محمد مهدى فرقانى
قرار است به زودى يكى از ماندگارترين و دوست داشتنى ترين چهره هاى سياسى تاريخ معاصر ايران را بدرقه كنيم تا پس از هشت سال شنا كردن برخلاف جريان آب، نفس تازه كند و روزگارى را فارغ از هياهوى مسؤوليت سنگين اجرايى بگذراند.
قدرشناسى ايرانى، اقتضا مى كند كه خاتمى را با شكوه هرچه تمام تر از منزلگاه سياست تا خانه اش همراهى كنيم، چرا كه او نقشى سترگ در تاريخ نزديك به يك دهه اخير كشور ايفا كرد، نقشى كه گذشت زمان و خروج از اين فضا مى تواند آن را نمايان تر سازد.
كارى به آمار و ارقام و عملكرد اقتصادى خاتمى ندارم، گرچه اين مقوله نيز در جاى خود قابل بحث است. من مى خواهم به چرخش گفتمانى فضاى اجتماعى و سياسى كشور در طول هشت سال رياست جمهورى او بپردازم و برخى كاركردهاى «گفتمان خاتمى» يا «خاتميسم» را مرور كنم. هيچكس نمى تواند انكار كند كه فضاى اجتماعى، سياسى و فرهنگى امروز به شدت متأثر از گفتمان خاتمى است و مصلحت ايران و اسلام و انقلاب و منافع ملى ما اقتضا مى كند كه زمينه هاى تداوم، استمرار و تعميق اين گفتمان را فراهم كنيم. گفتمانى كه؛
۱ - اخلاق را با سياست در آميخت و گفتمان سياست اخلاقى را در فضاى روابط بين الملل مطرح كرد؛
۲ - براى اولين بار در تاريخ ايران، «توسعه سياسى» را در فضاى اجتماعى ايران، هم مطرح ساخت و هم به گفتمان غالب، تبديل كرد.
دموكراسى و آزادى، حاكميت قانون، حق انتخاب، كرامت انسان، مردم سالارى دينى، حقوق شهروندى، احترام به كثرت گرايى و تنوع ديدگاهها و عقايد، تحمل مخالف، برتافتن سنگين ترين و گاه غيرمنصفانه ترين نقدها، گزاره هايى هستند كه خاتمى به گفتمان سياسى - اجتماعى ايران وارد كرد.
۳ - جوانان در دوره خاتمى احساس هويت، احترام و شخصيت كردند. پيش از او «جوانى» فى نفسه مى توانست جرم باشد و جوان، مجرم اما خاتمى اين نگرش را تصحيح كرد و نتيجه اين تغيير رويكرد را امروز مى توان در ضرورتى كه نامزدهاى رياست جمهورى دوره نهم براى نشستن در جمع جوانان و گوش دادن صبورانه به حرفها و گاه نقدهاى تند آنان و همدلى و همنوايى كردن با آنها احساس كردند، به وضوح ديد. همين وضع را كم و بيش در مورد زنان نيز مى توان مشاهده كرد.
۴ - خاتمى، گفت وگو؛ استدلال، عقلانيت و قانون گرايى را به جاى خشونت نشاند؛ يعنى چيزى كه جوامع در حال گذار براى دستيابى به توسعه، سخت بدان نيازمند و وابسته اند. در دوره او بسيارى از چماق ها غلاف شد و به جاى آن قلم ها به كار افتاد. فريادها و خشونت هاى خيابانى، جاى خود را به رقابت هاى قلمى و مطبوعاتى سپرد و اين يعنى پيشبرد عقلانيت تفاهمى و تنگ شدن فضا برعقلانيت ابزارى.
۵ - خاتمى، تواضع، ادب، لبخند و نرم گفتار را در فضاى سياسى - اجتماعى كشور به گفتمان غالب تبديل كرد. ايران امروز بيش از هر زمان به گفت و گوى نرم و تفاهمى در ميان خود و تسرى دادن آن به فضاى بين المللى نياز دارد. گفت و گوى تمدن ها از همين رو بسرعت جاى خود را در گفتمان خشونت زده سياست در عرصه بين المللى باز كرد.
۶ - فضاى تبليغات انتخاباتى دوره نهم از حيث تأثيرگذارى و كاركرد گفتمان خاتمى به شدت قابل مطالعه است. صراحت و جسارتى كه در طرح نقدها و ديدگاههاى نامزدها، افراد و گروههاى سياسى و غيرسياسى از اوضاع و شرايط گذشته و تحليل وضعيت امروز كشور به كار رفت؛ متأثر از همين گفتمان است. اين، موهبتى است كه قدر آن، بعدها شناخته خواهدشد.
۷ - خاتمى، هم منزلت حكومت را ارتقا بخشيد و هم شخصيت ملت را. او بخشى از شكاف تاريخى دولت - ملت را كه ميراث حاكميت ديرين استبداد در اين كشور است، پر كرد. ديگران و آيندگان نيز بايد سهم خود را در اين زمينه ادا كنند. محبوبيت خاتمى در ميان مردم، هيچگاه از قدرت سياسى نشأت نگرفت، محبوبيت او ناشى از اعتقادش، به منزلت و پاسداشت حقوق شهروندان بوده است؛ محبوبيتى كه بى شك بعد از كناره گيرى او از قدرت مضاعف خواهدشد.
به خاطر همه اين فضيلت ها و همه آنچه در اين نوشته كوتاه، نيامد، شايسته است خاتمى را در بدرقه اى باشكوه به ضيافت قلب ها ببريم و نشان دهيم كه قدر زحمت ها، دلسوزى ها، صداقت ها، صميميت هاى او را مى دانيم. اين حركت براى رئيس جمهورى بعدى هم ايجاد دلگرمى و انگيزه خواهدكرد.

گروه سياسى: وزارت اطلاعات ضمن تشكر از مردم براى شركت در انتخابات رياست جمهورى، درباره اظهارات روز شنبه مهدى كروبى بيانيه اى صادر كرد. به گزارش ايسنا، در اين بيانيه آمده است:
حضور شكوهمند و سرافرازانه  ملت شريف ايران در نهمين دوره  انتخابات رياست جمهورى كه تجلى وفاق و تبلور همبستگى ملى و در حقيقت ، پيروزى تاريخى ملت ايران محسوب مى گردد، موجب شادى روح بلند حضرت امام خمينى (ره)، شهداى گرانقدر و شادى دوستداران انقلاب اسلامى شده و منشأ يأس، سرخوردگى و حيرانى دشمنان اين آب و خاك و نيز ، اميدوارى ملت و دلسوزان به كشور و انقلاب گرديده است. وزارت اطلاعات ضمن ارج نهادن به حركت پوياى مردم گرانقدر ايران، در خصوص اظهارات جناب آقاى كروبى درباره  نظرسنجى هاى انجام شده  انتخاباتى، ذكر يك نكته را ضرورى مى داند.
به ايشان كه از سرمايه هاى بزرگ انقلاب اسلامى محسوب مى گردند، به واسطه  كسب موفقيت در جلب اعتماد بخش قابل توجهى از مردم ايران تبريك عرض مى نماييم و اعلام مى داريم : در برآوردى از وضعيت كانديداهاى محترم رياست جمهورى در مقاطع متعدد ، طبق نظرسنجى هاى اين وزارتخانه در موج سوم تغيير و تحولات انتخاباتى كه در روزهاى آخر قبل از انتخابات آغاز گرديد، رشد چشمگير گرايش به ايشان و برخى ديگر از كانديداها و افول  گرايش عمومى به برخى ديگر از كانديداها بوضوح پيش بينى شده است.
بنابراين ، به نظر مى رسد جناب آقاى كروبى يا فرصت مطالعه  اين نظرسنجى ها را نداشته اند و يا به نتايج در حال تحول اين نظر سنجى ها در شهرهاى مركز استان توجه چندانى نفرموده اند و همين امر موجب گرديده كه متأسفانه در قضاوت و به كارگيرى برخى از واژگان عجله نموده اند. در پايان، يادآور مى شود اين وزارتخانه، پس از برگزارى مرحله  دوم انتخابات، در مورد ساير «مسائل گفتنى» و مهمترين اقدام هاى انجام شده در راستاى برگزارى هر چه شكوهمندتر نهمين انتخابات رياست جمهورى و نيز نحوه  نظرسنجى هاى انجام شده و اطلاع رسانى به عمل آمده در اين خصوص، گزارشى به محضر ملت شريف ايران ارائه خواهد كرد.

گروه سياسى: ۴۸ ساعت پس از برگزارى نهمين انتخابات رياست جمهورى، «كمال خرازى»، وزير امور خارجه ميزبان نمايندگان رسانه هاى جمعى شد. با توجه به نتيجه دور اول انتخابات و راهيابى دو نامزد به دور دوم محور سؤال هاى زيادى مربوط به آينده سياست خارجى در صورت انتخاب هر يك از دو نامزد بود. ديپلمات ارشد ساختمان هاى باغ ملى، انتخاب رئيس جمهورى جديد را بر اصول سياست خارجى بى تأثير دانست و تصريح كرد: ما خواهان تنش زدايى و ايفاى نقش در عرصه سياست خارجى هستيم، اما بر اصول و حقوق خود پافشارى خواهيم داشت. اصرار بيشتر خبرنگاران، خرازى را به اين موضع رهنمون شد كه البته اصول كلى را هر نامزدى با روش و تاكتيك خود پى خواهد گرفت و آنگاه كه خبرنگارى گفت همكاران شما در پرونده هسته اى از جمله روحانى و آقازاده اظهارات روشن درباره ترجيح كانديداى قوى و باتجربه داشته اند و نظر خرازى را در اين باره جويا شد، وزير امور خارجه در كلامى با وضوح بيشتر اظهار داشت: در پيشبرد مسائل مهمى چون پرونده هسته اى، اينكه رئيس جمهورى داراى تجربه باشد يك مزيت است.
به گزارش خبرنگار حوزه سياست خارجى «ايران»، وزير امور خارجه افزود: البته انتخاب رئيس جمهورى به عهده مردم است، اما در هر صورت كارشناسان موضوع (پرونده هسته اى) سر جاى خود هستند و تغيير آنچنانى به وجود نخواهد آمد. روشن است كه تصميم گيرنده مردم هستند و هر كس را كه آنها پسنديدند، همه بايد به خواست مردم تن بدهند.
خرازى درباره آينده رابطه ايران و آمريكا هم گفت: چون سياست خارجى متأثر از يك رئيس جمهورى جديد نيست، مشكل آمريكا هم تفاوت نخواهد كرد. مگر اينكه آمريكايى ها واقع بين باشند و نسبت به ايران سياست ديگرى در پيش گيرند كه توأم با احترام متقابل باشد. وى افزود: وقتى تحريم و حمايت از مخالفين و دخالت در امور داخلى ايران از سوى آمريكا پى گرفته مى شود، جايى براى گفت وگو وجود ندارد.
> قدردانى از بوش!
در ابتداى اين نشست خبرى، وزير امور خارجه خطاب به خبرنگاران داخلى و خارجى حاضر گفت: شاهد بوديم كه چه انتخابات پرشورى در ايران برگزار شد و اين انتخابات آثار بين المللى خود را خواهد داشت، البته بسيارى از پيش بينى ها درست نبود، ولى يكى درست بود. اينكه روز شنبه آمريكايى ها شرمنده خواهند شد كه چنين شد و آمريكايى ها اثبات كردند سياستمداران و پيشگوهاى خوبى نيستند.
وزير امور خارجه تصريح كرد: اعلاميه بوش به اين معنا بود كه ۲۹ ميليون ايرانى مصلحت خود را تشخيص نمى دهند كه توهين به ملت ايران بود، البته اعلاميه بوش كمك كرد تا عده اى كه تصميم به حضور نداشتند، در انتخابات مشاركت كنند و از اين بابت بايد از ايشان قدردانى كرد.
خرازى ابراز اميدوارى كرد: مسؤولين آمريكا تا دير نشده مواضع خود را تصحيح و عذرخواهى كنند. وزير امور خارجه افزود: انتخابات اخير نشان داد مردم در ايران داراى استقلال رأى هستند و روح جمعى ايرانى خواهان ايرانى مستقل، آزاد و اسلامى است و اين روح جمعى خود را در انتخابات نشان داد.
وى تصريح كرد: اگر ملاك هاى يك انتخاب خوب مردمسالار، مشاركت بالا و تنوع باشد، اين ويژگى ها در انتخابات نهم رياست جمهورى ايران وجود داشته است.
خرازى با اشاره به آثار عميق بين المللى چنين انتخاباتى گفت: آمريكا با قدرت سخت مى خواهد الگوهاى خود را تحميل كند، در حالى كه ايران با قدرت نرم خود در دل مردم منطقه نفوذ دارد و اين ارزش انقلاب است.
> دوئل با نظرسنجى
خرازى اظهار داشت: ما با آمريكا در منطقه آماده دوئل هستيم تا نظرسنجى كنيم ايران و آمريكا كدام محبوب ترند؟ چندى پيش مؤسسه آمريكايى به نام مارشال در تركيه نظرسنجى كرده و نتيجه آن كه ۹۷ درصد مردم ايران را محبوبترين كشور و ۹۳ درصد، آمريكا را منفورترين كشور دانستند. وى اضافه كرد: ما آماده اين دوئل هستيم كه باز در منطقه نظرسنجى شود.
> فرود هواپيماى آمريكايى در تهران
در پاسخ به سؤالى درباره فرود يك هواپيماى آمريكايى در فرودگاه مهرآباد تهران، وزير امور خارجه گفت: يك فروند هواپيماى مسافربرى آمريكا به علت نقص فنى ساعت ۴ صبح (ديروز) در فرودگاه نشسته و رفع اشكال آن آغاز شد. مسافرين هم الآن (ساعت ۱۱ ديروز) در سالن هستند و از آنها پذيرايى مى شود.

گروه سياسى: نبيه برى، رئيس مجلس لبنان ديروز با سيدمحمد خاتمى، رئيس جمهورى ديدار كرد. رئيس جمهورى در اين ديدار با گراميداشت سالروز شهادت دكتر چمران، وى را نشانه پيوستگى ميان ايران و لبنان دانست و گفت: گرچه امروز امام موسى صدر و شهيد چمران در ميان ما نيستند، اما بيدارى و هوشيارى در لبنان و آگاهى و رشد در ايران وجود دارد.
خاتمى تصريح كرد: يكى از اهداف كسانى كه خواهان سلطه بر منطقه هستند، دورى ايران و لبنان از يكديگر است، در حالى كه ايران به هيچ وجه قصد دخالت در امور داخلى لبنان را ندارد. رئيس جمهورى تأكيد كرد: ما با همه وجود از وحدت، پيشرفت، ثبات، امنيت، مقاومت و استقلال پرافتخار لبنان حمايت مى كنيم و از همه نيروهاى بين المللى مى خواهيم از دخالت در امور داخلى لبنان خوددارى كنند.
رئيس مجلس لبنان نيز در اين ديدار با اشاره به حضور مردم ايران در پاى صندوق هاى رأى گفت: هرگاه دشمنان سعى داشته اند مردم سالارى را در ايران زير سؤال ببرند، مردم با حضور خود پاسخ بسيار محكمى به آنها داده اند.

گروه سياسى: سخنگوى شوراى نگهبان تصريح كرد: تا اين لحظه شكايتى از سوى كانديداها به شوراى نگهبان نرسيده است. غلامحسين الهام در گفت و گو با ايسنا، در واكنش نسبت به اظهارات مهدى كروبى كه بازشمارى آرا در برخى حوزه هاى انتخابيه را خواستار شده بود گفت: اعلام در ايسنا، به منزله شكايت تلقى نمى شود. اين كانديدا بايد درخواستش در اين موضوع را به همراه مدارك در اختيار شوراى نگهبان قرار دهد.
سخنگوى شوراى نگهبان اظهار داشت: با اعلام نتيجه نهايى از سوى شوراى نگهبان، تبليغات مرحله دوم انتخابات آغاز مى شود و مطابق مرحله اول انتخابات تا ۲۴ ساعت قبل از برگزارى انتخابات پايان مى يابد. الهام همچنين درباره اظهاراتى كه نسبت به حضور بسيجيان در هيأت هاى نظارت و فعاليت آنها به نفع كانديدايى خاص مطرح مى شود، با استناد به نامه رئيس جمهور به وزير كشور كه انتساب به بسيج را بلامانع دانسته بود، گفت: بايد مشخص شود منظور از بسيج چيست؟ عموم مردم است؟ چنين نيست. وى با تأكيد بر اين كه رئيس جمهور اطلاق مفهوم نظامى به واژه بسيج را قبول ندارند، گفت: بسيجى بودن يا نبودن مبناى انتخاب ناظرين نيست، آنها بايد شرايط لازم را كه لازمه كار نظارتى است، داشته باشند.