حسن هاشميان
اگرچه ملك عبدالله پادشاه جديد عربستان را نمى توان حاكمى جديد براى حكومت كردن در عربستان سعودى تلقى كرد، اما جلوس وى بر تختى كه در سايه بيمارى برادرش « فهد » چندان از آن دور نبود، مى تواند دوران جديدى را در عربستان سعودى و همه منطقه رقم زند. شخصيت ملك عبدالله را بايد در نوع خود بى نظير تلقى كنيم كه علاوه بر داشتن همه خصوصيات اسلاف خود ، صراحت لهجه شديد و هوش بالاى سياسى وى ، او را از همه حاكمان سابق متمايز مى كند. شايد اميد به آينده اى روشن با افقهاى باز را مى توان از شاخص سهام در بازار بورس اين كشور بيرون آورد كه با پادشاه شدن عبدالله ، سير صعودى به خود گرفت. از سوى ديگر طبقات فقير عربستان نيز چشم به كارهاى پادشاه جديد خود بسته اند. زيرا اين مناطق به خوبى به ياد مى آورند فردى كه فاصله قصرهاى با شكوه را با محله هاى دور افتاده آنها درنورديد تا به سادگى با مشقت زندگى آنها از نزديك آشنا شود، همين پادشاه جديد است كه در زمان ولى عهدى اش بر اين نكته انگشت گذاشت كه بدون از بين بردن فقر اميدى به مبارزه موفق با تروريسم وجود ندارد.
ملك عبدالله در سال ۱۹۲۴ در شهر رياض به دنيا آمد. نخستين دانستينهاى خويش در علم و سياست را در كنار پدر خويش آموخت. مدرسه ابتدايى كه پادشاه جديد عربستان در آن درس خواند چيزى فراتر از يك « مكتبخانه » كه با روشهاى اسلام سنتى اداره مى شد، نبود. او مى بايست در خطبه هاى روحانيون حاضر مى شد و در حلقات درس مساجد شركت مى كرد. از خصوصيات بارز وى در آن سالها علاقه شديداش به مطالعه كردن بود. تقريباً بيشتر كتابهاى اسلامى را مطالعه كرده بود و در اين زمينه تلاش وافرى از خود نشان مى داد. يكى ديگر از خصوصيات وى ديدارهاى هميشگى با مراجع دينى و روحانيون از يك طرف و ديدارهاى دائم با شهروندان عادى از طرف ديگر است كه اين حالت در دوران وليعهدى وى به مراتب گسترده شد.
در سال ۱۹۶۴ از سوى ملك «فيصل» ، عبدالله به عنوان رئيس گارد ملى برگزيده شد. در آن سالها، افراد اين گارد را« بدويانى » تشكيل مى دادند كه اگرچه حامل صفتهاى نيك باديه همچون شجاعت و امانت بودند اما در مقايسه با تشكيلات شبه نظامى عصر خود، كاملاً عقب مانده نشان مى دادند. عبدالله به محض دريافت حكم رياست، براى بازسازى و مدرن ساختن تشكيلات اين نيروها لياقت خود را نشان داد. او مدارس و دانشكده هاى نظامى را بنا كرد و افراد تحت امر خود را براى فراگيرى علوم جديد وارد آنها كرد. اين مدارس نظامى بعدها به دانشكده هاى مهمى تبديل شد كه معروفترين آن دانشكده افسرى ملك خالد بود. در اين ميان ملك عبدالله شهركهاى نظامى ساخت و افراد تحت امر خود و خانواده هاى آنان را در اين شهركها سكنى داد.
وى در سال ۱۹۷۵ از سوى ملك خالد، با حفظ سمت به جانشينى نخست وزير در هيأت وزيران انتخاب شد و در هنگام پادشاه شدن فهد در سال ۱۹۸۲ عبدالله وليعهد وى شد. دوران پادشاهى فهد شرايط خاص خود را داشت كه در برابر چالشهاى مهمى چون جنگ ايران و عراق ، حمله صدام به كويت ، عمليات توفان صحرا و خارج ساختن نيروهاى عراقى از اين اميرنشين كوچك قرار داشت. در اين باره تصميم گيريهاى مهمى صورت گرفت كه ملك عبدالله يكى از مهمترين پايه هاى آن بود.
در بعدى ديگر شخصيت ملك عبدالله و اراده فولادين وى جايگاه خاصى به كشور عربستان سعودى در اتحاديه عرب، سازمان كنفرانس كشورهاى اسلامى، اتحاديه اروپا ، ايالات متحده آمريكا و كشورهاى منطقه بخشيد. ملك عبدالله همچنان از مدافعان سرسخت گسترش روابط با ايران به حساب مى آيد و در اين دوران روابط دو كشور به بهترين نقطه ممكن خود رسيد. همچنين محمد خاتمى رئيس جمهور سابق ايران با سفر به عربستان بالاترين نشان اين كشور ( نشان بدر ) را به پاس تقدير از تلاشهايش براى گسترش روابط ميان دو كشور دريافت كرد. در اين حال، در سالهاى اخير و با به وخامت گراييدن وضعيت جسمانى ملك فهد تقريباً بيشتر امور كشور عربستان سعودى توسط امير عبدالله اداره مى شد و در اين ميان و متناسب با شرايط جديد جامعه جهانى و تغيير و تحولات منطقه بعد از سقوط صدام حسين اصلاحات گسترده سياسى ، اقتصادى و فرهنگى از سوى امير عبدالله به اجرا گذاشته شد. در اين رابطه مركز گفت وگوى ملى تأسيس شد و زنان عربستان براى اولين بار مشاركت چشمگيرى در آن داشتند. تعداد انگشت شمار زندانيان سياسى كه در اين كشور بودند، آزاد شدند و گردش آزاد اطلاعات و انتقاد غير خشونت آميز از حكومت به رسميت شناخته شد. در اين مدت مهمترين پديده اى كه نگرانى مسؤولين عربستانى را برمى انگيخت گسترش رفتارهاى تروريستى بود كه هرچند وقت يك بار با انجام عملياتى خشونت بار تعدادى از شهروندان سعودى را به كام مرگ مى فرستاد. در اين زمينه تداركات دامنه دارى صورت گرفت و مبارزه وسيعى عليه تروريسم آغاز شد. در همين ارتباط در فوريه ۲۰۰۵ كشور عربستان ميزبان بزرگترين گردهمايى عليه تروريسم بود كه در پى آن دستورالعملهاى جديدى براى مبارزه با اين پديده شوم تهيه شد.
در ارتباط با قضيه فلسطين پيشنهاد معروف صلح ملك عبدالله در اجلاس سران كشورهاى عربى كه در سال ۲۰۰۲ در بيروت برگزار شد، مطرح گرديد. اين پيشنهاد مطرح مى كند كه چنانچه اسرائيل از همه سرزمينهاى عربى و اسلامى اشغال شده خارج شود، در آن صورت، كشورهاى عربى حاضر خواهند شد روابط خود را با اين دولت نوظهور در منطقه برقرار و گسترش دهند. در اين ميان، چنانچه اسرائيل به خواستهاى اعراب پاسخ مثبت دهد واكنش مثبت از سوى جهان عرب تضمين شده خواهد بود. گفتنى است كه در اين كنفرانس، همه كشورهاى عربى پيشنهاد امير عبدالله را تأييد كردند. از سوى ديگر برخى تحليلگران معتقد هستند كه دوستى نزديك ميان ملك عبدالله و جورج بوش رئيس جمهورى فعلى آمريكا موجب شد كه براى اولين بار در تاريخ معاصر، يك رئيس جمهورى از آمريكا سخن از تشكيل يك دولت مستقل فلسطينى براند و براى تحقق آن تعهداتى بسپارد.
همچنين براى كمك به انتفاضه فلسطين و خانواده هاى قربانيانى كه به دست نيروهاى اسرائيلى كشته مى شدند، پيشنهاد تشكيل صندوقى با سرمايه ۲ ميليارد دلار از سوى ملك عبدالله مطرح شد و بلافاصله مراحل عملى آن پيگيرى شد. در اقدامى ديگر و در حمايت و حفاظت از هويت عربى و اسلامى «مسجد الاقصى»، تأسيس صندوقى با سرمايه ۸۰۰ ميليون دلار با پيشنهاد ملك عبدالله ارائه شد و تاكنون كمك شايانى به فلسطينيها در اين راه شده است.
بدون شك اكنون با پادشاه شدن ملك عبدالله ملت عربستان اميدوار است كه اصلاحات اقتصادى و سياسى به شكل مؤثر و مثبت شتاب گيرد و آن بخش از جامعه عربستان كه در ساليان گذشته قربانى محروميتهاى مختلف بوده اند از اين نارساييها خلاص شوند. از سوى ديگر اين اراده در پادشاه جديد شكل گرفته است كه بطوراساسى با پديده فقر مبارزه نمايد و بطور جدى مايل است ديگر شاهزادگان عربستان سعودى را تشويق كند در اين راه سرمايه گذارى كنند. بيشتر تحليل گران معتقد هستند كه ملك عبدالله تنها كسى است كه مى تواند از عهده اين كار برآيد.