Iran Newspaper - خانواده (جامعه)

آرزو رستم زاد
چشم، چشم، دو ابرو... دو ابروى كمونى... چشم، چشم، دو تا چشم، دو چشم آسمونى... لب، لب، دو تا لب... دو تا لب خوش حالت... پوست، پوست، يه پوست پر از نقش و پر از رنگ...
لطفاً احساسات نوستالژيك تان را كنترل كنيد! قرار نيست ياد نقاشى هاى كودكانه روى كاغذ بيفتيم. اين شعر براى نقاشى هاى ماهرانه روى آدم هاى واقعى هم شعر خوبى به نظر مى رسد. اين طور نيست؟!
***
تا يكى دو دهه پيش، كلمه «خالكوبى» اكثر ما را ياد مردانى مى انداخت با كلاه شاپو، كفش قيصرى، فندك و دستمال ابريشمى! خارج از محدوده اين مردان، كسى اگر خالكوبى مى كرد، يا پيرى بود با اعتقادات خرافى و يا جوانى زخم خورده از عشق! اما اين روزها خالكوبى نه در ايران، كه در تمام دنيا بيشتر از آنكه سنتى نمادين باشد، يك كار هنرى محسوب مى شود و به جز دختران و زنان (و گاهى مردان) زيادى كه روانه آرايشگاه ها مى شوند تا چشم و لب و ابرويشان را همان طورى طرح بزنند كه دلشان مى خواهد، ستاره هاى سينما و موسيقى جهان را نيز به شرق آسيا مى كشاند تا با نقش و نگارهاى رنگارنگ، پوستشان را از سادگى در آورند!
در چنين شرايطى، عجيب نيست اگر بشنويم كه در برزيل حتى براى خالكوبى هم جشنواره برگزار مى كنند!
عقبگرد
خالكوبى به سوراخ هايى گفته مى شود كه در روى پوست ايجاد مى شوند و بعد از خونريزى، با افزودن مواد رنگى كه مدتى طولانى دوام داشته باشند، طرحى را روى پوست ايجاد مى كنند. براى اين كار، خالكوب ها (تتو كارها) سوزنى آغشته به رنگ را طبق نقشه و طرح، در پوست فرو مى كنند تا اين رنگ ها در زير پوست جا بگيرند و طرح مورد نظر را با استفاده از يك يا چند رنگ روى پوست منتقل كنند.
ادعاى عجيبى نيست اگر عمر خالكوبى (تتو) را تقريباً برابر با عمر انسان بدانيم. در زمان هاى دور، وقتى افراد روى اشياى رنگى تيزى مثل سرشاخه هاى ذغال شده آتشگاه ها راه مى رفتند و اين اشيا در پوستشان فرو مى رفت، خال هاى رنگى ماندگارى روى پوستشان مى ديدند كه در اثر محبوس شدن رنگدانه هاى شىء تيز در زير پوست، به وجود آمده بود.
بعد از آنكه خالكوبى از حالت تصادفى خارج شد و افراد شيوه خالكوبى را ياد گرفتند، به آن جنبه مذهبى دادند و اين كار را «نقاشى روى پوست» ناميدند.
قديمى ترين نمونه اى كه از نقاشى پوست (خالكوبى) به دست آمد، مربوط مى شد به جسد يك كولى ايتاليايى كه ۵۳۰۰ سال قدمت داشت و روى پوست زانو و بالاى كليه او، خطوطى خالكوبى شده به چشم مى خورد. تحقيقات بعدى نشان مى داد كه اين مرد از افراد مقدس قبيله خود بوده است.
علاوه بر اين، روى اجساد موميايى مصر هم خالكوبى ديده شده است. از آنجايى كه مصر در مسير رفت و آمد به اكثر كشورها قرار داشت، كم كم خالكوبى به كشورهاى ديگرى مثل يونان، ايران، كشورهاى عربى و آسياى مركزى، منتقل شد و از طريق جاده ابريشم، به چين رسيد و با عبور از جزاير ژاپنى، در ژاپن هم رواج پيدا كرد. در ژاپن، خالكوبى با مذهب و آيين هاى ملى آميخته شد و تكنيك ها و طرح هاى هنرى تازه اى را خلق كرد كه تا به امروز خالكوبى ژاپنى را از ديگر كشورها متمايز كرده است.
مسافرت ها از شرق آسيا به آنسوى كره زمين، خالكوبى را به آمريكا، بريتانيا، سيبرى و جزاير شمالى كره زمين كشاند. حالا ديگر اين فقط يك سنت ملى يا مذهبى نبود. سربازان، دريا نوردان و خانواده هاى اشرافى، سمبل هاى قومى خود را روى پوستشان خالكوبى مى كردند.
سرانجام، مردى به نام «كاپيتان كوك» بود كه خالكوبى را از هاييتى به اروپا آورد و اسم عمل نقاشى روى پوست را تتو ( Tattawing ) گذاشت كه بعدها به Tattooing تغيير كرد.
سر و جان فداى زيبايى
با وجودى كه گرايش به خالكوبى روى پوست، روز به روز بيشتر مى شود، اما هنوز بيشترين مشتريان خالكوبى در آرايشگاه ها، كسانى هستند كه براى تتوى ابرو، خط چشم و خط لب مراجعه مى كنند و حاضر مى شوند غير از درد، بهاى گزافى را هم بپردازند تا از خودشان همان نقاشى زيبايى را بسازند كه هميشه آرزو داشته اند: «دو ابروى كمونى... دو چشم آسمونى...»
بسته به اينكه كدام آرايشگاه را، در كدام منطقه از شهر انتخاب مى كنيد، بايد مبلغ متفاوتى را براى تتو بپردازيد. از ۱۵ هزار تومان گرفته، تا ۴۰ هزار تومان. آن هم براى هر عضو. اين سواى قيمت تتو روى پوست است كه هر آرايشگاهى آن را انجام نمى دهد و معمولاً بسته به نوع طرح، وسعت آن، عضو مورد نظر براى تتو، تعداد رنگ هاى به كار رفته و... قيمت متفاوتى دارد. مدير آرايشگاهى گمنام در مركز تهران اين قيمت را حداقل ۱۵ و حداكثر ۳۰ هزار تومان عنوان مى كند و همكار او در آرايشگاهى شناخته شده در خيابان ميرداماد تهران، هزينه آن را ۲۵ تا ۷۰ يا ۸۰ هزار تومان تخمين مى زند.
مهسا-م ۲۱ سال دارد. توى آرايشگاهى نشسته است. رضايتمندانه و با لبخند، آستينش را بالا مى زند تا نقش افعى سبز و سرخى را كه دور بازويش پيچيده و بر شانه اش سر گذاشته، نشان دهد. مى گويد: «ريسك بزرگى است. اگر تصويرى كه مى خواهى خوب از آب در نيايد، به همان اندازه انگشت نما مى شوى كه اگر خوب از آب در آمده باشد! بايد طراح ماهرى را انتخاب كنى و گرنه پاك شدنش، آن هم به اين زودى خيلى دردسر دارد.»
مريم، آرايشگر يكى از آرايشگاه هاى معروف تهران معتقد است: «تتو روى پوست با اينكه در اصل يك كار سنتى است، اما با طرح هاى جديد امروزى، رفته رفته دوباره مد مى شود. الان توى دنيا بيشتر از آنكه به آرايش صورت بپردازند، روى بدن كار مى كنند. اينكه يك خانم جوان روى پوستش طرحى را خالكوبى كرده باشد، خيلى كار متفاوت و جالبى است و اين تفاوت، نظر خيلى از زنان و دختران جوان را جلب مى كند.»
لطيف زنانه يا خشن مردانه؟!
نقش هايى كه روى پوست بدن كشيده مى شود، از لطافت گل و سنبل و بوته گرفته، تا خشونت مار و ببر و اژدها و آتش متغير است. خانم خدايى، تتوكار، مى گويد: «دسته بندى اين طرح ها براى خانم ها و آقايان خيلى ممكن نيست. چون طرح هاى تركيبى (مثلاً تركيب مار و گل) مى تواند براى خانم ها هم استفاده شود. اما در مجموع مفاهيم متفاوتى مثل لطافت يا صلابتى كه اين طرح ها انتقال مى دهند، اهميت دارد.»
اين روزها تقليد، به جاى سنت و اعتقادات بومى، حرف اول را در نوع، محتوا و مفهوم طرح مى زند. سابق بر اين، در بعضى از جوامع مثل قبايل عرب، خالكوبى روى پوست صرفاً جنبه تزيينى يا نقش نسبت دهنده فرد به يك قبيله خاص را داشت. در مصر باستان، براى جلوگيرى از حسد از آنها استفاده مى شد و مردم شرق آسيا نيز تتو را براى جلوگيرى از چشم زخم، حذر از نيروهاى شيطانى، دورى از جادو و مرگ استفاده مى كردند. استفاده از تتو با اين اهداف، طرح هاى خاصى را هم مى طلبيد. اما اين روزها آنچه بيش از اين خرافات در خالكوبى نقش دارد، تقليد از ستاره هاى هنرى دنيا است. چه در تغيير مدل چشم و ابرو و چه در طرح دار كردن پوست.
سلامت فداى زيبايى
صرف نظر از بحث زيبايى، تتو به لحاظ بهداشتى هم كار پرخطرى است. استفاده از سوزن هاى آلوده و رنگ هاى غير استاندارد، معلومات اين معادله است و احتمال بالاى ابتلا به بيمارى هاى پوستى و عفونى، نتيجه آن.
دكتر سيد مويد علويان، رئيس مركز هپاتيت ايران در اين باره مى گويد: «عامل بيمارى هايى مثل ايدز، هپاتيت B و هپاتيت C، ويروس است كه اين ويروس ها از طريق خون و ابزارهاى آلوده به اينها، منتقل مى شوند. در بعضى از موارد، خالكوبى ها با ابزارهاى مشترك و به صورت غير بهداشتى انجام مى گيرند و اين باعث ابتلاى عده اى از افراد به بيمارى هاى عفونى مى شود. در حقيقت اين افراد سلامت جسم را فداى زيبايى جسم مى كنند.»
دكتر علويان ادامه مى دهد: «در حال حاضر ۲ تا ۳ ميليون نفر از مردم ايران به انواع مختلف هپاتيت مبتلا هستند و تخمين زده مى شود كه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار نفر از اين افراد مبتلا به هپاتيت C باشند. بررسى هايى كه انجام شده نشان مى دهد كه سابقه خالكوبى در مبتلايان به هپاتيت C بيشتر است و به نظر مى رسد خالكوبى علت ابتلاى ۲ تا ۵ درصد افراد به اين بيمارى باشد.»
به غير از سوزن، رنگ هاى به كار رفته در تتو نيز مى توانند خطر آفرين باشند. به طور كلى مواد رنگى به كار گرفته شده در تتو، از رنگ هاى حيوانى، سرمه، روغن و عصاره گياهى يا اكسيد مواد معدنى مثل آهن و كبالت به دست مى آيند. اما در مواردى هم ديده شده كه حتى از مركب يا روغن سوخته اتومبيل هم استفاده شده است!

متخصصان پوست هشدار مى دهند كه برخى از رنگ ها حاوى مواد سرطان زا هستند و برخى ديگر ممكن است موجب بروز حساسيت هاى شديد شوند.
اين داستان فقط مختص تتوهاى داخلى نيست. غير بهداشتى بودن انگار جزو لاينفكى از تتو است كه در تمام دنيا ديده مى شود!
جالب است بدانيد كه در تحقيقى، ۲۳ نوع از رنگ هاى تتو كه به عنوان رنگ هاى طبيعى مورد استفاده قرار مى گرفتند، آزمايش شدند. نتيجه اين آزمايش شگفت آور بود: تقريباً همه رنگ هايى كه به زير پوست وارد شده بودند، حاوى مواد سرطان زا بودند!
دكتر اوليور دورتساپف، يكى از اعضاى جامعه متخصصان پوست و زيبايى آلمان، عقيده دارد خالكوبى با رنگ هاى طبيعى حتى خطرناك تر است. چرا كه در اين نوع خالكوبى، ابتلا به حساسيت و اگزما بيشتر ديده شده است. علت اين مسأله آن است كه رنگ هاى طبيعى، برخلاف رنگ هاى مصنوعى، ساختمان شيميايى ثابتى ندارند و سريع تر تجزيه شده، مواد مضر را وارد جريان خون مى كنند. حتى بسته به نوع و وضعيت پوست، رنگ هاى به كار رفته ممكن است وارد سلول هاى چربى شوند و حتى ده ها سال باقى بمانند.
خرابكارى هايى كه تتو به بار مى آورد
كسى كه تتو مى كند شايد حتى فكر اين را هم نكند كه زيبايى، غير از درد و هزينه اين همه دردسر هم دارد!
ساختمان پوست در افراد مختلف و حتى در قسمت هاى متفاوت پوست، يكسان نيست. براى مثال، ضخيم ترين و قوى ترين قسمت پوست، پشت سينه و بين دو كتف است و نازك ترين و حساس ترين بخش آن، اطراف چشم و ابرو؛ جايى كه بيشترين تتوها در آن محدوده انجام مى شوند!
متخصصان پوست معتقدند تقريباً تمامى عمل هاى جراحى زيبايى و يا زيبايى - طبى در ناحيه پوست چشم و ابروها، به خاطر شكنندگى و حساسيت پوست اين نواحى، پيامدهاى خاصى دارد و انجام اعمال زيبايى در اين نواحى توسط افراد غير متخصص، پوست آن نواحى را دستخوش ناهنجارى هايى از قبيل تغييرات رنگ و از بين رفتن ظرافت پوست مى كند. علاوه بر اين، پوست دور چشم و ابرو مانند پوست نوك انگشت بالاترين ميزان عصب گيرى را دارد كه روش هاى غلط تتو، در عمل فيزيولوژيك پلك اختلال ايجاد كرده و مشكلاتى را در سطح كره چشم پديد مى آورد.
جمع كردن آبى كه ديگر ريخته است
موارد زيادى بوده است كه نه دو ابرو، كمانى شده اند و نه دو چشم، شهلا و آسمانى و نه پوست آنقدرها خوش خط و خال كه با خيال راحت بشود آن را در معرض ديد گذاشت! در اين مواقع شايد پاك كردن تتو تنها گزينه اى باشد كه خيال كسى را كه در اين وضعيت قرار گرفته، راحت مى كند. اما وقتى پاى پاك كردن تتو مى رسيم، همه چيز شكل ديگرى پيدا مى كند.
ليزر و جراحى براى اين كار روش هاى مؤثرى هستند، اما هزينه بالاى پاك كردن تتو، خطراتى كه پوست را تهديد مى كنند و نگرانى ها و مشكلات روحى در پى از دست دادن زيبايى، تازه اول يك ماجراى ديگر است!
در مورد تتوهاى دائمى اوضاع از اين هم بدتر است. در اين موارد، چون رنگ را با سوزن به لايه زيرين پوست منتقل مى كنند، با تعويض سلول هاى رويه پوست، طرح تتو عوض نمى شود و همين دوام تتو، پاك كردن آن را بسيار دشوار مى كند.
***
چشم، چشم، دو ابرو... دو ابروى كمونى... چشم، چشم، دو تا چشم، دو چشم آسمونى... لب، لب، دو تا لب... دو تا لب خوش حالت... پوست، پوست، يه پوست پر از نقش و پر از رنگ... تن، تن يك تن پر از رنج و پر از درد...
شعر ابتداى گزارش را دوباره در انتها آورديم تا بتوانيد نقاشى كامل تر و واضح ترى از خودتان ترسيم كنيد.
حالا احتمالاً بهتر مى توانيد راجع به برنامه آينده تان براى كپى كردن تتوى ببر فلان بازيگر و ابروى كمانى فلان خواننده روى تن و صورتتان فكر كنيد!