دكتر عليرضا شيرى
مشاور بهداشت روان، مدرس دانش خانواده در دانشگاه تهران
WWW.DOCTORSHIRI.COM
DR@DOCTORSHIRI.COM
خلاصه اى از آنچه تاكنون خوانده ايد:
* هرچند طلاق امرى نا خوشايند است اما حتماً در پاره اى از موارد بسيار كارى حكيمانه است تا دو نفر بتوانند رشد خود را فارغ از ديگرى طى كنند.
* گرفتاريهاى پس از طلاق هم شامل مرد مى شود هم شامل زن. در اين سلسله نوشتار، به طور خاص به گرفتاريهاى زنان آن هم دسته اى از ايشان كه جوان هستند، توجه بيشترى شده است.
* مسائل و گرفتاريهاى زنان جوان پس از متاركه را به سه دسته كلى تقسيم كرديم:
۱. گرفتاريهاى زن با درون خودش
۲. درگيريهاى زن درون خانواده اش پس از متاركه
۳. گرفتاريهاى زن جوان متاركه كرده در جامعه ايرانى: ۳ دسته مى كنيم:
استرسهاى تا طلاق،طلاق ، استرسهاى پس از طلاق
توصيه هاى متخصصين به والدين دختر متاركه كرده:
۱. به دخترتان كمك كنيد كه در طول افسردگى پس از طلاق، درسهاى زندگى گذشته اش را بروشنى دريابد تا با آگاهى به خودسازى بپردازد.
۲. هرگز با دفاع بى منطق از دخترتان، به او دلدارى پوشالى ندهيد.
۳. حتماً به استقلال درونى دخترتان توجه كنيد: قوانين زمان دخترى او در خانه شما، الآن مؤثر نخواهد بود. اگر برايتان مقدور است در منزل خود استقلالى نسبى از جهت امكانات براى او فراهم كنيد.
۴. خود را بيش از حد مقصر ندانيد و خودتان را مسؤول ناكامى زندگى دخترتان ندانيد زيرا باعث مى شويد كه دخترتان سهم خطاهاى خودش را نبيند.
۵. اگر شما نيز با دخالتهاى سابق خود باعث طلاق دخترتان شده ايد، شجاعانه از او عذرخواهى كنيد تا بتواند به شمادوباره اعتماد كند.
۶. والدين محترم ! اكيداً بقيه فرزندانتان و فاميل و آشنايان را از هرگونه دخالت ( دلدارى، ترحم، غيرتى بازى و... ) در زندگى دخترتان بر حذر بداريد. اين دخالتها دخترتان را متلاشى مى كند.
۷. والدين عزيز! دخترتان اجازه دارد كه پس از بازسازى روح و روان خود و فراگيرى درسهاى شكست و افسردگى، به جامعه برگردد و به اشتغال يا تحصيل يا رابطه عاطفى بپردازد.
۸. اجازه دهيد دخترتان كم كم روى پاى خودش بايستد و تا زمان استقلال نسبى مالى از او حمايت كنيد.
۹. مادران محترم ! گرچه لازم است كه به دخترتان فضاى گفت وگو بدهيد اما مراقب باشيد كه با دلسوزى خود، سطل زباله احساسات منفى او نشويد
۱۰. والدين محترم ! نگران نباشيد! اگر درست با دخترتان رفتار كنيد نه تنها به دام نمى افتد بلكه به ازدواجى مناسب نيز پاى خواهد گذاشت.
بحث امروز :
۱. استرسهاى زنان تا طلاق دادگاهها و ريشه هاى ناگفتنى طلاق
۲. اشتغال سخت زنان متاركه كرده
۳. انتظارات غالب جنسى از زن مطلقه
۴. اسرار پشت پرده ارتباط مرد با زن
( بانوى درون مردان چيست ؟ )
۵. چهار سطح درونى از درك زنان به ترتيب: سوژه جنسى / هلن / مريم مقدس / خرد الهى يا سوفيا
۶. اشاره اى ظريف به رابطه پيامبر رحمت با دخترشان زهراى اطهر
۷. مشكلات واقعى درروابط جديد عاطفى براى زن جوان و احتياطهاى به درد بخور
بياييد بررسى كنيم سير استرسهاى فزاينده اى را كه يك زن تحمل مى كند:
استرسهاى زن تا طلاق
* درگيريهاى متعدد در زندگى با شوهرش، لجبازى، دعوا و مرافعه و چه بسا ضرب و شتم و نا امنى جانى: احتمالاً اوايل از خجالت يا ترس، چيزى از اين مسائل را با خانواده خود در ميان نمى گذارد (احساس تنهايى مخرب)
* فشار به حدى مى رسد كه بزرگترها پادرميانى مى كنند (استرس بى آبرويى جلوى بزرگترها)
* زن و شوهر در حضور بزرگترها تعهداتى مى دهند و با اميدى نصفه و نيمه و با كلى اگر و اما دوباره از نو زندگى را شروع مى كنند
( استرس شروع دوباره )
* پس از مدتى متأسفانه دوباره دعواها شروع مى شود و اين بار نااميدى شديد بر زن حاكم مى شود (ديگه درست بشو نيست!)
* كم كم زمزمه هاى طلاق در ذهن زن آغاز مى شود (ترس شديد از اينكه بازى تمام شد و تو باختى! )
* بى اعتمادى شديد زن به تصميم خود كه نكنه اشتباه كنم؟ نكنه من واقعاً پر از عيب هستم؟ و صدها نكنه و ابهام و ترديد...
* فاجعه مشكلات حقوقى طلاق شروع پروسه متاركه براى زن بسيار در ايران سخت است. متأسفانه به شهادت اكثر بانوان و بسيارى از حقوقدانان، زن اگر هم محق باشد در احقاق حق خود با موانع زيادى روبروست كه به پاره اى از آنها اشاره مى كنم:
الف . عدم آشنايى با ريز نكات حقوقى: البته خوشبختانه مدتيست كه دواير راهنمايى و ارشاد در مجتمعات قضايى تأسيس شده كه تا حدى به مراجعين در پيدا كردن مسير راهنمايى مى كنند ولى واقعاً چه انتظارى داريم كه با اين همه مراجعين زياد به دادگاههاى خانواده، چقدر مى توان از پرسنل قضايى انتظار داشت؟
ب . محيط بسيار مخرب دادگاهها براى روح زن: هر كس كه به هر علتى به مراكز قضايى مراجعه مى كند بشدت دچار خستگى روح مى شود زيرا تشريفات اعصاب خردكن ادارى و امضا و شماره نامه و... از ده جا گرفتن و صف و نوبت و انتظار و بعضاً مشاهده مستقيم دعواهاى ديگران و شنيدن درددل جانسوز سايرين و متأسفانه، بعضاً حضور مخفى شكارچيان عفاف در حول و حوش زنانى كه به دنبال پناهگاه به دستگاه قضايى پناه آورده اند، همه و همه بشدت به روح زن آسيب جدى وارد مى كند.
ج. هزينه بالاى وكالت و كلاً طرح دعوا در دادگاه (وقتى و پولى): قطعاً داشتن وكيل براى مسأله طلاق بسيار توصيه مى شود اما چند درصد زنان ما توان مالى براى داشتن وكيل زبردست را دارند؟
د. عدم درك بعضى از قضات محترم از عمق گرفتارى يك زن: هرچند كه نبايد از تحولات چشمگير دستگاه قضايى در دوران اخير، چشم پوشيد اما به واقع باز هم لازم مى بينم كه از نگاه بهداشت روان نيز به بعضى نكات اشاره كنم. ضمن احترام به همه قضات و مسؤولين حقوقى، دست نياز به سوى همه شما بزرگواران دراز مى كنم تا واقعاً كمكى به مردمى كنيم كه يك پاى در دادگاههاى شما دارند و پاى ديگر در مطبها و كلينيكهاى ما. مثال تلخى را به عنوان ديباچه اين بخش تقديم مى كنم:
* مشكلات جنسى در روابط زناشويى: خانم ۲۱ ساله اى با همسر۲۵ساله خود براى مشاوره مسائل و مشاجرات بين خود به مشاور مراجعه كردند و مشاور پس از ۵ جلسه دريافت كه بيشتر ريشه گرفتاريهاى اين زوج در ناتوانى جنسى مرد قرار دارد. مشكل روانپزشكى مرد اين بود كه وى نسبت به همسر خود، انگيزه لازم مسائل زناشويى را نداشت و فقط هم نسبت به همسر خود اين مشكل را داشت. زن پس از ۲ سال تلاش براى بهبود اين مشكل و مراجعه زوجين به پزشكان مختلف نهايتاً دريافت كه كارى از پيش نمى تواند ببرد و لذا تقاضاى طلاق از شوهرش كرد (چنان كه مى دانيد در شرع مقدس و مترقى اسلام، مردى كه ناتوانى وظايف جنسى داشته باشد، كفايت زوجيت ندارد و مراحل طلاق براى او جارى مى شود) مشكل اينجاست كه شوهر حاضر به قبول مشكل نبوده و طلاق نمى دهد و ماههاست كه از خانه رفته است و عملاً شكايت و دادخواست طلاق و... در روندى نفسگير و طولانى افتاده است و گيريم كه حتى دادگاه اگر به او دسترسى داشت، اثبات ادعاى زن بيچاره بسيار سخت است! ببينيد به همين راحتى سالهاى جوانى زن تلف مى شود و او از لذت داشتن همسرى سالم و فرزند محروم مى گردد.
بسيارى از زنان از طرح اصل مشكل خود هم با پزشكان و هم با قضات مى هراسند (نظير اختلالات جنسى شوهر)
*مثال ديگر در مورد زنانى است كه شوهرانى شكاك paranoid دارند. مردان پارانوييد معمولاً از نظر اجتماعى موقعيتى خوب دارند و چه بسا تحصيلات و شغل و درآمد خوبى نيز داشته باشند. پيش از ازدواج دختران بعيد است كه متوجه اين اختلال شخصيت خطرناك بشوند (متأسفانه معمولاً ما دوران آشنايى پيش از ازدواج (نامزدى) را به تنها كارى كه نمى پردازيم، مسائل مهم اخلاقى و شخصيتى نامزدمان است! نه مى بينيم چگونه عصبانى مى شود؟ چگونه نسبت به بقيه واكنش نشان مى دهد؟)
|
|
|
پس از ازدواج وقتى زن با پديده بدبينى شوهر مواجه مى شود ابتدا به خود مى گويد كه بايد از شوهرم اطاعت كنم و به ويژه بعضى افراد شكاك با ظرافت تمام از توجيهات دينى براى سيطره خود بر جان و روح زن و فرزندان سوء استفاده مى كنند (درحالى كه در سيره نورانى پيامبر اسلام و ائمه اطهار هرگز چنين برخوردهايى را با زن نمى بينيم) زن بيچاره از پرداختن به كوچكترين نيازهاى طبيعى خود (مثلاً تلفنى حال خانواده اش را پرسيدن) محروم مى شود و كم كم مرد شكاك با تهمتهاى خانمانسوز خود روح زن را به لجن افترا مى كشاند. شايد برايتان جالب باشد كه بدانيد كمتر كسى حتى خانواده خود دختر، نمى توانند باور كنند كه دخترشان را دست هيولايى داده اند كه ظاهرى بسيار مطلوب در اجتماع دارد. حال به آگاهيتان مى افزايم كه پارانويا (بدبينى) درمان دارويى ندارد و بسيار سخت به روانكاوى و ساير درمانهاى روانپزشكى پاسخ مى دهد. شما آيا با چنين همسرى ادامه مى دهيد؟ منهاى تعدادى از قضات آشنا به اين نكات ريز روانشناسى، سايرين، به شكايات زنان اين مردان در دادگاهها توجهى شايسته نمى نهند و پرونده را به مسير پر پيچ و خم ادارى مى سپارند و فراموش مى كنند كه زندگى با آدم پارانوييد چقدر خطرناك و مخرب است.
معمولاً زنان با گذشتن از حقوق خود طلاق را بدست مى آورند و چه بسا هزينه هاى بيشترى نيز مى دهند كه بچه را نيز با خود داشته باشند.
گفتيم كه زن متاركه مى كند و حال بايد به خانه پدرى برگردد( اگر چنين جايى داشته باشد وگرنه مستقيماً به وانفساى جامعه وارد مى شود) مسائل خانه پدرى را نيز در جلسه قبل گفتيم. همينجا لازم است از پدران و مادران فهميده و خردبين ياد كنم كه پس از شكست ظاهرى دخترشان با چه صبر و عطوفتى به فرزندان خود اميدى دوباره براى شروع دوباره مى دهند. اما نوعاً اتفاقات از همين نوعيست كه خدمتتان ارائه مى شود.
زن جوان بايد براى خود كارى بكند و اول از همه به فكر استقلال مالى مى باشد تا از زير دين خانواده تا حدى خارج شود
***
استرسهاى زن پس از طلاق در متن جامعه
عدم اشتغال در كارهاى مناسب و آينده دار: اكثرا زنان ما مهارت خاصى نياموخته اند و آنها كه مدركى دارند سابقه كار ندارند و كلاً جامعه امروزى به زنان اعتماد لازم مهارتى ندارد! زن مطلقه از ترس فشار اقتصادى كمرشكن مجبور است كه تن به محيط هاى نا مناسب (از نظر سختى كار، مطالبات بى مورد بعضى كارفرمايان بى تقوى) با حقوق اندك دهد تا روى پاى خودش بايستد.
* فضاى فاسد جامعه: هر چند نوشتن اين جملات سخت است اما ما بايد همتى كنيم تا بزرگترين مشكل زنان متاركه كرده را تا حدى تسكين دهيم. واقعيت اينست كه درك بخش جوان جامعه ايرانى با ۵۰% جمعيت زير ۲۰ سال از زن وضعيت مطلوبى ندارد. پروفسور يونگ، روانكاو بزرگ سويسى حق بزرگى به گردن ما به اين لحاظ دارد كه در كشفيات خود اشاره بسيار زيبايى داشت به اين حقيقت كه هر مردى درون خود بخشهاى زنانه دارد (آنيما) و هر زنى نيز درون خود بخشهايى مردانه دارد(آنيموس)
- آنيموس: يونگ و بسيارى از مكاتب انسان شناسى بيان مى دارند كه بعضى خصوصيات روحى هستند كه در طول عمر بشر در مردان بيشتر تكرار شده اند مثل جديت، قاطعيت و هدفمندى و خشك بودن و نظم. لذا انرژى اين رفتارها بيشتر مردانه تلقى مى شود و همه زنان به شكل ناخودآگاه واجد اين انرژى ها در ناخودآگاه خود هستند و زنى كه اين خصوصيات را دارد، بخشهاى مردانه ناخودآگاه خود را به آگاهى درآورده است.
- آنيما: بعضى ويژگيها نظير لطافت و زيبايى و آفرينش و خلاقيت و مادرى كردن و سرپرستى و بيان احساسات و معنويت، در طول عمر بشر بيشتر توسط زنان زندگى شده است و در ناخودآگاه مردان به شكل نهفته است و اگر مردى اين تواناييها را در زندگى بيرونى خود آورده باشد يعنى كه با بانوى درون خويش ارتباط خوبى دارد
نكته بسيار كليدى براى درك چگونگى ارتباط مرد با زن:
درك يك مرد از زن و رفتارش با زن بستگى به درجه رشد بانوى درونى خودش دارد. ۴درجه درك از زن داريم(به ترتيب از فرم نازل تا عالى):
الف . زن به عنوان موضوعى جنسى SEX OBJECT كه در اين نگاه مرد از زن تصور يك شريك براى تمتعات جنسى خود دارد. مردى كه دركش از بخش زنانه خود چنين باشد، هر زن بيرونى را هم كه ببيند به شكل سوژه جنسى ميبيند و حتى اگر ببيند كه مردى به خواهر يا دختر خودش علاقه اى نشان مى دهد فكر مى كند كه او نيز نگاهى جنسى دارد. قرآن كريم تعبير جالبى از انسانهايى دارد كه در حد حيوانات بلكه پايينتر از حيوانات درك دارند (مثلهم كالانعام بل هم اضل)
ب . زن به عنوان جنبه زيبايى شناسى حيات HELEN: چنين دركى از زن باعث مى شود كه بتوانيم به هنر و كشف رازهاى شگفت انگيز زيباشناسانه برسيم. مردى كه دركى در اين سطح از بانوى درون خويش دارد، در مواجهه بيرونى با زن، زن را غير از موضوع جنسى، موضوعى به غايت زيبا نيز مى بيند و شيفته لطافتها و ظرافتهاى روح زنانه مى شود.
ج. زن به عنوان امرى مقدس HOLYMARY) ) : در اين نگرش زن نمادى از پاكى و تقدس و روح حيات است. معنويت انرژى و لطافتش از چنين جايگاهى نشات مى گيرد. مردى كه با بانوى درون خودش در چنين سطحى ارتباط دارد، زن بيرونى را جلوه اى از پاكى و تقدس خلقت مى بيند و لذا به او بى احترامى هرگز نمى كند و او را گرامى مى شمارد.
د. زن به عنوان خرد عميق خداوندى Sofia: در اين نگرش، زن تجلى خرد خداوند است و لذا اوج تقدس و درخشندگى را مى يابد. بد نيست كه اشاره اى لطيف در اينجا به نام زهرا به معناى درخشنده كنيم و در اين ايام وفات دختر پيامبر، ازديدگاه روانكاوى عمقى به رابطه پيامبر با دخترشان اشاره اى كنيم: چون بانوى درون نبى اكرم در درجه سوفيا قرار داشت لذا دركى مقدس از دخترشان داشتند و جنبه الهى و بسيار مقدس وجود زهراى اطهر را درك مى كردند و احترام مى گذاشتند و ديگرانى كه دركشان از آنيما ( بخش زنانه درون روح يك مرد) حقير بود به مقام زهراى اطهر پى نمى بردند. يعنى ما هر شناختى كه به جنبه هاى مؤنث روحى خود داشته باشيم، با زن بيرونى (مادرمان، همسرمان، دخترمان ) نيز بر اساس همين شناخت رفتار خواهيم كرد
متأسفانه درك غالب جوامع از زن، نوع يك، يعنى سوژه جنسى است و لذا اگر يك زن مطلقه باشد اين ديدگاه تقويت هم مى شود و به همين دليل است كه در كاريابى، زنان مطلقه با انواع پيشنهادات مستقيم و غير مستقيم جنسى مواجه مى شوند. در طول اين ۳ هفته دهها نامه و تلفن داشته ام كه نشان مى دهد زن چقدر از اين ديدگاه غالب جنسى زجر مى كشد.
* ناامنى شخصى زن تنها: اگر زن بخواهد خانه مستقل بگيرد از بنگاه املاك تا بقال محل و تك تك همسايگان به خود اجازه مى دهند كه سر از اسرار زندگى زن درآورند و با نگاههاى خود او را بازجويى كنند.
* روى آوردن به مشاغل بى آينده:
* نا امنى شديد عاطفى زن به علت طلاق خود را براى داشتن رابطه عاطفى جديد، معلول و ناقص و سيب گاز زده مى بيند و خود كم بينى شديد دارد و خود را لايق ازدواجى مجدد با مردى شايسته نمى بيند لذا احتمال دارد بسيارى از خواسته هاى مهم خود بگذرد تا وارد رابطه اى جديد شود.
* خطر روابط عاطفى خطرناك: همينجا چند خطر را بگوييم :
الف . خانم محترم ! همه مردها از يك قماش نيستند.
ب . اگر همسر سابق شما فرضاً خسيس بود احتمالاً شما دنبال مردى دست ودلباز مى گردى، مراقب باش كه ساير صفات مرد جديد را نيز بررسى كنى كه مبادا از چاله تو چاه بيفتى.
ج . خدا باعث بدبختى شما نشده، ما انتخاب مى كنيم و بايد بياموزيم كه هزينه و بهاى هر انتخابى را خودمان بپردازيم.
د. به خاطر داشتن بچه كوچك، زندگى عاطفى خود را نابود نكنيد. مادر بودن به معناى ازخودگذشتگى حماقت آلود نيست. فرزند شما بيشتر به مادرى احتياج دارد كه سلامت جسم و روح را توأمان داشته باشد، بخشى از نيازهاى جسم و روح شما در كنار همسرى مناسب ارضا مى شود، هرگز مجرد ماندن را به خاطر فرزند و... انتخاب نكنيد.
ه . بهداشت معنوى مناسبى براى خود در نظر بگيريد. حتماً از خداى متعال بپرسيد كه «خداى عزيز! من چه درسى را بايد از زندگى قبلى ام فرا بگيرم ؟» و دركى بى خرافه از خداوند داشته باشيد تا بتوانيد سبكى و سرور معنويت را درون روح تازه شكفته خود تجربه كنيد و بدانيد كه خدا بزرگترين وكيل مدافع پاكى درون شماست: ان الله يدافع عن الذين امنوا / خدا از ايمان آورندگانش دفاع مى كند.
و. نحوه معاشرت با دوستان مشتركتان از زندگى قبلى: اگر اين دوستان نقش واسطه و كلاغ و خبر بيار و يادآور خاطرات قديمى را دارند كه ارتباط برقرار نكنيد وگرنه مى توانيد معاشرتى سالم اما با احتياط را با ايشان ادامه دهيد.
ز . از معاشرت با زنانى كه وقت خود را به داستانسرايى از شوهران نامرد خود در فضاهايى مثل آرايشگاهها و... تلف مى كنند بپرهيزيد. هرگز انرژى منفى چنين كسانى را به زندگى خود وارد نكنيد.
ح. از بى بند و بارى و شاديهاى كاذب بپرهيزيد. مى دانم كه گاهى طلاق باعث نوعى فراخى زندگى و آسودگى ناشى از نبود بار تعهد مى شود، اما مبادا با اين احساس موقت، گول بخوريد و با دوستان مجرد خود به وقت گذرانى و ميهمانى و... مشغول شويد. شما به سرور عمقى احتياج داريد و اين مهم تأمين نمى شود مگر با:
تمركز بر دردهايتان ونهراسيدن از مواجهه با آنها + دريافتن مقدار نقش خود در ناكامى زندگى قبلى + كار يا تحصيل + مطالعه كتاب + ورزش منظم براى حفظ زيباييتان + بهداشت معنوى + استفاده از امنيت والدين و دعاى خير ايشان + پيش ذهنى نه منفى نه زيادى مثبت به مردان جديد( احتياط و دقت)
با توجه به اينكه تماسهاى متعددى كه به روزنامه و بنده براى مشاوره صورت گرفته است ضمن تشكر و عذرخواهى از همه آقايان و خانمهايى كه زحمت تماس را كشيدند به اطلاع مى رساند كه جهت پيشگيرى از مسائل متعدد عاطفى براى جوانان عزيز به لطف الهى و همكارى مسؤولين علمى _ فرهنگى، بنده با استفاده از امكانات دانشگاهى، براى بار نهم كلاسى ۴ روزه را براى عموم در تاريخ ۲۱ تير ماه پيرامون «برقرارى ارتباط سالم عاطفى» تدريس خواهم كرد كه در صورت تمايل، براى رزرو جا مى توانيد همين هفته به سايت ما مراجعه كنيد.
منابع اين بحث:
۱. jung,aspects of masculine- edition 2003 /Routledge publisher
۲. انسان در جست وجوى هويت خويش _ كارل يونگ _ترجمه محمود بهفروزى _انتشارات گلبان
۳. قران كريم
۴. بيانات استادان گرامى تورج بنى صدر و خانم زويا منزوى و خانم ناهيد معتمدى در مباحث مراحل آنيما
