وصال روحانى
دانشمندان آمريكا مى گويند يك زلزله عظيم كه قريب به دو قرن پيش سطح وسيعى از اين كشور و از كاروليناى جنوبى گرفته تا واشنگتن دى.سى را متأثر ساخت و حتى مسير رودخانه ميسى سيپى را عوض كرد، ممكن است بزودى تكرار شود.
زمان اين رويداد بين الآن تا ۵۰ سال بعد در نوسان است و مى تواند فردا رخ بدهد يا يك نيم قرن بعد، اما دانشمندان فوق ترديدى در وقوع آن ندارند. فشار بر روى يك گسل در نزديكى ممفيس در ايالت تنه سى در حال افزوده شدن و به تبع آن ناهنجارى در اين نقطه در حال بيشتر شدن است و همين جا است كه قاعدتاً بايد نقطه ثقل زلزله و مركزيت آن باشد. در اوايل دهه ۱۹۹۰ گزارشى منتشر شده بودكه مى گفت گستردگى اى در اين گسل حاصل نيامده است و چنين پديده اى درراه نيست اما گزارش علمى جديد منتشره مى گويد كه اين گسل رو به فزونى است و همان گزارش مى گويد امكان وقوع زلزله اى با شدت ۶ تا ۶‎/۵ درجه ريشتر در منطقه مربوطه طى سالهاى پيش رو ۹۹ درصد و احتمال تحقق زلزله اى به شدت ۸ درجه ريشتر ۱۰ درصد است.
در سال ۱۸۱۲ زلزله اى عظيم با شدت ۸‎/۱ درجه ريشتر در ممفيس و اطراف آن روى داد و ابعاد آن شهرها و ايالات دور را نيز در برگرفت و اگر اينك يعنى در سال ۲۰۰۵ تكرار شود ، تمامى نيمه شرقى آمريكا را فلج خواهد كرد و ميزان خسارات و كشته شده ها غيرقابل اندازه گيرى خواهد بود.
درگزارش جديدى كه در نشريه «ژورنال نيچر»چاپ شده ، آمده است كه گسل ممفيس وضع بدى يافته است و اين ناهنجارى روبه رشد مى رود. همين حالا و در شرايط غيرزلزله، زمين در اطراف اين گسل حركتى دائمى و غيرعادى دارد و هرساله بر وسعت حفره آن افزوده مى شود و فاصله اى كه بين شيارهاى دور و بر گسل مى افتد، پيوسته بيشتر مى شود.
غيرقابل بررسى
با اين حال مايكل اليس استاد زيست شناسى دانشگاه ممفيس و يكى از اعضاى گروه تحقيق مى گويد: «ما به درستى نمى توانيم نوع حركت اين گسل و زوايد آن را تشريح كنيم. يعنى اطلاعات كافى نداريم و برخى حركات در زير پوسته زمين در ممفيس براى خود ما غيرقابل بررسى و كلاسه بندى شدن است.»
با توجه به اعتراف دكتر اليس، تشخيص زمان و شدت وقوع زلزله فوق به كارى دشوارتر و توأم با دلهره بدل شده است . با اين اوصاف دانشمندان بيشتر مجبورند به جاى نگاه به جلو و احتمالات آينده ، به پشت سر بنگرند. در سالهاى ۱۸۱۱ و ۱۸۱۲ و در يك مقطع ۳ ماهه سه زلزله عظيم آمريكا را تكان داد كه قسمت هايى از اين كشور را به شكلى ديگر درآورد. آسيب هاى وارده از شهر چارلستون دركاروليناى جنوبى تا باستون را در بر گرفت و چنان شديد بود كه به جان ميسى سيپى هم افتاد و حتى باعث شد براى مدتى مسير حركت آب دراين رودخانه معروف برعكس شود.
مركز زلزله، دورادور «نيومادريد» در ايالت ميسورى بود و شدت زلزله ها به ۸‎/۱ ، ۸‎/۰۰ و ۷‎/۸ مى رسيده و آنها از شديدترين زمين لرزه هايى بوده كه تاكنون در ايالات جنوبى آمريكا روى داده است.
دانشمندان و زيست شناسان طى سالهاى اخير شواهد و اطلاعات تازه اى را در خصوص گسل نيومادريد به دست آورده اند . در موارد گذشته خاك هاى شور و ميزان ماسه در دورادور مركز ثقل زلزله در ماهها و هفته هاى قبل از زمين لرزه رو به فزونى رفته و خاك مرطوب مى شده است و وقتى هوا توفانى مى شده ، شن و ماسه هاى سبك به پرواز درمى آمده اند و به گونه اى هشدار ناآرام شدن زير زمين را مى داده اند. نشانه هاى ديگرى هم از تغيير آشكار وضعيت زيستى در آستانه آن زلزله ها در منطقه مربوطه رؤيت شده و به همان ميزان ، حجم خسارات و ويرانى ها نيز در منطقه زمين لرزه فزونى گرفته است. به علاوه زلزله هاى اين منطقه بسيار وسيع تر و فراگيرتر از زمين لرزه هايى بوده كه در غرب آمريكا روى داده است.
حركت زمين
مطالعات و ميزان شن و خاك سوخته كهنه در منطقه حاكى از آن است كه به جز زلزله هاى ۱۸۱۱ و ،۱۸۱۲ حداقل سه چهار زمين لرزه بزرگ ديگر در منطقه تنه سى و اطراف آن طى دو هزار سال گذشته روى داده است. همان مطالعات نشان مى دهند در اطراف گسل مذكور و حتى در سالهاى غير زلزله، زمين مقدارى حركت مى كند و با تغيير جادادن شكاف موجود را بيشتر مى سازد.
هرچه از گسل دورتر شويد تحرك زمين را كمتر حس مى كنيد اما در لحظه وقوع زلزله اين تحرك تا سطح دور منتقل و خسران ساز مى شود. امروز اليس و همراهان او شامل باب اسمالى تأكيد مى كنند كه زلزله هاى ۱۸۱۱ و ۱۸۱۲ سبب شده اند گسل ايجادكننده زلزله دوباره تغييرشكل بدهد و كمتر از دو قرن بعد همان گسل فعال شده و وسعت بيشترى يافته و انگار دهان باز كرده است. درعين حال اليس معترف است كه برآورد دقيق تر شرايط غيرممكن مى نمايد وبه اطلاعات و آگاهى هاى بيشترى دراين خصوص نياز است و او و همكارانش به درستى نمى دانند كه چه اتفاقاتى درحال شكل گيرى است.
به ادعاى آنان تغيير مجدد شرايط زيستى زيرزمينى در نيومادريد برخلاف آنچه دركاليفرنيا ديده شده، نتيجه برخورد لايه هاى زمين با يكديگر نيست بلكه نوعى گسستگى زمين در اين منطقه قابل رؤيت است.
«مارتى تيا تاتل» يك زيست شناس شاغل در سازمان علمى «ام. تاتل و شركا» مى گويد: نوعى حركت در زيرزمين و بين لايه هاى آن به سمت شمال و غرب كشور محسوس و جارى است و ما كنترلى برروى آن نداريم. به گمان ما حتى حركت لايه هاى زمين در نيومادريد محصول نوع استقرار اين لايه ها و نتيجه فرسايش آن است. اين نوع استقرار از آغاز ايرادهايى داشته است و قوت لازم در آن ديده نشده و به همين خاطر بيشتر زلزله پذير بوده و هرگونه حركت را در دل خود پذيرفته اند. پى آمد اين روند وقوع زلزله هايى است كه حتى به ايالات همسايه نيز كشيده مى شود.
از نظر ما و طبق توصيه اى كه به دولت آمريكا نيز ارائه كرده ايم، ساختمان سازى ها و مسأله ساخت عمارات درمنطقه ممفيس بايد بسيار محكمتر و حساب شده تر باشد و اين قضيه به واقع به تمام مركز كشور آمريكا و مناطق ميانى آن بسط يابد.
غيرقابل ترميم
مطالعات تاتل و همكارانش مى گويد: زلزله عظيم مورد بحث دير يا زود روى مى دهد و گريزى از آن نيست زيرا گسل و خرابى لايه هاى زيرزمين در ممفيس و فاصله افتادن بين آنها به حد و مرزى رسيده كه غيرقابل جبران و ترميم است.
اوايل دهه ۱۹۹۰ درگزارشى ديگر دراين زمينه كه بنيادها و ريفرنس هاى علمى آن مشخص نيست نتيجه گيرى هاى متفاوتى صورت گرفته و عنوان شده بود كه خرابى درحال بسط يافتن نيست و متوقف مانده است. ولى دانشمندان اينك مى گويند كه زلزله هاى بزرگ ديگرى را بايد انتظار كشيد و فقط دعاكرد كه به ۸ درجه ريشتر نرسند. اليس هم گفته است: ما گزارش هاى خود را به دولت عرضه كرده ايم. از نظر ما وقوع زلزله حتمى است و فقط برسر شدت آن بحث و اختلاف نظر وجوددارد. زلزله اى حدود ۸ درجه ريشتر براى ما تا ۱۰ درصد قابل پيش بينى است و با ابعاد ۶ درجه ريشتر بيش از ۹۰ درصد احتمال دارد. درمنطقه نيومادريد اين يك قضيه ۱۰۰ درصد است و فقط روى زمانش بحث داريم. شايد فرداباشد و شايد هم سال بعد. با دولت است كه كارهاى لازم را انجام بدهد. اين منطقه به يك بازسازى اساسى نياز دارد و درعين حال تغيير زيرساخت هاى زمين كه نتيجه قرن ها زندگى صنعتى دراين منطقه است از دست ما خارج است. از نظر ما طى سالهاى پيش رو زلزله اى بين ۶ تا ۷ درجه ريشتر در نيومادريد و روى مدار آن به سمت شرق و يا غرب تحقق مى يابد و كنترل آن هم از دست ما خارج است.
به ادعاى اليس دستگاههاى مدرن و شيوه هاى جديد مطالعاتى باعث خواهدشد كه زلزله ها در يك محدوده كوچكتر جغرافيايى و يا زمانى قابل پيش بينى باشند اما باز فقط درحد تخمين مى توان حرف زد.
در كاليفرنيا اوضاع بهتر است. هم به سبب گسل هاى بهتر و هم وسايل علمى و تكنولوژيك مؤثرتر براى تشخيص احتمال زلزله. آنها مى توانند زلزله را در يك محدوده زمانى بالنسبه كوتاهتر محصور كنند.
ما بايد بارها مرده و زنده شويم تا از شرايط موجود سردرآوريم.
با اين حال آن قدرها هم ناراضى نيستيم زيرا اينك طيف وسيعترى از محدوده زلزله را مى توانيم ترسيم و پيش بينى كنيم. اما اين كافى نيست. كافى نيست چون فقط دلهره هاى موجود را بيشتر مى كند.
منبع: Space.com