دكتر عليرضا شيرى
مشاور بهداشت روان، مدرس دانش خانواده
در دانشگاه تهران
آسيب شناسى روابط عاطفى زنانه و مردانه پس از شكست عاطفى

اشاره اى به سابقه بحث:در ۴ مطلب گذشته به اين موضوع پرداختيم كه زنان جوان پس از جدايى چه تنشها و استرسهايى را متحمل مى شوند و براى مواجهه با آنها چه راهكارهاى امتحان پس داده اى وجود دارد. ترتيب بحث اينگونه پيش رفت كه يك زن سه دسته استرس جدى را به خاطر طلاق تجربه مى كند:
۱- درگيرى هاى زن متاركه كرده با خودش
*چرا من ؟مگر من چه گناهى كرده بودم كه خدا اين بلا را سر من آورد؟
*كاخ آرزوهايم به فنا رفت
*ديگه نمى تونم سر و سامان بگيرم
*احساس سيب گاز زده و خودكم بينى شديد
* نا امنى عاطفى و بى اعتمادى به مردان
*سرزنش شديد خود
*خشم شديد به جامعه و خانواده و شوهر سابق
۲- درگيرى هاى زن متاركه كرده به خانواده خودش
*بى اعتمادى خانواده به زن و محدود شدن شديد حتى بدتر از دوران دخترى
*دلسوزى هاى بيمورد
*توهين و تحقير (چرا با شوهرت نساختى؟ همه مگه چى كار مى كنند؟)
سرد شدن رابطه زن به ويژه با پدرش
۳- درگيرى زن متاركه كرده با اجتماع ايرانى : استرسهاى تا طلاق، طلاق، استرسهاى پس از طلاق
*درگيرى هاى متعدد در زندگى با شوهرش ، لجبازى ، دعوا و مرافعه و چه بسا ضرب و شتم و نا امنى جانى
*بى آبرويى جلوى بزرگترها
*فاجعه مشكلات حقوقى طلاق: نا آشنايى با قوانين حقوقى
*محيط پراسترس دادگاه ها براى روحيه زن.
* محيط مسموم بعضى ازمجتمعات قضايى و مواجهه گهگاهى با پيشنهادهاى بيشرمانه (على رغم حساسيت و نظارت واحد هاى نظارتى قوه قضاييه)
*عدم اشتغال در كارهاى مناسب و آينده دار
*فضاى فاسد جامعه
*ناامنى شخصى زن تنها( مسكن ، كار)

بحث امروز
مباحث امروز لزوماً به زنان متاركه كرده اختصاص ندارد و به درد هر زن و دخترى و حتى مردى مى خورد كه از يك رابطه عاطفى خارج شده است
سؤال كليدى : آيا شما رابطه عاطفى داشته ايد كه به دلايلى خاتمه يافته و قصد ارتباطى جديد داريد؟
۱- چه زمانى مى توانم وارد رابطه عاطفى جديد شوم ؟
۲- چه خطرهايى در پيش راه من قرار دارد؟
۳- ترك اعتياد عاطفى و خاطره زدايى و پاكسازى قلب از خاطرات
خانمى ۲۳ ساله(ملينا) پس از ازدواج با پزشكى ۳۰ ساله(بهروز ) ، پس از ۱۶ ماه زندگى مشترك ، تصميم به طلاق گرفتند. علت طلاق خسيسى غير قابل تحمل بهروز به علاوه وابستگى بيش از حد ملينا به مادرش بود. فكر كنيم كه ملينا و بهروز پس از اين جدايى و تحمل تمام استرسهايى كه نام برديم، قصد دارند كه روابط عاطفى سالمى داشته باشد. پيش از طرح مبسوط بحث، مقدمه اى بسيار مهم را تقديم مى كنم :
آيا امروزى كه ما اين مقاله را مى نويسيم و شما بزرگواران به خواندن آن مشغوليد؛ على رغم حساسيت هاى فرهنگى ما و باورهاى دينى ريشه دار مردم مان ، ازدواج تنها فرم رايج ارتباط دختر و پسر در ايران است؟ نظر كارشناسان واساتيد بزرگوارم در مشاوره و بهداشت روان اصلاً چنين نيست ! شخصاً نيز در تحقيقات مفصلم به نتايجى ديگر رسيده ام.گرچه خيلى خوشايند ما نيست كه روابط زن و مرد غير از شكل ازدواج ، شيوع دارد ولى انكار اين حقيقت رايج ، منجر به اين خواهد شد كه بحران روابط عاطفى مخدوش، دامنگير كل مملكت شود.به همين خاطر است كه خوشبختانه مسؤولين دلسوز نظام با درك واقعيت موجود روابط دختر و پسر در ايران ، به كمك متخصصين بهداشت روان ، جامعه شناسان زبده، مددكاران با تجربه و انديشمندان مجرب كشورمان، مدتى است كه به بررسى روابط دختر و پسر در ايران پرداخته اند تا جايى كه ستادى علمى به نام «ستاد آسيب شناسى روابط دختر و پسر» به همت تعدادى از دانشجويان دانشگاه پيام نور، از يكسال قبل به تحقيق و بررسى علمى دراين باره مى پردازند . تا وقتى ما در انكار به سر مى بريم ، معضل به جاى خود باقى است .دختران و پسران ايرانى از سن كم مخفيانه با هم دوست مى شوند و ناآگاهانه ضربه مى زنند و ضربه مى خورند و پر از آسيب عاطفى مى شوند و وقتى به سن ازدواج مى رسند ، به مشكلات روحى گرفتار شده اند و به واقع تازه اول مشكلاتشان است.
نگاشته پيش روى شما رويكردى واقعگرا و بدون پرده پوشى درباره روابط عاطفى سالم مى باشد و اميد است كه نكات كاربردى آن ، به برقرارى روابط عاطفى متعهدانه و حاوى رشد و شكوفايى بينجامد. برگرديم به بحث ملينا و بهروز، از انتخاب ملينا براى ازدواج (پزشك جوان ) چنين بر مى آيد كه در ملاك هاى انتخاب او شغل و موقعيت اجتماعى و درآمد، حضور دارند. پس الان هم كه او بخواهد ارتباطى به ويژه ارتباط منتهى به ازدواج داشته باشد، دنبال فردى مى گردد كه دست كم موقعيتى كمتر از بهروز نداشته باشد (از لج نفر قبلى ، نفر جديد را انتخاب نكنيد)
اما همزمان اتفاق ديگرى نيز در حال وقوع است. ملينا فكر مى كند كه بايد از تجربه زندگى سابقش نيز استفاده كند كه خيلى هم خوب است.
تجربه سابق او عبارت بود از اينكه زندگى با آدم خسيس بسيار سخت و جانكاه است. الان چه خطر بزرگى ملينا را تهديد مى كند؟ دنبال فردى بگردد كه غير از موقعيت اجتماعى خوب، دست و دلباز باشد. به قول روانكاو بزرگ قرن، كارل گوستاو يونگ ، ناخودآگاه چنين زنى از ترس تكرار تجربه قبلى خود به مردى گرايش مى يابد كه برعكس ارتباط نا موفق قبليش باشد...هرگز به اين دام نيفتيد!
يعنى بسيار مراقب باشيد كه تحت تسخير تجربه قبلى خود نباشيد.مثالى مى زنم كه بسيار كمك كننده است.فرض كنيد در يك مسابقه كشتى، يك بار از نقطه ضعف حريف استفاده كرديد و با زيرگيرى از سمت چپ او، وى را خاك كرديد و امتياز گرفتيد.حريفتان احتمالاً بسيار مراقب پاى چپش مى شود كه دوباره به شما امتياز ندهد؛ همين توجه بيش از حد به پاى چپ باعث غفلت او از ساير نقاط (مثلاً زيرگيرى پاى راستش) مى شود و شما به راحتى مى توانيد امتيازى از او بگيريد.
حكايت ارتباط هاى جديد پس از جدايى(طلاق يا هر قطع ارتباط ديگر) شبيه همين است. افراد دنبال ويژگى برعكس ارتباط قبليشان مى گردند و چنان جلب آن مى شوند و از فرد جديد تصويرى رؤيايى مى سازند كه اصلاً از بسيارى از نكات مهم قابل بررسى غافل مى شوند. ببينيد ملينا با مردى روبرو مى شود كه برعكس بهروز ، گشاده دست و ولخرج است و ملينا بسيار شيفته اين اخلاق او مى شود.چه كسى تضمين كرده كه مرد جديد على رغم دست و دلبازى چه بسا شكاك نباشد؟ يعنى زندگى تضمينى نداده كه شما را مثل سابق امتحان كند ؛ ملينا موظف است كه غير از خسيسى به نكات اخلاقى و رفتارى بيشترى توجه كند.بهروز هم در خطرى مشابه قرار دارد؛ او نيز با ديدن زنى كه وابسته به مادر و پدرش نيست(برعكس ملينا) ، بسيار شاد و علاقه مند مى شود و چه بسا زن جديد مستقل باشد و فرض كنيد وسواسى هم باشد! دوباره جدايى و....؟ آيا براى ملينا و بهروز ، هزينه يك طلاق بس نيست؟ همين است كه ما پس از جدايى بايد به دو نكته توجه كنيم:
۱- كدام ويژگى درونى من باعث جدايى و شكست عاطفيم شد؟سهم من در اين گندكارى چه بوده است؟ جواب به اين سؤال مستلزم صداقتى بيرحمانه با خود است .هر كسى جرأت مواجهه با اين موضوع را ندارد .راحتتر اينست كه همه تقصيرات را گردن بقيه (خدا و همسر سابق و جامعه و خانواده ها بيندازيم !)
۲- كدام ويژگى شريك عاطفى من باعث شكست ارتباط عاطفيمان شد؟ وقتى كه متوجه موارد فرد مقابل شديم ، ديگر در تله آنها نخواهيم افتاد و مراقب خواهيم بود كه اگر كسى را يافتيم كه اين ويژگيهاى همسرمان را نداشت ، ذوق زده نشويم و به بررسى مسائل ديگر نيز بپردازيم.
حالا پاسخ بهترى داريم به اين سؤال كه چه زمانى وارد ارتباط عاطفى جديد شوم ؟ زمانيكه دو سؤال بالا را جواب داديد و موارد زير:
ترك اعتياد عاطفى كنيد :
اگر فكر كردن به ارتباط قبليتان ، شما را آزار مى دهد (دلتنگى ، خشم ، نياز و...) هنوز در فاز احساسى قوى به سر مى بريد و وارد هر ارتباطى شويد ، شريكتان را به شدت آزار خواهيد داد و با مقايسه و جابه جايى ، ارتباط عاطفيتان را به نابودى خواهيد كشاند.
براى ترك اعتياد عاطفى هرگز جايگزينى نكنيد. با فرار به ارتباطهاى جديد و آزمودن آدمهاى جديد ، مواجهه با تنهايى خود را به تعويق نيندازيد . انسانهاى جديد درد شما را مثل شما نمى فهمند و كسى بيكار نيست كه پرستارى روح لطمه خورده شما را به عهده بگيرد.نياز شديد شما به عشقى تازه ممكن است موجب استثمار و نهايتاً سرخوردگى شما شود.
مراقب بخش معصوم درونتان باشيد .تعهد درونى شما به بخش مقدس درونتان ، شما را در عبور از بحران كمك بسيار مى كند.
بخشى مقدس درون هر انسان به وديعت نهاده شده است . به تعبير قران كريم ،خدا بخشى از شرافت خودش را در انسان دميده است: و نفخت فيه من روحى
پس اولاً شكست عاطفى شما ، پايان زندگى نيست چونكه بر خلاف جمله غلطى كه بعضيها مى گويند واقعاً عشق زن و مرد تمام زندگى نيست.عشق زمينى براى بعصى چيزها لازم است ولى ما فقط كه براى جنس مخالفمان آفريده نشديم. ديگران هم وظيفه ندارند كه زخمهاى ما را ترميم كنند.پس چه كسى به داد ما برسد؟
جواب : بخش مقدس درونمان مى تواند بهترين پرستار ما باشد. اين بخش است كه برايمان هدف پاك خلقتمان را ياد آورى مى كند و كمكمان مى كند كه خرد نهفته تجربه هايمان را در بيابيم .
* افسردگى پس از شكستهاى عاطفى ، مى تواند بسيار سازنده باشد و شما را به تفكر و حتى تغيير جدى در روش زندگيتان وا دارد. براى بعضيها هم افسردگى بهانه ايست كه هر لجنى را به روح و جسم خود وارد كنند.انتخاب شما چيست ؟ انسان را انتخابهايش مى سازد و هر انتخابى هزينه هاى خودش را در بر دارد.
* بى بند و بارى اخلاقى ، رفتن به ميهمانيهاى آنچنانى ، استفاده از الكل و سيگار و مخدر واقعا آخرين سرمايه هاى شما را به باد مى دهد.
تمام كسانى كه براى رهايى شما از افسردگى به شما پيشنهاد شاديهاى زودگذر مى دهند يا دشمن پنهان شما هستند يا دوست نادانتان . شما بايد دوباره برخيزيد و به خود و خدايتان نشان دهيد كه لياقت نام شريف انسان را داريد . البته به بعضيها هم نشان خواهيد داد كه چه گوهرى را از دست داده اند!
از لج ديگران خودسازى كنيد نه ازدواج! انتقام كار ابلهان است . خودتان را رشد دهيد آنوقت بقيه حساب كار خود را مى كنند.
بعضيها حاضرند دوباره بدبخت شوند تا چشم شوهر يا زن سابقشان از حدقه بيرون بيايد! واقعاً اين كينه چقدر انسانها را به باد مى دهد . متأسفانه كم نيستند خانواده هايى كه به اين تفكر انتقام دامن مى زنند و فرزندشان را به سمت ازدواجهايى بى ريشه سوق مى دهند. حضرت امير جمله عجيبى دارند كه العقل حفظ التجارب يعنى خردمندى اينست كه انسان تجربه هاى سابق خود را به ياد داشته باشد.
تمام خاطرات خوب سابقتان را انكار نكنيد، شريك سابق عاطفى شما در مجموع انسانى بوده مثل شما يعنى هم خوى فرشته داشته است هم خوى شيطان .شما هم فرشته تمام نبوده ايد نه؟انكار خاطرات خوب باعث مى شود كه بخشهايى نيك از درون خود شما براى هميشه تعطيل شود و پرداختن به آنها به طور ناخودآگاه شما را در آينده دچار اضطراب كند.
البته خاطرات سابق را مرتب دوره و يادآورى و نقل قول نيز نكنيد.
پرداختن به ساير مباحث مهم اين بحث را به هفته آتى مى سپاريم
منابع اين بحث:
۱. jung,aspects of masculine- edition 2003/Routledge publisher
۲-انسان در جست وجوى هويت خويش _ كارل يونگ _ترجمه محمود بهفروزى _انتشارات گلبان
۳-قران كريم
۴- بيانات استادان گرامى تورج بنى صدر و خانم زويا منزوى و خانم ناهيد معتمدى در مباحث فرافكنى از ديدگاه روانشناسى عمقى

بعضى نامه هاى دريافتى : از اينكه با نقطه نظرات خود بنده را در جريان افكارتان مى گذاريد ، قدردان هستم . نامه هاى الكترونيك بسيارى دريافت كرده ام و در حد خود بدانها پاسخ داده ام اما بعضى نامه ها باعث شده اند كه سير مقالات ما را نيز تحت تأثير قرار دهد:
*نينا .ش درباره مقاله مادران سنگدل ، مادران كلفت نامه خواندنى ارسال كردند.
على .م براى بهينه كردن ارتباطشان تقاضاى معرفى كتاب خواسته اند.
فروغ سؤالاتى درباره بى توجهى شوهرش به خواسته هايش داشت كه باعث شد به زودى مقاله اى مفصل در اين باره تقديمتان بشود.
*م.نشاط از بى اعتمادى خود به صحبتهاى ديگران شكوه داشتند.
نامه هاى سارا، عسلناز ،جلال و f135 نيز در مقالات بعدى پاسخ داده مى شود.
باز ضمن عذرخواهى از همه بزرگوارانى كه قصد مشاوره شخصى دارند ، به محضرتان عرض مى شود كه جهت آموزش علمى-كاربردى نحوه ارتباط صحيح عاطفى ، سه شنبه ۲۸ تير ماه، دوره آموزشى چهار روزه اى را براى عموم تقديم خواهيم كرد(براى بار نهم) كه جهت اطلاعات بيشتر و رزرو جا به سايت اينترنتى بنده مراجعه بفرماييد يا به بنده با E-MAIL اعلام بفرماييد.