بين پاسارگاد اولين امپراتورى ايرانيان و پرسپوليس جاده اى قراردارد كه ازميان گردنه اى كم عرض و گذرگاهى باريك به نام بلاغى مى گذرد.
دراين منطقه سدى در دست احداث است كه طبق جدول زمانبندى امسال پايان مى يابد و حدود ۲۰كيلومتر مربع از دره به زير آب مى رود. زمانى كه سطح آب رودخانه طغيان كرده و بالامى آيد به وسيله اين سد هدايت مى شود. به همين منظور باستان شناسان در دره بلاغى زمانى را براى بررسى سايتهاى باستانى قبل از آنكه به زير آب روند معين كردند. اين درحالى است كه تأخير در ساخت سد زمان كافى براى باستان شناسان محسوب نمى شود.
مغايرت در پيشرفت اجراى عمليات نجات بخشى دو پروژه بزرگ سيوند و كارون درحالى است كه برنامه سدسازى درحال انجام است و بسيارى از سايتهاى باستانى را تهديد مى كند.
اهميت اين موضوع باعث شده تا ايران براى حل اين مشكل با مسكوت گذاشتن پيشرفت در احداث و راه اندازى اجراى اين پروژه با حفاظت و پژوهش درآثار گرانبهاى باقيمانده از تاريخ گذشته كوشش كند.
ماه گذشته باستان شناسان بين المللى به تيم ايرانى در استان فارس ملحق شدند و تحقيقات را در اين زمينه شروع كردند. با تكميل قسمتى از پروژه سد سيوند مجموعه اى از آثار در مخزن آب ايجادشده در پشت سد به زير آب رفته است.
اين دره زيبا بقاياى گرانبها از باستان شناسى را درخود جاى داده است كه از نظر موقعيت مكانى نزديك به شهر باستانى پاسارگاد پايتخت پادشاهى كوروش دوم مؤسس سلسله هخامنشيان است و به سال ۲۰۰۴ در سازمان جهانى يونسكو به ثبت رسيده است.
امسال ۷ الى ۸ تيم از كشورهاى فرانسه - ايتاليا - هلند - استراليا - آلمان و ژاپن - باستان شناسان ايرانى را در حفارى بيش از ۱۳۰ سايت شناخته شده كه از نظر زمانى به دوره پيش از تاريخ هخامنشينان و ساسانى مى رسد مساعدت خواهندكرد.
غارهاى شناسايى شده كه اغلب مربوط به دوران پيش از تاريخ هستند مورد هجوم و يا تهديد فورى طغيان آب قرار نگرفته اند و اين به دليل بالابودن آنها از سطح آب سد است و نمى توان به لحاظ اهميت تفاوتى ميان اين محوطه ها با محوطه هايى كه عمليات نجات بخشى درآنها به صورت فورى صورت مى پذيرد قائل شد.
ازجمله مسائلى كه مورخان و دوستداران ميراث فرهنگى نياز دارند، به دست آوردن اطلاعات درخصوص تمام اشكال و اجزاى گذشتگان است و اين به معناى توجه و حفظ اثرى كه قيمت و ارزش بيشترى دارد نيست، بلكه تمام آثار تاريخى شايسته توجه و مطالعه هستند.
بدون شك بازتاب اين موضوع در ايران و خارج از كشور زمينه اى را فراهم آورده است تا بارديگر كارشناسان درمورد عواملى كه آثار باستانى و منطقه را تهديد مى كنند به مذاكره بنشينند و حتى درمورد به تأخير انداختن اين پروژه تا سال ۱۳۸۵ پيشنهاداتى شده است.
دكتر محمدطالبيان رئيس پروژه پاسارگاد درمورد عمليات نجات بخشى صورت گرفته در مصاحبه اى به خبرنگار THE ART NEWSPAPER يكى از پرتيراژترين روزنامه هاى هنرى اروپا و آمريكا گفت: وزارت نيرو براى به تعويق انداختن انجام پروژه و به زير آب بردن دره به مدت يك سال (يعنى تا زمانى كه حفارى دراين زمينه ادامه پيداكند) موافقت كرده بود اما ازنظر مالى و بودجه كافى اين امكان ميسرنشد البته دراين زمينه قولهايى داده شده است.
وى در ادامه افزود: ما اميدواريم كه اين عمليات نجات بخشى پى آمد مثبت و الگويى را براى آينده فراهم آورد بطورى كه ايران در پروژه هاى مشابه عملكرد قوى ترى را اعمال كند.
در بسيارى از كشورهاى صنعتى قبل از هرگونه ساخت و ساز و اجراى طرحهاى عمرانى مانند احداث بزرگراهها - راه آهن - جاده ها و يا شهرك هاى كوچك كارشناسان باستان شناسى فراخوانده شده و اين مناطق را ثبت و موردبررسى قرارمى دهند.
دكتر مسعود آذرنوش رئيس پژوهشكده باستان شناسى ميراث فرهنگى و گردشگرى نيز گفت: امروزه سدسازى و چگونگى كنترل منابع آبى موضوع مهمى براى ايران است مخصوصاً ۸ سال خشكسالى كه درجنوب شرقى شاهد آن بوديم. دركشورى كه پس از شكافتن سطح زمين درهرجايى محال است مقدارى بقاياى باستانى يافت نشود بايد تلاشها درجهت بالابردن سطح آگاهى مردم و دولتها به منظور حفاظت از ميراث فرهنگى و تحقيقات مناسب و گسترده باستان شناسى صورت پذيرد.
دكتر آذرنوش در ادامه افزود: دولت اخير بيانيه اى را صادركرده است كه همه طرحهاى توسعه را دربرمى گيرد.
طبق اين بيانيه اين قبيل طرحها ازنظر باستان شناسى بررسى مى شوند. ايشان همچنين از دايره حقوقى استانها در سراسر ايران خواهش كرد تا قبل از آغاز اين چنين طرحهايى اخطار خود را مبنى به اخذ مجوز از ميراث فرهنگى و گردشگرى ابلاغ نمايند.
عملكرد صورت گرفته در دره «بلاغى» مدلى براى بررسى موقعيتهاى مشابه ديگرى شده است. عمليات نجات بخشى ديگرى درمنطقه باستانى ايذه دركنار رود كارون واقع درخوزستان در شرايطى انجام مى شود كه باستان شناسان دراين منطقه زمان زيادى براى اكتشافات خود ندارند.
دكتر جعفر مهركيان رئيس هيأت حفارى ايذه هم گفت: هيأت ما ۲۱ سايت مهم باستان شناسى را تا به امروز شناسايى كرده و حفارى دراين زمينه ادامه دارد.
همچنين ايشان اشاره كوتاهى داشت به فعاليت مجدد پروژه سد كه زمان زيادى غيرفعال بود و با بيان اين مطلب كه متخصصان بين المللى در طى ۵ ماه عمليات نجات بخشى كافى نبوده و وجود متخصصان ماهر دراين زمينه به خصوص در فلزكارى و انسان شناسى بزرگترين نياز است، ادامه دادند: امروز سايتهاى مهم باستان شناسى مورد تهديد جدى سدهاى زيرساخت در مسير رودكارون قرارگرفته اند و بايد با طرح يك برنامه جامع به جهت رهايى و حفاظت ميراث گرانبهاى فرهنگى در اين منطقه اقدام كرد.
ترجمه: سپيده ميرحسينى
نويسندگان:
Lucian Harris
REMY BOUCHARLAT

بوشهر - خبرنگار «ايران»: استان بوشهر ۴۵هزار مترمكعب كمبود آب شرب روستايى دارد.
«داراب رفيعى پور» مديرعامل شركت آب و فاضلاب روستايى استان بوشهر با بيان اين مطلب گفت: كل نياز آب شبكه روستايى استان بوشهر ۱۰۰هزار مترمكعب در شبانه روز است كه تنها ۷۰ هزارمترمكعب آن تأمين مى شود و از اين ميزان هم مقدارى درطول انتقال به علت فرسودگى خطوط و عوامل ديگر به هدر مى رود.
وى افزود: درحال حاضر ۷۰درصد روستاهاى ما داراى نوبت بندى آب است و تنها در تعداد كمى از روستاهاى استان كه شبكه آب آنها از منابع آب محلى تأمين مى شود جيره بندى نمى شود.
رفيعى پور تصريح كرد: ظرفيتهاى منابع تأمين آب استان ۶۹ حلقه چاه و ۱۲ دهنه چشمه است كه ظرفيت توليد آنها ۳۰ هزارمترمكعب در شبانه روز است و ۴۰ هزار مترمكعب آب هم از خطوط انتقال آب استفاده مى كنيم.
وى با بيان اينكه آب ۲۲۷ روستا با جمعيت ۵۷ هزار نفر به وسيله تانكر تأمين مى شود، اظهارداشت: از تعداد ۶۶۸ روستاى استان بوشهر كه جمعاً ۲۶۷ هزارنفر جمعيت دارند ۴۴۱ روستا داراى شبكه آب هستند كه اين تعداد ۹۲ درصد از جمعيت روستايى استان را تشكيل مى دهند.
وى خاطرنشان ساخت: استان بوشهر با متوسط ۲۳۳ ميلى متر بارندگى از استانهاى فقير در زمينه آب است و ۹۰ درصد آب شرب آن از خارج از استان تأمين مى شود.
مهندس رفيعى پور در ادامه يادآور شد: روزانه ۱۶۰مترمكعب آب از استان فارس به بوشهر انتقال داده مى شود و با تكميل پروژه سد كوثر در استان كهگيلويه وبويراحمد مشكلات آب استان به ميزان زيادى كاهش خواهديافت.
وى، احداث ۸۱ كيلومتر خط انتقال، ۱۱۵كيلومتر شبكه توزيع و افزايش ظرفيت مخازن ذخيره آب به ميزان ۱۹۰۰ مترمكعب، حفر ۲حلقه چاه و احداث ساختمان و تأسيسات مطالعه آب و فاضلاب ۱۷۴ روستا را از اقدامات صورت گرفته توسط اين شركت در سال گذشته عنوان كرد و افزود: در سال جارى نيز خطوط انتقال، مخازن ذخيره سازى و شبكه هاى توزيع را براساس ميزان اعتباراتمان افزايش خواهيم داد.
وى در پايان يادآور شد: سرانه مصرف آب استان ۱۰۰ليتر در شبانه روز است و ۸۰درصد مشتركين ما الگوى مصرف را به دليل كمبود هميشگى آب در استان رعايت مى كنند.
به گفته وى، از كل روستاهاى استان تعداد ۴۱۵ روستا و ۱۲ شهر كه به تازگى شهرشده اند تحت پوشش خدمات آب رسانى شركت آب و فاضلاب روستايى هستند و بقيه روستاها به علت نزديك بودن به شهرها تحت پوشش شبكه شهرى هستند.

اهواز - خبرنگار «ايران»: در صورت عدم پرداخت هزينه هاى سال ،۸۳ جشنواره تئاتر ايران زمين امسال برگزار نخواهد شد.
سيدعلى حسينى، مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامى خوزستان درا ين خصوص گفت: با برگزارى جشنواره ايران زمين در اين استان موافقت نخواهم كرد مگر آنكه تمامى هزينه هاى برپايى اين جشنواره در سال گذشته به اداره كل پرداخت شود. وى افزود: اگر اين روند همچنان ادامه يابد مطمئناً مشكلات بسيارى نيز در كارهاى فرهنگى استان ايجاد خواهد شد.
وى در ادامه به فعال نمودن شوراى فرهنگ عمومى و مفاخر استان در سال ۸۴ اشاره كرد و تصريح نمود: اگر تاكنون چنين شورايى در استان تشكيل مى شد ما هرگز شاهد به وجود آمدن اتفاقى همچون تئاتر ايران زمين در سال گذشته نمى شديم.

حميدرضا توسلى ـ كمى كه از شهر فاصله مى گيرى، جلوى چشمانت صحرا هست و آسمان. اين ويژگى مناطق تركمن نشين استان گلستان است و از گرگان هم كه راهى آق قلاشوى، صحرا و آسمان در يك نقطه به هم مى رسند...
فرودگاه گرگان در سمت چپ جاده آق قلا قرار دارد. آقاى وزيرى در كنارم نشسته، او در يكى از مدارس اين منطقه معلم است و مى گويد: «حالا آق قلا براى خودش شهرستان شده...»
به آق قلا مى رسيم، پل آجرى باقى مانده عصر صفوى نمايان مى شود؛ پلى كه با چهار طاق بر رود ساخته شده است. آن سوى تر، دو شتر در ميان گل نرم بر زمين مى غلطند. بارانى كه ديروز باريده، حسابى زمين را سيراب كرده است. صحرا به كم آبى شهرت دارد و بارش باران، كمك خوبى به رويش گياهان و كشاورزى ديم دارد. بوته گياه «گز» محصول همين آب و هوا است و به راحتى در برابر شورى زمين و خشكى هواى منطقه دوام مى آورد. براى همين است كه تا چشم كار مى كند، بوته هاى گز سراسر صحرا را آذين بسته اند!
محمد آقا همسفر من است و مهندس مرتع و آبخيزدارى است. گياهان و درختان و رويش هاى منطقه را مثل بچه اش مى شناسد. مى گويد: «گياهان گز، خود روست و كسى آن را نكاشته است. لكه هاى سفيد روى خاك را ببين، اينها نمك هاى خاك هستند كه با مرطوب شدن زمين، به اين شكل ديده مى شوند.»
يك جمع چند نفره -يعنى حسين، محمد، فهيم و اصغر- همه حضور دارند و با من همسفر شدند. حسين آقا در اين يكى روز تعطيلى حسابى پاى تعمير ماشين ايستاد تا پمپ ترمزش را روبراه كند...
به بيست كيلومترى مرز مى رسيم، فقط آسمان نمايان است و در زمين هم علف شاخه شور، ظاهر علف هم مثل شاخ است. در اين بيابان خدا، اسفناج وحشى هم مى رويد. جلوتر كه مى رويم ردپاى شتران در بين گل و لاى كنار جاده به چشم مى آيد...
نگاهم به دشت است و ردپاى شتران را تعقيب مى كنم، محمد به حرف مى آيد و مى گويد: «اين درختچه گز را مى بينى، چيز كم اهميتى نيست. براى اين زمين ها ارزش دارد. كشور تركمنستان در برنامه ۱۵ ساله اش، جنگل گز را آباد كرد تا آهو پرورش بدهد؛ آهوانى كه مخصوص اين مناطق است.»
كمى مكث مى كند و مى گويد: «مملكت ما ثروتمند است، اما... جالب است بدانيد كه پرورش ماهى كپور و فيتوفات هم در اين مناطق شور و كم آب، ثمر داده است.»
راست مى گويد، جلوتر كه مى رويم چند حوضچه پرورش ماهى نمايان مى شود. بز و گوسفندان به دور گياه گز حلقه زده و برگ و گل درختچه را مى خورند. گز گل هاى كوچك دارد و رنگش صورتى مايل به بنفش است.
چند پرنده شبيه گنجشك نمايان مى شوند، محمد مى گويد: اين پرندگان مهاجرند و به زبان محلى به «آبچيلك» شهرت دارند. پاهايى بلند دارند و ۴-۳ برابر هم از گنجشك بزرگ ترند. آبچيلك ها در فصل زمستان به منطقه گرمسير مهاجرت مى كنند و گاهى هم از تفنگ سرپر تركمن ها بى نصيب نمى  شوند. تركمن ها با تفنگ سرپر شكارشان مى كنند.
هرچه به مرز تركمنستان نزديك مى شويم، خاك هاى رس زمين جلوه پيدا مى كند. اين خاك ها فرسايش صريحى دارند و براى مرتع دارى مناسب اند.
مهندس مى گويد: «راستى اگر همين اسفناج وحشى در اين كناره مرز ايران جدى گرفته شود، يعنى با كشت وسعت پيدا كند، براى دام خوراك خوبى است.»
نگاهم از جاده به آينه ماشين جلب مى شود؛ سكوت كوتاهى در جمع مى ماند. از آينه چهره اصغر آقا را نگاه مى كنم. به تازگى چند تارموى سفيد در سر و صورتش درآمده. مرد مخلص و صاف و صادق جنگ و زندگى. رحم و مروتش از اين بيابان خدا وسيع تر است. ساده و بى تكلف نشسته و گوشه جاده را مى پايد، شايد به سمت خوزستان دهه شصت پركشيده است. اصغر تنها كسى از جمع ماست كه معلم نيست، بقيه همه فرهنگى اند. حسين و فهيم هم با طعم جنگ آشنايند؛ حسين دو سال سربازى اش و فهيم هم دوران بسيجى اش. به اينچه برون مى رسيم. تمام مناطق روستايى و بخش هاى مسير آق قلا تا لب مرز و پشت مرز همه تركمن نشين اند. خانه هايى در وسعت كه هيچ مرزى آن را حصار نكرده است. اين نوع بافت روستايى، در مناطق جلگه اى و يا حاشيه كوهستانى هم به چشم مى خورد.
براى رفتن به مرز تركمنستان، بايد از سه راهى اينچه برون عبور كنيم. حسين آقا مسير را مى شناسد و ما هم از كسى نمى پرسيم، اما نشانه هاى راه دقيقاً در مسير مرز جلوه نمايى مى كنند، مثل تريلى هاى گاز بوتان كه به تركمنستان حمل مى شوند. به مرز مى رسيم. از ماشين پياده مى شويم. براى اين كه نگاهى به آن سوى مرز كنيم به بالاى تپه مى روم. ارتفاع زيادى ندارد، اما مى توانم روستاى تنگ لى را در آن سوى مرز ببينم...
چند جوان تركمن در نزديكم ايستاده اند، مى پرسم معمولاً چه كالايى از ايران به آن طرف مى برند؟ يكى مى گويد: شوينده ها، مواد غذايى مثل بيسكويت و غيره مى گويم، از آن طرف چى؟ مى گويد: از تركمنستان هم وسايل الكتريكى، صوتى و تصويرى كه از مرز چين و ژاپن وارد مى شود، وارد ايران مى شود.
\ بازار مرزى
به بازار مرزى مى رسيم. وسعتى كه حدود چهل اتاقك ۲در۲ دارد و به عنوان بازار مرزى آماده شده است. غرفه ها و فروشگاه هاى كوچك در دو سوى مقابل هم قرار دارند و رو به گسترش اند. ابزار و وسايل و كالاهايى كه عرضه مى شود تركى و روسى و احياناً بازار مشترك است. پس آنچه كه آن جوان تركمن مى گفت درست است، يعنى كالاهاى ژاپنى ترجيحاً غير مستقيم وارد مى شود. راستش لب مرز قواعد و قوانين آشكار و پنهان خودش را دارد و فراموش نكنيم كه بخش قابل توجه امورات اقتصادى مرزنشينان از راه همين بده و بستان كالاهاى داخلى و خارجى است.
ظهر آمد و آفتاب صحرا، پوست صورت را مى سوزاند. از بازار فاصله مى گيريم. كمى بالاتر، بركه اى از آب شيرين قرار دارد و تعدادى درختان گز هم دورش حلقه زدند! نهال هاى اوكاليپتوس، در اطراف بركه كاشته شده است. به راستى كه وجود آب شيرين در اين شوره زار بركت بزرگى است. براى رساندن آب بركه به پاى بوته ها، از تراكتور و تانكر آب استفاده مى كنند. محمد آقا مى گويد: اين بركه همان تالاب بين المللى آلاگل است...
در نزديكى سه راه اينچه برون هم تالابى به نام حاجى گل دارد. اين دو تالاب، به فاصله سه كيلومتر از هم قرار دارند. ويژگى حفاظت از اين تالاب ها علاوه بر تأثيرات اكولوژيكى و زيست محيطى منطقه؛ محل استقرار پرندگان مهاجر است. پرندگانى كه زمستان سرد و يخبندان سيبرى را (از آذر تا بهمن ماه) رها مى كنند و به اينجا مى آيند...
زمستان اين منطقه هم براى پرندگان مهاجر مناسب است و هم براى مسافران مهاجر! تالاب ها هر كجا كه باشند زيبايى خاصى دارند و اگر كمى همت شود، جاذبه هاى محيطى و طبيعى و به ويژه در منطقه تركمن صحرا كه هم فال است و هم تماشا و مسافر رهگذر مى تواند از بازارچه هم استفاده كند.
گرمى هوا و عدم امكانات استقرار موقت و سايه اى كه بتوان در زير آن ساعتى درنگ كرد، ما را وادار مى كند تا زودتر از اينچه برون، بيرون آييم. از مرز تا آق قلا ۵۵ كيلومتر فاصله دارد. دو سوى جاده اينچه برون به آق قلا، دو مسير سبز در امتداد جاده كشيده شده است. مهندس كاظمى مى گويد: «سطح عايق جاده، آب را به دو طرف كشانده و در نتيجه، به پهناى يك متر؛ زمين هاى اطراف رطوبت بيشترى دارد. گاهى وسعت سبزه ها، به دو متر هم مى رسد. سبزه هاى كنار جاده، كنگر وحشى، گراس ها يا تيره گندميان (نام علمى اش: گرامينه) است.»
هرچه از صحرا به سوى گرگان پيش مى رويم، خاك غنى تر مى شود و در نتيجه آب و سبزه هم بيشتر نمايان مى شود. در بين گياهان منطقه، كاشت نهال زيتون به چشم مى آيد. زيتون كارى در مناطق شرقى شمال، به تازگى رواج يافته است.
به ۱۰ كيلومترى آق قلا مى رسيم. اينجا كاملاً زمين سرسبز است و در زمين اطراف جو كاشته شده است.
نگاهى به حسين آقا مى كنم و مى گويم، خدا قوت. تشكر مى كند و در حالى كه سيگارش را در كنار شيشه ماشين تكان مى دهد، مى گويد: «راه هاى مرزى ايران و تركمنستان از چند شهر مى گذرد، مثل مشهد، شيروان و قوچان. اينچه برون منطقه آقا قلا هم يكى از مرزهاى دو كشور است كه رو به آبادانى و گسترش است. شايد درسفر بعدى با تغييرات متفاوتى برخورد كنيم...
از شهر بيرون مى رويم و در فاصله چهار كيلومترى آق قلا، ميدان اسب سوارى قرار دارد. آقا مهندس يا همان محمد آقاى خودمان مى گويد: اينجا سومين ميدان اسب سوارى است. بهترين ورزشگاه و ميدان اسب دوانى در گنبد است و بعدش هم در بندر تركمن. اغلب مسابقات كشورى در گنبد برقرار مى شود.
غروب خورشيد فرا مى رسد. به كمربندى گرگان مى رسيم. در غروب خورشيد به آينده تابناك اينچه برون مى انديشم. به فرداهاى روشن تركمن هاى نجيب و مهربان.