بهاره مستوفى
آن كه فرداى انتخابات نهم مسؤول دولت خواهد شد روزگار دشوارى در پيش خواهد داشت. از آن جهت كه بيم ها و اميدهاى يك ملت متوجه اراده و تصميم هاى اوست و وى به عنوان رئيس جمهور موظف است حداكثر توان خود را براى حركت بر مدار خواسته هاى مردم درپيش بگيرد.
چنين خواسته هايى اگرچه متنوع و در فازهاى زمانى كوتاه مدت و بلند مدت تقسيم بندى مى شود اما تحقق آن غيرممكن نيست. چه آنكه در جهان جديد امر غيرممكن، غيرممكن است. رئيس جمهور بعدى براى اطمينان از پاسخ به خواسته هاى مردم نخست موظف است در انتخاب همكاران كابينه دقت كند و آنها را به منصب وزارت برگزيند كه افكار مترقى و توانايى فراوان براى پيشبرد كارها دارند. هرچند در ساختار سياسى ايران يك رئيس جمهور از تمام ابزارهاى متناسب با مسؤوليت خود بهره مند نيست اما به واقع چينش درست وزرا به معناى پيمودن نيمى از آن مسيرى است كه در چهار سال آينده و براى توسعه كشور بايد در پيش گرفت.

گرچه هنوز به درستى معلوم نيست رئيس جمهور آتى كدام يك از نامزدهاى فعلى خواهد بود اما نگاهى به شعارهاى آنها در مبارزه پيش رو نشان مى دهد اغلب به دنبال رفع كاستى هايى هستند كه معتقدند در حوزه اقتصادى وجود دارد.
حال آنكه اين اعلام ها به تمامى معرف آن چيزى نيست كه مورد انتظار مردم است و در واقع خواسته ها از رئيس جمهور بعدى و همكاران او طيف وسيعى از نداشته ها را شامل مى شود. در برخى موارد نيز خواسته هاى عمومى شامل مواردى است كه در هشت سال گذشته در صدر سياست هاى دولت خاتمى بود و اگرچه وى بر تحقق آنها مصر بود اما به دلايل مختلف هنوز به نقطه اى نرسيده است كه مردم مى خواهند.
به اين ترتيب بررسى افكار عمومى نشان مى دهد خواسته هاى غالب مردم از دولت آينده در چارچوب همان مواردى است كه دولت اصلاحات در پيش گرفت و انرژى خود را وقف تحقق آن كرد.
عليرضا عامرى، دانشجو در يكى از كتابفروشى هاى روبروى دانشگاه تهران به دنبال كتابى است كه مى گويد مدتى است، ناياب شده. او در مورد خواسته هاى خود از رئيس جمهور بعدى مى گويد: «اخيراً نشريه معتبر نيچر اذعان كرد تحولات گسترده علمى در ايران به وقوع پيوسته و چنانچه ايران بتواند اين مسير را تعقيب كند به تحقيقات طراز اول علمى دست خواهد يافت. خب من به عنوان يك عضو از طيف نخبگان جامعه مايلم رئيس جمهور آتى نيز همچون دولت خاتمى بودجه لازم را به اين حوزه اختصاص دهد و مهم تر آن كه فضاى فعلى آزادى فكر و انديشه در حوزه هاى علمى را حفظ كند تا پژوهشگران و دانشمندان ايرانى زمينه ساز خيز بلند علمى شوند.»
رضا حميدى، فروشنده جوان اين كتابفروشى نيز مى گويد: «قيمت كتاب كه كالاى فرهنگى مهمى است به نحوى افزايش يافته كه خريداران كتاب را ناراضى كرده است و مسلماً بخشى از جامعه كه قدرت خريد كمترى دارد نمى تواند كتاب را در سبد خريد خود حفظ كند. شايد دولت بعدى بايد در اين حوزه تمركز كند و با اتخاذ سياست هايى مثل اختصاص يارانه از فشارهاى موجود بر دوش جامعه كتابخوان كم كند.»
بيرون از كتابفروشى و در هياهوى خيابان انقلاب، زنان و مردان به سرعت در حال عبورند. رهگذرى كه كيسه اى از دارو در دست دارد، شكسته تر از جمعيت اين خيابان به نظر مى رسد. به سيگار پكى مى زند و مى گويد: «اگر هزينه هاى درمان كاهش يابد و وضعيت بيمارستان ها بهبود پيدا كند مى توان گفت نيمى از خواسته هاى مردم تحقق يافته است. الآن هزينه دارو و بسترى شدن به معناى نابودى برخى از زندگى هاست. بيمارستان  ها شلوغ و استاندارد آنها پائين است. احساس مى كنم در اين مكان ها شأن انسانى ما چندان رعايت نمى شود. رئيس جمهور بعدى بايد توجه بيشترى به بهبود اين وضع داشته باشد.»
همراه او سوار اتوبوس خط انقلاب - آزادى مى شوم. همه جمعيت داخل اتوبوس خاموش به نظاره بيرون نشسته اند. يكى از آنها كه سرپا ايستاده، مى گويد: « من بازنشسته ام و اگرچه برخى ارزش ما را نمى دانند اما من ارزش رأى خودم را مى دانم و آن را به نام كسى مى نويسم كه صداقت را در چهره اش مى بينم. اگر اين گونه باشد آن وقت فكر مى كنم انتظار از او براى بهبود زندگى شهرى مى تواند بيهوده نباشد. يكى از حقوق اوليه ما كه فراموش شده تنفس در هواى تميز است. حال آنكه اين شهر و شهرهاى بزرگ در هاله اى از دود و سياهى فرورفته اند. ترافيك آزاردهنده است و اعصاب مردم ضعيف شده. بايد فكرى براى اين وضعيت كرد.»
نرسيده به ميدان آزادى، مقابل يكى از فروشگاه هاى دولتى چند زن و مرد در صف ايستاده اند. برخى از آنها با طعنه سكوت مى كنند ويكى مى گويد: « گرانى هميشه مورد اعتراض مردم بوده و هست. ما ديگر نمى خواهيم قيمت ها شكسته و چيزى ارزان شود. خواسته ما اين است كه دستكم با همين قيمت ها هم اجناس فراوان و متنوع در بازار فروش وجود داشته باشد.» او خواسته ديگرى هم دارد: « بيشتر شدن اماكن ورزشى. پسر من براى استفاده از كلاس هاى ورزشى و يك باشگاه مناسب ناچار است راه زيادى بپيمايد. بهتر است دولت بعدى در اين زمينه كوشا باشد و دستكم در هر محله يك مكان مناسب ورزشى احداث كند.»
كمى آن سوتر ساختمان وزارت كار خود نمايى مى كند. جايى كه در سال هاى گذشته كانون نگاه مردم و اقتصاددانان بوده. نفر اول اين وزارتخانه كسى است كه رئيس جمهور بعدى احتمالاً در انتخاب او بيشترين وسواس را خواهد داشت. چه آنكه على رغم توفيق هاى اقتصادى در سال هاى اخير هنوز شمار بيكاران آنطور كه انتظار مى رفت كاهش نيافته و اين در حالى است كه ده ها هزار جوان در سال هاى آينده به صف منتظران كار خواهند پيوست.
مهدى نيكانى كه به گفته خودش مدرك كارشناسى از دانشگاه گرفته، مى گويد: «به هرحال توانستم كار مناسبى پيدا كنم، اما برخى دوستان من هنوز شغل مناسبى ندارند. كاستن از شمار بيكاران به سرمايه گذارى وسيع خارجى نياز دارد و اگرچه دولت فعلى مى خواست مسير ورود سرمايه هاى خارجى را هموارتر از گذشته كند اما با موانع سياسى روبروشد. اميدوارم رئيس جمهور بعدى چنين مشكلى نداشته باشد و با افزايش سرمايه گذارى ها راه براى اشتغال جوانانى كه خواسته اى جز يك كار شريف ندارند باز شود.»
همسر مهدى نيز خود را دانشجو معرفى مى كند. او نظر ديگرى دارد و مى گويد: «ما مصداق آن بيت از شعر حافظ هستيم كه مى گويد آنچه خود داشت ز بيگانه تمنا مى كرد. درحالى كه ايران به لحاظ جاذبه هاى گردشگرى در فهرست ۱۰ كشور اول دنياست و بر اساس برآوردها مى تواند سالانه حدود ۲۵ ميليارد دلار درآمد از راه گردشگرى جذب كند، فقط حدود يك ميليارد دلار درآمد از اين ناحيه كسب مى كنيم. اگر زيرساخت هايى مثل هتل و خطوط مناسب هوايى احداث شود و فرهنگ وسياست ما در اين زمينه تغيير كند، هزاران نفر بيكار در اين حوزه جذب مى شوند و نيازى به كارهاى ديگر هم نيست. اما ما به دلايلى كه متأسفانه عمدتاً سياسى است از اين حوزه غفلت كرده ايم. آيا تأسف بار نيست كه در اين حوزه آنقدر ضعيف عمل كنيم كه حتى ايرانى ها براى ايام سفر كشورهاى ديگر را انتخاب و دلارها را روانه دوبى و تركيه كنند؟»
او سپس با اشاره انگشت فرودگاه مهرآباد را نشان مى دهد و مى گويد: «رئيس جمهور بعدى موظف است چاره اى براى هواپيماهاى موجود بينديشد. ما به خاطر روابط تيره اى كه با آمريكا داريم تحت تحريم هستيم و با اين هواپيماهاى فرسوده نه تنها جهانگرد نمى آيد كه ايرانى ها هم كم كم از مسافرت هوايى دل كنده مى شوند. اميدوارم آنها كه براى جذب رأى هم شده شعار رابطه با آمريكا مى دهند، يكبار براى هميشه كارى كنند اين گونه تحريم ها بشكند تا جان مردم به خطر نيفتد.»
دخترها و پسران جوانى هم كه از دانشگاه شريف خارج مى شوند، خواسته هاى مهمى دارند. نيلوفر، مى گويد: «من قبل از اينكه چيزى افزون تر از داشته هايمان بخواهم، مايلم رئيس جمهور بعدى، فضاى فعلى جامعه را كم وبيش حفظ كند. چه آنكه برخى از ما نگران تنگ نظرى هاى احتمالى هستيم كه برخى از وقوع آن خبر مى دهند. بايد اميد و آرزو در جامعه را تقويت كرد و اصلاحات را ادامه داد. طليعه موفقيت در همه حوزه ها ديده مى شود. از قضاوت و اقتصاد گرفته تا سياست و فرهنگ. بايد گفتمان حاكم در دولت بعدى هم اصلاحات باشد و برخى فكر نكنند مى توانند آن را تعطيل كنند.»هيچ كس نمى تواند از جانب مردم بگويد آنها چگونه مى انديشند. آنچه روشن است اينكه ابزار نظرسنجى ملى براى آگاهى از خواسته هاى مردم مى تواند دقيق ترين متر و معيار براى حاكمان باشد. مشروط به آنكه گزينه هاى اين نظرسنجى كامل و جامع باشد. آنگاه مى توان مثلاً فهميد آزادى دريافت برنامه هاى ماهواره اى در اولويت خواسته هاى افكار عمومى است يا افزايش قدرت پول ملى. ضمن اينكه حاكمان خوب هرگز خود را وقف خواسته هاى آنى و كوتاه مدت نخواهند كرد. ممكن است هيچ كس ساخت و تجهيز پالايشگاه را به عنوان خواسته خود اعلام نكند اما گروه فكرى و مشورتى كه در اطراف رئيس جمهور خواهند بود، قطعاً چنين وظيفه اى خواهند داشت. آيا رئيس جمهور بعدى به افكار عمومى و مشاوره انديشمندان بها خواهد داد؟