• موزه هداياى رياست جمهورى يادآور فرهنگ و تمدن و هنر مردم سرزمين هايى است كه نمادهايى از آن را به سيدمحمد خاتمى اهدا كرده اند. اگر براى شركت آرامكو عربستان نفت و چاه و دكل آن مظهر ارادت به خاتمى است، براى رئيس جمهور پرده خانه خدا ارزشى كم نظير دارد
احمد جلالى فراهانى
اينجا، موزه هدايا و يادمان رياست جمهورى است. گوشه اى از كاخ پهناور سعدآباد كه در سومين ماه بهار ميان انبوهى از درختان چنار گم شده است. گرچه شايد آن انگشترى كه سيد محمد خاتمى دستور عتيقه شدنش را داده است، امروز ارزش مادى چندانى نداشته باشد، اما حتماً در آينده ارزشى به مراتب بيشتر از يك عتيقه ناياب و كمياب را بيابد.
آن انگشتر البته هديه «فاطمه حق جو» فرزند شهيد «حق جو» است كه ارزش معنوى اش براى رئيس جمهور شايد صدها برابر بيش از تمام شمشيرها و گلدانها و تپانچه ها و تنديس هايى باشد كه در موزه «هدايا و يادمان رياست جمهورى» گردهم آمده اند تا گواهى بر منش و كردار خالق «گفت و گوى تمدنها» باشد. چه در ميان تمام اين اشياى قيمتى تنها شيئى كه رئيس جمهور در پى آن نوشته «رهسپار موزه شود» همين انگشتر است. انگشترى كه از ميان حلقه زير عقيقش گوشه اى از «چفيه اى» سفيد با خطوط سياه درهم آميخته مى گذرد. انگشتر سرخ تو را به روزگار سبزى مى برد. آن روزها كه خاتمى آمده بود و «ياس» معطر خرداد بود و مرد متبسم اصلاحات.
۸ سال از آن روزها مى گذرد. در سرسراى ساختمانى كه قدمتش به سال ۱۳۱۶ باز مى گردد. ايستاده ام و به آن انگشتر سرخ خيره شده ام. مى گويند اين ساختمان را دو معمار مشهور آن عصر و مهندس وارطان به مناسبت ازدواج فرزند پهلوى اول با دختر ملك فاروق - پادشاه مصر - در فضاى خلسه آور سعدآباد طراحى و با زيربناى تقريبى دو هزار و پانصد متر مربع در سه طبقه و يك زيرزمين ساخته اند. جايى كه بعدها به محل سكونت فوزيه تبديل شده است و خانه مملو از مكعبهاى شيشه اى ضخيمى است كه در پس هر يك هديه اى از طرف رئيس دولتى، ارگانى، سفارتى، مؤسسه اى، مملكتى و بالاخره افراد گوناگون به رئيس جمهور خاتمى اهدا شده است.
بنابادو «اسفنگس» (ابوالهول مصرى) در طرفين پلكان ورودى اصلى، نسبت به ساير بناهاى مجموعه متمايز است. اين ساختمان در اوايل دهه پنجاه هجرى شمسى تقريباً به طور كامل بازسازى شد و چند فضاى جنبى از جمله سالن اسكواش به آن الحاق گرديد.
پس از انقلاب اين مكان به موزه تاريخ طبيعى تحت نظارت سازمان محيط زيست تبديل شد. در سال ۱۳۷۵ به مناسبت برگزارى كنفرانس سران اسلامى در تهران، اين بنا در اختيار نهاد رياست جمهورى قرار گرفت و در دومين دوره از رياست جمهورى سيد محمد خاتمى به موزه هداياى رياست جمهورى تغيير كاربرى يافت.
كار مرمت و احياى اين ساختمان از سال ۱۳۸۲ توسط نهاد رياست جمهورى آغاز و در سوم خردادماه سال ۱۳۸۴ مورد بهره بردارى قرار گرفت.
ساختمان موزه شامل ۳ طبقه است. زيرزمين آن شامل خزانه موزه، آرشيو اسناد و كتابخانه است و طبقه همكف شامل اتاق تشريفات و تالار معرفى تاريخچه رياست جمهورى اسلامى ايران است. ضمن آنكه گزيده اى از هداياى رؤساى كشورها به مقام معظم رهبرى در زمان رياست جمهورى ايشان، در اين طبقه در معرض ديد عموم قرار گرفته است.
از جمله ديدنى هاى طبقه همكف و سالن سرسرا، دو نامه اى است كه از مقام معظم رهبرى و با دست خط ايشان ديده مى شود. در يكى از اين دسته نوشته ها كه تاريخ ۶۲/۱۱/۱۸ را دارد، دستور ايشان مبنى بر ضرورت احداث چنين موزه اى ديده مى شود و در دست نوشته ديگر نسبت به افتتاح رسمى اولين موزه هداياى رياست جمهورى اشاره شده است. متن سوگندنامه رياست جمهورى ايشان و سيد محمد خاتمى و حكم تنفيذ رياست جمهورى و اعتبارنامه شوراى نگهبان نيز در ميان اشياى موزه ديده مى شود. در بخشى از سوگندنامه رياست جمهورى آمده: «به عنوان رئيس جمهور در پيشگاه قرآن كريم و در برابر ملت ايران به خداوند قادر متعال سوگند ياد مى كنم كه پاسدار مذهب رسمى و نظام جمهورى اسلامى و قانون اساسى كشور باشم و همه استعداد و صلاحيت خويش را در راه ايفاى مسؤوليتهايى كه بر عهده گرفته ام، به كار گيرم و خود را وقف خدمت به مردم... نمايم.»
سالن سرسرا كوچك است و روبرويمان مانيتورى است كه قرار است در آينده در خصوص نحوه ساخت و ويژگيهاى موزه اطلاعاتى را در اختيار بازديد كنندگان قرار دهد. سمت راست سالن سرسرا، سالن رياست جمهورى است كه در سمت چپ آن مى توان تابلوهاى نمادين دولتهاى پيشين را ديد كه خيلى موجز و كامل طراحى شده اند. از نكات قابل توجه اين تابلوها، عكسهاى مرحوم بازرگان، بنى صدر، شهيد رجايى، آيت الله خامنه اى، اكبر هاشمى رفسنجانى و سيد محمد خاتمى است كه به ترتيب كنار هم چيده شده اند و در هر تابلو مختصرى از زندگينامه رؤساى دولت هاى پس از انقلاب، جمعيت كشور در دوره رياست جمهورى، تعداد استان ها و شهرهاى كشور و تعداد آراى مأخوذه ديده مى شود. در تابلوى مربوط به بنى صدر دو چيز جلب توجه مى كند. اولى نامه رسمى است كه مجلسيان آن روزگار پس از رأى گيرى به نبود كفايت لازم در مورد وى براى ادامه رئيس جمهورى نوشته اند و دوم نامه اى از حضرت امام (ره) در مورد رياست جمهورى بنى صدر است.
در تالار رياست جمهورى اغلب هدايا مربوط به كشورهاى خليج فارس هستند. در ميان انواع و اقسام هدايا مى توان به قرآن هاى كريم نفيسى اشاره كرد كه هديه افراد مختلف به رئيس جمهور خاتمى است و در ميان آنها قرآن كريم با جلد صدف هديه وليعهد اردن خودنمايى مى كند. هديه پادشاه عمان خنجرى است آيينى و هديه رئيس ستاد ارتش كشور پاكستان نيز شمشيرهاى فولادى هستند كه ظاهراً از طلا ساخته شده اند و بسيار پرقيمت مى نمايد.
هداياى اهدايى به رئيس جمهور خاتمى را در اين طبقه عموماً شمشيرها و تپانچه ها تشكيل مى دهند. گرچه در ميان آنها مى توان تنديس فيل، هديه نخست وزير كشور سريلانكا و گلدان نقش برجسته اى كه هديه رئيس جمهور كره به خاتمى است را نيز مشاهده كرد. قرآن كريم هديه وزير امور خارجه كشور لبنان، مدال افتخار كشورهاى اسپانيا، هديه رئيس مجلس اسپانيا، نشان شيشه اى شهردار نيويورك آمريكا، لباس محلى قرقيزستان كه به منظور اعطاى دكتراى افتخارى به خاتمى طراحى و دوخته شده است و كمانچه سنتى كه هديه شهردار كشور چين به رئيس دولت اصلاحات است نيز در طبقه همكف و سالن رياست جمهورى ديده مى شود.
در گوشه غربى سالن رياست جمهورى مجسمه اى از شهيد رجايى طراحى و ساخته شده است كه طراحى آن بسيار هنرمندانه و استادانه صورت گرفته است. گويى آن شهيد مرحوم زنده است و تو را تماشا مى كند با همان صورت و ته ريش و لباس چارخانه اى معروفش. مجسمه تو را تماشا مى كند و نگاهش شاداب و عميق مى نمايد. كيف زمان تحصيل شهيد رجايى و نهج البلاغه و قرآن كريم آن مرحوم نيز در مكعب هاى شيشه اى ديده مى شود. براى لحظاتى به روزهاى اول انقلاب و آن حماسه ها مى روى.
در ميان هداياى اين سالن خودنويس گرانقيمت و زيبايى كه هديه رئيس جمهور كشور فرانسه است به همراه سكه هاى يادبود دبيركل يونسكو و دبيركل سازمان ملل بيشتر از همه خودنمايى مى كند.
در طبقه دوم موزه قطعه اى بلند و بزرگ از پرده كعبه كه توسط رئيس دولت عربستان به خاتمى اهدا شده است جلوه اى ديگر دارد. سنگ حجرالاسود، هديه وزير دفاع كشور عربستان و ماكت مسجدالنبى و كعبه عظيم از ديگر هداياى دولتمردان عربستان به رئيس جمهورى است. ياسر عرفات نيز دو ماكت خوش ساخت و ظريف به خاتمى هديه داده است و حالا كه در قيد حيات نيست ارزش اين هدايا و به موزه سپردن آنها بيش از پيش معلوم مى شود.
در طبقه سوم اما مى توان هداياى متفاوت ترى نيز تماشا كرد.دستگاه ستاره شناسى هديه رئيس جمهور آلمان، تنديس زنبور هديه گل آقا، جعبه شطرنج نفيسى كه در آن همه چيز بر مبناى جنگ سياستمداران طراحى شده است، عاج كنده كارى شده هديه رئيس جمهور زيمبابوه، عاج هاى گرانقيمت هديه رئيس جمهور سودان، كشتى بادبانى طلايى كه تزيينى است و هديه دختر وليعهد كويت است، گلدان تزيينى كه هديه امپراتورى ژاپن به خاتمى است و تنديس الكسيس دتوكويل نويسنده كتاب تاريخ دموكراسى در آمريكا و بالاخره تنديس راكتور هسته اى هديه رئيس سازمان انرژى هسته اى روسيه از جمله هداياى اين طبقه است.
موزه هداياى رياست جمهورى يادآور فرهنگ و تمدن و هنر مردم سرزمين هايى است كه نمادهايى از آن را به سيدمحمد خاتمى اهدا كرده اند. اگر براى شركت آرامكو عربستان نفت و چاه و دكل آن مظهر ارادت به خاتمى است، براى رئيس جمهور عربستان پرده خانه خدا ارزشى كم نظير دارد.
بعدها كه موزه براى بازديد عموم آماده شود شاهد قضاوت هاى شنيدنى و خواندنى بسيارى از سوى مردم عادى و خسته از تشريفات سياست و سياستمداران در مورد اين هدايا خواهيم بود. بايد منتظر آن روز ماند و آن گفته ها را شنيد.
