ليلا موسوى زاده

در جامعه امروزى يكى از مؤثرترين راه ها براى موفق شدن، داشتن ارتباط خوب با ديگران است. گفت وگوى اوليه شروع هر رابطه است كه اگر با روشى صحيح صورت گيرد اولين قدم را كه مهم ترين هم هست پيش گذاشته ايم. همه ما مى دانيم كه براى شروع رابطه كارى، دوستانه و... يك صحبت اوليه لازم است كه اگر راه را درست طى كنيم مقدار زيادى از مسير را گذرانده ايم.
در دپارتمان اقتصاد دانشگاه استنفورد (Stanford) مطالعات تحقيقاتى روى فارغ التحصيلان كارشناسى ارشد صورت گرفت كه زمان آن ۱۰ سال پس از پايان تحصيل آنها بود. نتيجه اين تحقيقات نشانگر اين مسأله بود كه معدل آنها هيچ تأثيرى در موفقيت شغلى فارغ التحصيلان نداشته است.
توانايى آنها در گفت وگو با ديگران مهم ترين تأثير را در پيشرفتشان داشته است.
برقرار كردن ارتباط صحيح و داشتن رفتار دوستانه بزرگترين نقش را در موفقيت شغلى ما دارند.
خانم دبرافاين نويسنده كتاب «هنر خوب صحبت كردن» كه تحصيلاتش در رشته مهندسى است، در اين رابطه خاطرات جالبى دارد. اين خانم در گذشته به قدرى خجالتى بوده كه هنگام جلسات كارى در اتاقى پنهان مى شد و يا از ارتباط با آدم ها فرار مى كرد. حالا اين خانم خجالتى تبديل به يك سخنران حرفه اى شده است. او نه تنها رفتار خود را تغيير داده، بلكه به ديگران هم مى آموزد.
فاين مى گويد: توانايى ارتباط با ديگران همراه با روى خوش مهارتى است كه آدم ها بايد ياد بگيرند.
خانم دبرافاين به همراه ديگر اساتيد فن بيان، ۱۲ نكته را براى شروع و به پايان رساندن گفت وگو، ارائه مى دهند.
۱-  هنگامى كه شما در حال آماده شدن براى حضور در يك كنفرانس يا جمعى هستيد، سعى كنيد كه حداقل سه موضوع را براى صحبت كردن در ذهن خود آماده داشته باشيد. علاوه بر آن داشتن چهار سؤال معمولى كه طرف مقابل را مجبور به حرف زدن مى كند. اگر شما ميزبان اين جمع را قبلاً ديده ايد، از دانسته هاى قبلى خود استفاده نكنيد، به عنوان مثال علاقه او به ورزش، سابقه كارهاى قبلى يا فعاليتى كه هر دو در آن شركت داشته ايد...
۲-  در سلام كردن پيشقدم باشيد، اگر مطمئن نيستيد كه آن شخص شما را به ياد خواهد آورد، اسم خود را بگوييد و يا ديدار قبلى را به خاطر او آوريد. همراه با لبخند دستتان را به طرفش دراز كنيد تا استرس شما كمتر شود.
۳-  براى صحبت كردن عجله نكنيد. سعى كنيد اسم  ها را به ياد داشته باشيد و از آنها استفاده كنيد.
۴-  طورى برخورد كنيد تا شخص مقابل شما حرف بزند يا درباره آن جلسه يك حرف عادى بزنيد. مثال «جمعيت چقدر زياد است» يا «موضوع بحث جالبه» و پس از گفتن اين جمله ها از طرف مقابل يك سؤال كنيد تا بحث شما ادامه پيدا كند. مثال: «جمعيت امسال از پارسال بيشتر نيست؟»، «چند سال است كه به اين كنفرانس مى آييد؟» يا اينكه درباره سفرش به آن جلسه يا دليل آمدنش سؤال كنيد.
۵-  حرف هاى شخص مقابل خود را به دقت گوش كنيد و پس از آن عكس العمل نشان دهيد. وقتى كسى با شما صحبت مى كند به دقت به چشم هايش نگاه كنيد و سر خود را به اين طرف و آنطرف نچرخانيد.
۶-  بيشتر گوش كنيد تا حرف بزنيد.
۷- هميشه حرف هاى جالب در ذهنتان داشته باشيد، آگاه بودن از خبرها و موضوعات روز ساختار يك گفت وگو را تشكيل مى دهد. مى توانيد با اين جملات شروع كنيد: «شما درباره اين موضوع چه فكر مى كنيد؟» «آيا شنيده ايد كه... نظر شما درباره...»
در گفت وگوى عادى از حرف هاى منفى و يا بحث برانگيز دورى كنيد، سعى كنيد از گفتن داستان هاى طولانى و خسته كننده استفاده نكنيد، همچنين دادن اطلاعات زيادى درباره موضوعات مختلف ضرورتى ندارد.
۸-  يكى از بهترين روش ها براى آشنايى اين است كه توسط شخص سومى كه طرف مقابل شما برا ى آن احترام زيادى قائل است به او معرفى شويد. مى توانيد از يك دوست مشترك استفاده كنيد تا شما را به شخص مورد علاقه تان معرفى كند.
۹- اگر در ملاقاتى كسى به شما كارت ويزيت (Businesscart) مى دهد، براى آن ارزش قائل شويد. كارت را با دو دست بگيريد،  بخوانيد و آن را در جيب لباس خود يا كيفتان قرار دهيد.
۱۰- مواظب حركات بدن خود باشيد، چهره شما نبايد نشان بدهد كه خسته شده ايد، چرا كه روى ديگران اثر منفى خواهد گذاشت. با اطمينان و خيلى راحت برخورد كنيد، حتى اگر چنين حالتى را نداريد.
۱۱- قبل از اينكه وارد صحبت دو نفر شويد به حرف هاى آنها با دقت گوش كنيد. شما كه قصد نداريد نظم گفت وگوى دو نفر را با يك حرف بى ربط يا بى موقع از بين ببريد؟
۱۲-  چند جمله مناسب براى به پايان رساندن گفت وگو در ذهنتان آماده داشته باشيد تا پايان صحبت شما سرد نباشد. براى مثال مى توانيد بگوييد، «لازم است يكى از مشترى هايم را ببينم؟»، «بايد به كسى تلفن بزنم؟»، «من هنوز ناهار نخورده ام شما چطور؟»
بهترين موقع براى تمام كردن يك گفت وگو چه زمانى است؟
به گفته سوزان رانه (Susan Roane) نويسنده و سخنران كه به او لقب استاد ارتباط دوستانه داده اند، بهترين نوع ارتباط اين است كه ديگران ذهنيتى خوب و مثبت از شما داشته باشند و تمايل اينكه مجدداً شما را ببينند.
راهنمايى او براى رسيدن به اين مرحله اين است كه باهوش باشيد، از جملات كوتاه استفاده كنيد و سريع حرف را به پايان برسانيد.
***
دبرافاين همان زن خجالتى، حالا به يك سخنران حرفه اى تبديل شده است. او مؤسس شركتى است كه اساس كارش آموزش برقرارى ارتباط، براى رده هاى بالاى جامعه و مديران ارشد است.

فروردين ماه:در رشته تخصصى خود- حال يا تحصيلى يا شغلى- با ناكامى و شكست مواجه شده ايد اما روحيه مقاوم و سختكوش شما كمتر اهميتى به اين ناكامى ها مى دهد. سعى كنيد همين روند را ادامه بدهيد. حقيقت «شكست، پل پيروزى است» به هيچ وجه پوچ نيست. مطمئن باشيد كه پنجره هاى بازتر تنها در سايه تلاش مداوم و پشتكار جدى شما، پديد خواهد آمد.


ارديبهشت ماه: توان مالى خود را تقويت كرده ايد، حال يا اين توان مالى در كوتاه مدت براى شما حاصل شده يا اينكه در دراز مدت به آن رسيده ايد. به هرحال اين تغيير شرايط اقتصادى، رفتار و گفتار شما را تحت تأثير قرار داده . سعى كنيد با تجديد نظر در همه روابط و اعمال گذشته، آرمانى ترين شرايط را براى خود و اطرافيان رقم بزنيد.


خرداد ماه:سرسختى هاى نابجا و گاه خالى از آگاهى شما، ايجاد شرايط مطلوب را برايتان از بين برده و يا به عبارت ديگر، مانع از تحقق شادى و نشاط و در كل فضاى ايده آل براى شما شده. سعى كنيد نسبت به خواسته هاى خود كه اساساً نازيبا و غير منطقى هم نيستند، فداكارانه تر و به قول معروف باخته تر برخورد كنيد.


تير ماه: افراط هاى شغلى زندگى خانوادگى شما - حال يا با پدر و مادر يا با همسر- را دچار اختلال كرده. سعى كنيد بين همه زمان هايى كه در زندگى داريد، تعادل ايجاد كنيد. بيشتر به فكر سلامتى خود باشيد و نگذار حقوقى هم از شما ضايع شود. افراطى كه ابتداى مطلب ذكر آن رفت، در صورت كنترل نشدن، عواقب خوشايندى نخواهد داشت.


مرداد ماه: در تصميم گيرى هاى مربوط به كار و زندگى بيشتر دقت كنيد. خصوصاً اين آخرى ها خطاها و كم دقتى هاى شما زياد شده است. پيرامون خود را از انرژى هاى متفرقه پاك كنيد وتنها به روابط و عوامل و امور مثبت بينديشيد. از كوچكترين فرصت ها غافل نشويد. وارد دايره شدن مشكل است. بعد از شروع، امتداد بنا به استعدادهاى شما رقم خواهد خورد.


شهريور ماه:انرژى روحى و جسمى زياد، براى شما پل هاى پيشرفت و ترقى را يكى يكى خواهد ساخت. زمان و امكانات از دست رفته بسيارى داريد كه هر از گاهى ياد آنها مى افتيد و غبطه مى خوريد. عيبى ندارد. گاه تقدير اينگونه رقم مى خورد. سعى كنيد با تقويت ظرفيت هاى وجودى خود از انرژى كه صحبتش بود به نحو احسن استفاده كنيد. روزگار آرمانى گذشته تكرار خواهد شد.


مهرماه: خروش و تلاطمى غريب در وجود خود حس مى كنيد. انگار آرامش مدت هاست به شما روى خوش نشان نداده است. صبور باشيد. زندگى زير و رو فراوان دارد. ضمناً هر تغيير و پريشان احوالى الزاماً معانى منفى در بطن خود نخواهد داشت. هميشه به اين فكر كنيد كه يك روى ديگر هر ماجرا هم ديدنى است و امكان دارد با آنچه كه عيان است، زمين تا آسمان تفاوت داشته باشد.


آبان ماه: شرايط شما مدتهاست كه تغيير كرده، البته نه خيلى طولانى، در حد چند ماه. كم كم خود را با شرايط جديد وفق داده ايد و طبيعتاً عصبى بودن هاى اوليه را هم نخواهيد داشت. اين تطبيق با شرايط و محيط از همان نكات مهم و بى بروبرگشت براى رسيدن به مقاصد و اهداف هر كسى است. سعى كنيد اين تجربه را براى عرصه  هاى مختلف زندگى حفظ كنيد.


آذر ماه: به صداقت هاى شخصى و جمعى بيشتر فكر كنيد. اين جمله اول را به خود نگيريد از اين جهت كه آدم صادقى نيستيد. اين عبارت به اين خاطر مطرح شد كه گاهى سكوت و مگويى، شما را از نعمت صداقت و صراحت دور مى كند. در اظهار مواضع خود محكم و آشكار باشيد. آگاهى خود را حسابى تقويت كنيد و سپس با اطمينان خاطر سراغ مواضع تصميم گيرى برويد.


دى ماه: با تغيير و تحولاتى كه در اين اواخر براى شما اتفاق افتاده و صحبت آن هم در هفته  هاى پيش رفت، كم كم كنار مى آييد. حالا اين تحولات شما را به سمتى برده كه در موقعيت تصميم گيرى هاى تازه قرار داريد. سعى كنيد باورها و عادات خود را بازيابى كرده، نقاط ضعف را مرتفع ونقاط قوت را تقويت كنيد. در تصميم گيرى هاى تازه آينده نگرى را فراموش نكنيد.



بهمن ماه: خستگى روحى و جسمى خود را تا حدود زيادى به شادى بدل كرده ايد. در هفته هاى بعد موقعيتهاى خوشايند پيش روى شما قرار خواهد گرفت و همين ته مانده هاى بى حوصلگى را از شما خواهد زدود. سعى كنيد از فرصت هاى تازه نهايت استفاده را ببريد. به شادى هاى پايدار فكر كنيد. پايدارى در باورها كه يكى از آنها هم، همين احساس رضايت و شادمانى است، اجازه حضور اندوه و به تبع آن اختلال در عملكرد شما را نخواهد داد.


اسفند ماه: در بيان احساسات و كلاً اسرار زندگى خود آگاهانه تر برخورد كنيد. نگذاريد تحولات مقطعى شما از وجود يا به تعبيرى «خوديت» تان دور كند. با خود و اطراف خود صادق باشيد يا به عبارت ديگر به قول سعدى:«به اندازه بود بايد نمود ‎/ خجالت نبرد آنكه ننمود و بود». احتياط كنيد كه سفره دلتان را همه جا باز نكنيد.

يك ماهى جسور و پرطاقت است كه طول عمر زيادى دارد.
با ساير اجتماعات ماهيان هم رفتار مسالمت آميزى نشان مى دهد ولى اشتهاى زيادى دارد و بايد به خوبى به او غذا بدهيد چون در صورت گرسنه ماندن ممكن است به يك ماهى مهاجم تبديل شود و باله هاى ساير ماهيان را گاز بگيرد. رويهم رفته نگهدارى اين ماهى بسيار ساده و تكثيرش نسبتاً آسان است.
بدنش نقره اى و به طور خفيفى متمايل به سبز است، همچنين يك علامت لوزى شكل سياه رنگ در دمش ديده مى شود. باله هاى جنس نر قرمز و باله هاى ماده ها تقريباً بى رنگ است.
اين ماهى در قسمت هاى سطحى آكواريوم شنا مى كند. همه چيز خوار است، هر نوع غذايى را مى پذيرد و حداكثر تا ۱۱ سانتيمتر رشد مى كند.
بومى آرژانتين، پاراگوئه و جنوب شرقى برزيل است.

آرزو رستم زاد
ساعت از نيمه هاى شب گذشته است و هنوز نگاه تو با عجله ميان عقربه هاى ساعت، بالش نرم كنار دستت و ورقهاى دست نخورده كتاب جابه جا مى شود.
تقويم نشان مى دهد ۱ خرداد و تو فكر مى كنى چقدر خوب بود اگر به جاى كلمه خرداد، ارديبهشت يا تير را مى ديدى... نه! اصلاً  هرچه كه مى خواهد باشد؛ غير از اين اسم پنج حرفى اضطراب آور! خرداد هر سال، هميشه جزو ماههاى خاص آن سال است. طالع اين ماه را براى اهل مدرسه با اضطراب نوشته اند انگار! مسأله هاى حل نشده، كتابهاى نخوانده، جزوه هاى ناقص و شبهايى كه كوتاه تر از ديگر شبها به نظر مى رسند و خواب آلودگى و رخوتى كه سنگين تر از هميشه، خودشان را روى چشمهاى آدم هوار مى كنند!
قصه تكرارى خرداد، حتى اگر تا ابد هم تكرار شود، باز همان هيجان و دلهره دفعه اول را دارد. امتحان ها مگر مى توانند رنگ خاصى به زندگى آدمها ندهند؟!
< < <
مونا سال دوم دبيرستان است و جزو همان دانش آموزانى كه خرداد را ماه نزول عذاب مى دانند! مى گويد: «هميشه از عيد به بعد وضعيت درس خواندن فرق مى كند. هر روز كه به خرداد نزديكتر مى شويم، اضطراب بيشترى پيدا مى كنيم. ساده كه نيست! نتيجه يك سال تلاش است!...»
و اين، اعتقاد خيلى از افراد است كه همه يك سال تلاش قرار است در چند شب خلاصه شود. يك سال تلاشى كه به عواملى خيلى بيشتر از صرفاً تلاش يك ساله بستگى دارد. عواملى كه گاه ممكن است نتيجه همه تلاشها را كاملاً برعكس كنند!
اينكه تقريباً هر دانش آموزى در يكى از دو گروه «شب امتحانى» و «غيرشب امتحانى» جاى مى گيرد، آنقدر بديهى است كه در نگاه اول، بهتر است از گفتنش چشم پوشى كنيم. اما وقتى همين جمله بديهى بتواند با چند عامل خارجى نقض شود، آن وقت ارزش گفتن پيدا مى كند!
ديدگاه رايج آن است كه دانش آموزان گروه دوم، يعنى آنها كه در طول سال درسها را مطالعه مى كنند، موفق ترند اين تفكر، هرچند درست، اماهميشگى نيست.
ميزان اضطراب امتحان، نحوه تحليل دانش آموزان از امتحان، محرك هاى محيطى، شرايط پيش از امتحان و... همه از جمله عواملى هستند كه در موفقيت تحصيلى نقش عمده اى دارند.
روانشناسان معتقدند همانقدر كه نداشتن اضطراب در امتحانها موجب كندى عملكرد و بى تفاوتى مى شود، اضطراب و هيجان زياد هم قدرت يادآورى را كم مى كند.
بهترين مثال اين ادعا، دانش آموزانى درسخوان هستندكه درست چند دقيقه قبل از امتحان، احساس مى كنند همه چيز از ذهنشان پاك شده است.
سوده چند سالى است كه دوره دبيرستان را تمام كرده، اماخاطره امتحانات نهايى سال پنجم ابتدايى اش را هنوز به ياد دارد كه چطور اضطراب باعث شد برگه امتحانى اش را سفيدتحويل بدهد و تابستانش را صرف كلاسهاى جبرانى كند: «حس مى كردم هيچ چيز نخوانده ام. هر سؤالى كه مى ديدم، آشنا بود اما از جواب هيچ چيز نمى دانستم. حتى اگر مى دانستم هم آنقدر ترديد داشتم كه تصميم مى گرفتم جواب را ننويسم!»
دكتر معبوديان، روانشناس معتقد است: «اضطراب امتحان مى تواند نمودى از يك اضطراب پايه اى شخص نسبت به مسائل درونى خود و يا نمودى از مسائل بين فردى باشد. معمولاً مبناى اضطراب دانش آموزان ، ترس از موفقيت است كه اين ترس را از محيط خانواده، اطرافيان و محيط اجتماعى مى آموزند. نگرش والدين نسبت به موفقيت تحصيلى فرزند، ارتباطى تنگاتنگ با وجود اضطراب در كودكان دارد. والدينى كه نمره بالاتر را ملاك تأييدفرزند، توجه و ارزشگذارى بر او مى دانند، نگرانى دانش آموز را به خاطر بى توجهى والدين، طرد شدن از جانب آنها و مورد محبت واقع نشدن، افزايش مى دهند.»
< < <
امتحان در نظام آموزشى ما، معنايى غير از معناى حقيقى آن دارد. موفق شدن يا نشدن در امتحان، ميزان شايستگى دانش آموز را نه به عنوان يك محصل كه به عنوان يك «فرد» مشخص مى كند.
براى بسيارى از خانواده هاى ايرانى نمره بيست فرزندان يعنى برچسب هوش، استعداد و شايستگى و نمره اى غير آن، يعنى انكار تمام وجوه مثبت يك فرد! از نظر منيژه رنجبر كه معلم دوره ابتدايى است، «نظام آموزشى اشتباه و سيستم ارزشيابى نادرست به اعتماد به نفس بچه ها صدمه وارد مى كند و رقابت ناسالمى را بين آنها شكل مى دهد كه صرفاً نمره ۲۰ ملاك برترى شان محسوب مى شود.» او ادامه مى دهد: «تغييرات فعلى در سيستم آموزشى، اتفاق مثبتى است كه بايد خيلى زودتر از اينها رخ مى داد تا بسيارى از دانش آموزان گذشته كه حالا يا وارد اجتماع شده اند و يا در آستانه آن هستند، موفقيت تحصيلى را در چيزى به جز نمره كامل ببينند.»
< < <
گاهى حساس ترين اتفاقات ممكن، درست موقعى رخ مى دهند كه نبايد و بعد، تمام رشته ها پنبه مى شود!
شرايط امتحان، شرايط مسابقه اى است كه قرار است دانش آموز در آن نتيجه چند ماه تمرين مدام را ببيند و اگر درست شب مسابقه اتفاق ناگوارى بيفتد، هيچ موفقيتى تضمين شده نيست! علت آنكه روانشناسان و مشاوران روى آرامش جو خانواده در زمان امتحان دانش آموزان تأكيد مى كنند نيز همين است. آرامش جو خانواده ، پرهيز از كشمكش و بگو ، مگو، حفظ روال عادى روابط مى تواند بستر مناسبى براى موفقيت دانش آموزان فراهم كند.
علاوه بر اينها ايجاد محيطى حمايتگر و دلگرم كننده، رفتار پذيرشگرانه - به صورتى كه دانش آموز بداند در صورت كسب نمره نامناسب فاجعه اى رخ نمى دهد - و گفت وگو و رفع ابهام راجع به ترس ها و دلهره از امتحان، مى تواند اين بستر را مناسب تر كند.
< < <
روى تقويم، خرداد هميشه ماه خاصى بوده است! ماه دلهره... هيجان... كتاب هاى نخوانده... كاغذهاى ريز تقلب... شب بيداريهاى عذاب آور... قهوه... ساعت كوكى... حسرت استراحت...
دنيا تا دنياست، خرداد همين خرداد خواهد بود... تا آن زمان كه خود پشت نيمكتهاى كلاس مى نشينيم، اضطراب خرداد را داريم... بعد از آن هم اضطراب خرداد فرزندانمان را... هيچ كدام از اين دو هم كه نباشند، نوستالژى مگر دست از سر آدم برمى دارد؟!