريق اين سازمان قطعنامه اى صادر شود كه دولت آمريكا با كمك تمام كشورهاى جهان اجازه يابد كشتى هايى را كه وارد محدوده آب هاى سرزمينى كره شمالى مى شوند، مورد بازرسى قرار دهد. اگرچه تا تحقق اين خواسته آمريكا راهى طولانى در پيش است، اما در صورت تحقق آن، آمريكا و متحدانش در شرق آسيا اجازه خواهند يافت تا همه كشتى هايى را كه در آب هاى بين المللى در شبه جزيره كره به مرزهاى آبى كره شمالى وارد يا خارج مى شوند، تحت بازرسى قرار دهد و به اين ترتيب، سناريوى محاصره دريايى كره شمالى را عملاً اجرا كند. قدر مسلم، چين به عنوان عضو دائم شوراى امنيت و متحد سنتى كره شمالى، اين اقدام آمريكا را مغاير با اصول و موازين بين المللى و نيز مغاير با منافع خود در شمال و شرق آسيا مى داند. احتمال آن كه روسيه نيز در كنار چين كه هنوز منافعى براى خود در شمال و شرق آسيا قائل است، براى مقابله با اين سياست آمريكا قرار گيرد، زياد است. بنابراين، اين كره شمالى است كه با دارا بودن سلاح هسته اى و برخوردارى از امتياز حمايت هاى چين و تا حدودى روسيه، فضاى حياتى براى خود پيدا كرده است و در اين فضاى حياتى، قدرت مانور و چانه زنى هاى خود را بالا مى برد. در مورد اين كه آيا كره شمالى مى تواند از طريق سلاح هسته اى آينده خود را تضمين كند يا نه هنوز جاى بحث وجود دارد. با وجود اين، ماندن و بقاى نظام كمونيستى كره شمالى به ميزان قابل توجهى به رفتار نخبگان سياسى كشورهاى ذيربط نظير چين، روسيه و آمريكا به عنوان بازيگران منطقه اى بستگى دارد. آنجا كه منافع چين، روسيه، آمريكا و ژاپن به دليل وجود سلاح هاى هسته اى در كره شمالى از حيطه اقتدار اين كشورها خارج و ناديده گرفته شود، در آن صورت، بايد به انتظار عوض شدن قاعده بازى اين بازيگران بود.