< دكتر معصومه ابتكار رئيس سازمان حفاظت محيط زيست: از سوى بانك جهانى طرحى با عنوان برنامه مديريت جامع درياچه اروميه ارائه شده كه اين طرح با تركيب طرحهاى ارائه شده توسط ايران منجر به تدوين پروژه پارك ملى درياچه اروميه شد
< درياچه اروميه به دليل كمبود بارش و كاهش ورودى آب، افزايش شورى، عقب نشينى آب درياچه و افت زيست آرتميا به عنوان غذاى پرندگان منطقه در وضعيت بحران به سر مى برد
< پروژه حفاظت طى ۷ سال اجرا شده و با نجات درياچه اروميه از بحرانها، الگويى نو از مديريت جامع زيست بومهاى تالابى كشور ارائه مى دهد
تبريز - مهرداد خوشكار مقدم: به دنبال اجراى پروژه اى مشترك با بانك جهانى و چند سازمان بين المللى زيست محيطى، درياچه اروميه از نابودى نجات مى يابد.
«دكتر معصومه ابتكار» معاون رئيس جمهورى و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست كشور در اين باره مى گويد: «از سوى بانك جهانى طرحى با عنوان «برنامه مديريت جامع درياچه اروميه» ارائه شده كه اين طرح با تركيب طرحهاى ارائه شده توسط ايران منجر به تدوين پروژه پارك ملى درياچه اروميه شده است.»
وى در ادامه ضمن اشاره به تأكيد قانون برنامه چهارم توسعه بر حل و فصل مسائل زيست محيطى كشور مى گويد: «برابر قانون برنامه چهارم توسعه ناگزير هستيم براى درياچه اروميه برنامه اى مدون تهيه و به مورد اجرا گذاريم.» خانم ابتكار در عين حال تأكيد مى كند: «البته برنامه هاى پروژه ساماندهى پارك ملى درياچه اروميه تدوين گرديده اما برخى مسائل مديريتى آن بايد حل و فصل شود.»
گفتنى است طبق بند الف ماده۶۷ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى ايران، بر مديريت بهينه زيست بومى حوضه آبخيزدرياچه اروميه تأكيد شده است.
بدين ترتيب به نظر مى رسد اين پروژه با داشتن محملهاى قانونى و توجهات بين المللى، به غير از حل و فصل برخى مسائل مديريتى و اجرايى، مانعى برابر خود نبيند اما هر چقدر اين مشكلات زودتر بر طرف نشود شايد با معضلات بزرگترى روبرو شويم چرا كه هم اينك نيز وضعيت درياچه اروميه در حالت بحران قرار دارد.
دكتر ابتكار در مورد وضعيت بحرانى اين درياچه مى گويد: «درياچه اروميه به دليل كمبود بارش و كاهش آب ورودى با تهديدهاى بزرگى مانند افزايش شورى، عقب نشينى آب درياچه و.... روبروست.» وى در عين حال مى افزايد: «در ماههاى اخير نيز با افت زيست «آرتميا» تنها جاندار اين درياچه و خوراك بسيارى از پرندگان اين منطقه مواجه شده ايم كه بسيار نگران كننده است.»
رئيس سازمان حفاظت محيط زيست كشور در ادامه هشدار مى دهد: «اگر حقابه پارك ملى درياچه اروميه رعايت نشود در آينده اى نه چندان دور با يك چالش ملى مواجه خواهيم شد.»
در همين حال «پروفسور موزر» مشاور بين المللى طرح بانك جهانى براى درياچه اروميه و يكى از صاحبنظران برجسته مسائل زيست محيطى جهان در اين باره اعلام كرده است: «درياچه اروميه از جهات مختلف مانند: گردشگرى، حيات وحش، آب و هوا و ... سرمايه بسيار گرانبهاى شمال غرب ايران محسوب مى شود. اثر مثبت اين درياچه در تلطيف آب و هواى منطقه انكار ناپذير است. همچنين ميزان آب و حتى توسعه كشاورزى استانهاى همجوار بر دوام و استمرار حيات اين درياچه وابسته است...»
اما چه مشكلاتى بر سر راه اجرايى شدن طرحهاى زيست محيطى درياچه اروميه قرار دارد؟ «مهندس مراد على ميرزايى» مدير كل حفاظت محيط زيست آذربايجان شرقى در اين رابطه مى گويد: «حوزه آبريز درياچه اروميه بيش از پنج و نيم ميليون ليتر مكعب را شامل مى شود كه از اين ميزان ۴۰ درصد آن درحوزه آذربايجان شرقى قرار داشته و اين استان بيشترين جمعيت انسانى حوزه درياچه اروميه را در خود جاى داده است.»
وى با بيان اينكه مديريت مسائل زيست محيطى درياچه اروميه در اختيار آذربايجان غربى است مى افزايد: « از چند سال قبل نيز پيشنهاد داده ايم تا فكر جديدى براى مديريت درياچه اروميه صورت گرفته و اين امر به صورت «مشاركتى» انجام پذيرد.»
مهندس محمد تقى پاكزاد معاون برنامه ريزى استاندارى آذربايجان شرقى نيز با اشاره به معضل مديريت يكجانبه حوزه درياچه اروميه مى افزايد: «به دليل عدم وجود سيستم مديريت يكپارچه و هماهنگ پيرامون اين منطقه، قسمتهاى شرقى درياچه اروميه واقع در آذربايجان شرقى براثر عقب روى آب دريا تبديل به بيابان شوره زار شده كه اگر اين پروسه ادامه يابد شاهد فاجعه اى زيست محيطى خواهيم بود.»
با تفاسير فوق اما طرح بين المللى نجات درياچه اروميه چگونه بر مشكلات زيست محيطى و مديريتى اشاره شده غالب شده و شكل اجرايى به خود خواهد گرفت؟
«دكتر حسن زارع مايوان» مدير پروژه پارك ملى درياچه اروميه در پاسخ به اين سؤال مى گويد: «در وهله اول براى ايجاد هماهنگى دربين دستگاههاى مسؤول هر دو استان آذربايجان شرقى و غربى اقدام به تأسيس دفاتر استانى طرح در شهرهاى تبريز و اروميه مى شود كه افتتاح دفتر تبريز پروژه مذكور در روزهاى گذشته با حضور خانم دكتر ابتكار در اين راستا صورت گرفت. البته هر دو دفتر زير نظر دفتر مركزى «تهران» انجام وظيفه خواهند كرد.»
وى در مورد اهداف اجراى پروژه بين المللى درياچه اروميه مى گويد: «ارائه الگويى نو از مديريت جامع زيست بومهاى تالابى در كشور، ايجاد مكانيزم هاى هماهنگ در سطوح مختلف جامعه براى اجراى تعهدات بين المللى و در نهايت، حفاظت از تنوع زيست منطقه مهمترين اهداف اجراى طرح مذكور است.»
اما پروژه فوق درچه مدت و با چه اعتبارى به اجرا در خواهد آمد؟
دكتر زارع در اين باره نيز مى گويد: «پروژه درياچه اروميه توانسته است از سازمانهاى بين المللى كسب اعتبار كند بطورى كه از محل تسهيلات محيط زيست جهانى (GEF) از سوى بانك جهانى مبلغ ۳ ميليون دلار در اختيار ما قرار گرفته است.» وى همچنين با اشاره به اينكه در سطح ملى نيز تعدادى از وزراى مسؤول در اين پروژه براى نظارت بيشتر بر امور كميته اى ويژه تشكيل داده اند گفت: «علاوه بر رقم ارائه شده از سوى بانك جهانى، بودجه اى بالغ بر ۷ ميليون دلار از محل اعتبارات داخلى براى پروژه پارك ملى درياچه اروميه اختصاص يافته است.»
مدير پروژه درياچه اروميه ضمن اشاره به اينكه اجراى طرح مذكور ۷ سال به طول مى انجامد تأكيد مى كند: «بايد همه سازمانها و نهادهايى كه در اين رابطه ذينفع مى باشند يا به نحوى به درياچه و تالاب آن آسيب مى رسانند در اجراى پروژه فوق همكارى نمايند و گرنه امكان تحقق برنامه هاى از پيش تعيين شده وجود نخواهد داشت.»
شايان گفتن است در اجراى پروژه پارك ملى درياچه اروميه، استاندارى هاى آذربايجان شرقى و غربى، سازمان مديريت و برنامه ريزى، وزارت نيرو، وزارت جهاد كشاورزى، سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى، مراكز پژوهشى و دانشگاهى، شوراهاى اسلامى و NGO ها به عنوان نهادهاى همكار ملى معرفى شده اند.