|
ديدگاه
ميزان تشابه تحولات قرقيزستان و ازبكستان
ناآرامى در شهر انديجان ازبكستان در نگاه اول شبيه وقايع قرقيزستان است كه در نهايت به فروپاشى قدرت ها در آن جمهورى منتهى شد. اكنون اين سؤال مطرح مى شود: آيا ازبكستان نيز دچار سندروم قرقيزستان مى شود كه ازآن به عنوان انقلاب مخملين ياد شده است.
عوامل آشكارا مشابهى موجب مى شود تا پاسخ به اين سؤال «مثبت» باشد. مخصوصاً مخالفان در انديجان خواستار استعفاى رئيس جمهور و اعضاى دولت بودند و اين موضوع نيز در خيابان هاى شهرهاى «بيشكك» و «اوشا» شنيده مى شود. برخى از ساكنين انديجان مى گويند كه آنها براى اين به خيابانها آمدند كه بيش از آنكه از بنيادگرايان اسلامى حمايت كنند، خواهان دموكراسى بوده اند.
برخلاف قرقيزستان كه ليبرال ترين جمهورى درآسياى مركزى است كه مخالفان پيشين آشكارا فعاليت مى كردند، ازبكستان سيستم حكومتى متمركز و انعطاف ناپذيرى دارد. رهبران مخالف، سال هاى پيش خنثى شدند و مخالفان كاملاً مخفيانه عمل مى كنند و در حال حاضر نيز ناتوان هستند. برخلاف قرقيزستان، مخالفين بر رسانه هاى گروهى كنترلى ندارند، فاقد روزنامه ويژه خود هستند و فاقد هر اهرمى عليه اقتدار فعلى اند.
از سوى ديگر، ازبكستان مانند تاجيكستان دولتى است كه عامل اسلامى نقش مهمى در آن بازى مى كند. در ازبكستان ، برخلاف قرقيزستان و قزاقستان، مخالفان انقلابى عمدتاً توسط جنبش اسلامى و تحت شعارهاى دموكراسى اسلامى در مقابل رژيم اقتدارگراى غيردينى هدايت مى شوند. بنابراين اگر انقلابى در ازبكستان رخ دهد، برخوردى بين بنيادگرايان اسلامى و رژيم سكولار خواهد بود. اين عامل مهم به وضوع مقامات و مخالفان هر دو كشور در «تاشكند» و «دوشنبه» يا «بيشكك» و «آستانه» را نگران مى كند.
به طور قطع، مى توان تصور كرد كه اگر گروه هاى مخالف در ازبكستان نقش رهبرى در ناآرامى هاى اين جمهورى را برعهده بگيرند، ممكن است در نهايت، منجر به انقلابى مشابه با قرقيزستان شود. درآن صورت، جنبش هاى اسلامى افراطى ممكن است از اين وضعيت حداكثر استفاده را ببرند، زيرا آنها هيچ پرده پوشى اى درباره آرزوى نهايى خود براى ايجاد دولت متحداسلامى - خلافت اسلامى - كه در دره «فرغانه» شروع شده است، ندارند.
حزب التحرير، گروه مذهبى غيرقانونى اعلام شده در ازبكستان ، بر سرشت صلح آميز فعاليت هايش تأكيد دارد و خواهان آن است تا شاهد برپايى خلافت اسلامى باشد. در مقابل، جنبش اسلامى ازبكستان كه سازمانى افراطى است، هميشه آشكارا ادعا كرده كه هدفش سرنگونى دولت «كريم اف» است و خواهان برپايى دولت اسلامى در كل دره فرغانه است.
در اوايل دهه ۱۹۹۰ ، كريم اف از گسترش سازمان هاى اسلامى به خصوص جنبش اسلامى ازبكستان ، كه شامل نمايندگان جنبش هاى مختلف اسلامى آن زمان بود، جلوگيرى كرد. بسيارى از رهبران واعضاى جنبش اسلامى ازبكستان بعداً براى جنگيدن به تاجيكستان و افغانستان رفتند، و در ساليان۱۹۹۹ و ۲۰۰۰ نيز چريك هاى جنبش اسلامى ازبكستان در قرقيزستان جنگيدند.
بعد از اين رويدادها، اقدامات سختگيرانه اى عليه جنبش هاى اسلامى اتخاذ شد. طبق برآوردهايى كه سازمان هاى بين المللى انجام دادند، در حدود ۷ هزار عضو جنبش اسلامى ازبكستان و حزب التحرير به دليل افراط گرايى به مدت هاى متفاوتى به زندان محكوم شدند. امروزه ، پايگاه هاى جنبش اسلامى ازبكستان كه در مناطق جنوب شرق تاجيكستان و در دهكده هاى دره فرغانه واقع شده است، تحت كنترل دولت نيست، در حدود ۳۰ درصد جمعيت اين مناطق طرفدار جنبش اسلامى ازبكستان هستند.
مى توان اسلام كريم اف را به ايجاد يك رژيم اقتدارگرا متهم كرد، ولى نمى توان انكار كرد كه اين رژيم از ايجاد جنگ داخلى در ازبكستان در آغاز دهه ۱۹۹۰ جلوگيرى كرد و اين تهديد، از جنگى كه درتاجيكستان آغاز شد، شديدتر بود.
علل اين وقايع درانديجان پيش پا افتاده است. افرادى كه موجب ناآرامى ها مى شوند، با سازمان «كراميه» كه بخش انشعابى حزب التحرير به رهبرى «اكرم يولداشف» مرتبط هستند. او به علت فعاليت هاى افراطى و تروريستى به ۱۵ سال زندان محكوم شده بود.
منبع: خبرگزارى ريانووستى
ترجمه: مرضيه خادم شريف
|
