رضا بايگان
دو هفته پيش جشنواره اى در يونان برگزار شد كه تنها دليل آن، جشن گرفتن هشتادمين سالگرد تولد ميكيس تئودوراكيس، آهنگساز برجسته يونانى بود. براساس نظرسنجى هاى انجام شده در يونان، اين آهنگساز و چهره جهانى يكى از چهار شخصيت محبوب در ميان مردم كشورش محسوب مى شود.
به مناسبت هشتادمين سالگرد تولد تئودوراكيس، جشنواره اى سه روزه در شهر بندرى چانيا در جزيره كرت يونان برگزار شد كه بسيارى از شخصيت هاى سياسى و هنرى در آن حضور پيدا كردند و به سخنرانى درباره فعاليت هاى هنرى و سياسى اين آهنگساز شهير جهانى پرداختند.
محبوبيت او در ميان مردم يونان فقط به دليل ساختن آهنگ هاى بسيارى كه يونانى ها آنها را دوست دارند و يا مطرح شدن اين هموطنشان در مجامع جهانى نيست. آنچه به غير از موسيقى، تئودوراكيس را در قلب مردم يونان جاى داده، فعاليت هاى سياسى او در دهه هاى گذشته و بويژه در دوران حكومت ديكتاتورى سرهنگ ها بر يونان است.
اين آهنگساز در كشور ما بيشتر به دليل ساخت موسيقى متن فيلم هاى Z، حكومت نظامى و زورباى يونانى شناخته مى شود. درحالى كه چهره سياسى او در يونان و ديگر كشورها به همان قدرت چهره هنرى او است و حتى در چند دهه گذشته شهرت اين آهنگساز به دليل فعاليت هاى سياسى اش بود.
شهرت تئودوراكيس در دنياى موسيقى نيز چيزى نيست كه بتوان آن را كوچك شمرد. علاوه بر چند موسيقى فيلم مانند «زورباى يونانى» كه براى او شهرت جهانى به ارمغان آورد، تخصص او در داخل كردن موسيقى فولكلور يونان به آثار كلاسيك و سمفونيك است. تئودوراكيس با آثارى كه به اين ترتيب خلق كرده، محبوبيت خود را از ميان طبقه روشنفكران بسيار فراتر برده و به ميان توده مردم يونان راه يافته است. در عين اينكه آثار او مخاطبانى جهانى پيدا كردند و بسيارى از دوستداران موسيقى در سراسر دنيا به آثار اين آهنگساز گوش مى دهند.
از سوى ديگر تئودوراكيس آثار زيادى براساس موسيقى فولكلور و اشعار شاعران معروف يونان و جهان همچون يانيس ريستوس، پابلو نرودا و كامپا نليس خلق كرده و با اين كار توانسته است سروده هاى اين شاعران را به توده مردم بشناساند.
ميكيس تئودوراكيس در ۲۵ جولاى سال ۱۹۲۵ در جزيره چيوس در درياى اژه به دنيا آمد اما خانواده او متعلق به روستايى در گالاتاس واقع در چهار كيلومترى حومه چانيا هستند و خود او از نژاد كرت محسوب مى شود.
فعاليت هاى سياسى اين هنرمند همراه با فعاليت هاى هنرى اش بسيار زود آغاز شد. او در تظاهرات بزرگ ۲۵ مارس سال ۱۹۴۳ عليه نيروهاى اشغالگر يونان شركت كرد و زمانى كه ۱۸ سال داشت براى اولين بار از سوى ايتاليايى ها در آن تظاهرات دستگير و در زندان شكنجه شد اما از زندان گريخت و به آتن رفت. در آن شهر به جبهه آزادى بخش ملى پيوست و عليه نيروهاى اشغالگر نازى جنگيد.
اين آهنگساز، دوران كودكى خود را در شهرها و استان هاى مختلف يونان گذراند و از همان دوران علاقه اش به موسيقى آشكار شد. او پس از ورود به هنرستان هنرهاى زيباى آتن به فراگيرى موسيقى نزد پروفسور «اكونوميد» پرداخت. اولين كنسرت تئودوراكيس در سال ۱۹۴۲ با نام «كاسيانه» در شهر تريپلس برگزار شد.
مبارزه در جنگ هاى داخلى يونان باعث شد او سه بار به جزاير مختلف اين كشور تبعيد شود اما سرانجام توانست در سال ۱۹۵۰ با ديپلم هارمونى و ساز بادى از هنرستان فارغ التحصيل شود. پس از آن به پاريس رفت و با حضور در كلاسهاى استادانى چون «مسيان» به فراگيرى آناليز موسيقى و رهبرى اركستر پرداخت. پس از پايان تحصيلاتش به طور فعال در دنياى موسيقى اروپا حضور پيدا مى كند و دست به خلق آثار بسيارى مى زند. در سال ،۱۹۵۷ جايزه نخست فستيوال مسكو را از شوستاكوويچ دريافت مى كند و سه سال بعد با آهنگ Epitaph شهرت او در يونان همه گير مى شود.
او در سال هاى منتهى به كودتاى سرهنگان به عنوان نماينده حزب متحد دموكراتيك چپ در پارلمان يونان حضور داشت و رياست «جنبش جوانان» را در مخالفت با گروه هاى فاشيستى نيز برعهده گرفته بود. پس از به قدرت رسيدن سرهنگ ها او فعاليت هاى سياسى خود را به شكل زيرزمينى دنبال مى كند و به همراه گروه ديگرى از همفكرانش، سازمانى را براى مقاومت و مبارزه عليه ديكتاتورى بنيان مى گذارد و رياست آن را نيز برعهده مى گيرد.
اما بالاخره در آگوست ۱۹۶۷ دستگير و به سلول انفرادى در زندان امنيتى منتقل مى شود. در آنجا دست به اعتصاب غذا مى زند و به دليل ضعف و اعتراض هاى گسترده حاميانش به همراه خانواده خود به كمپ «اوروپوس» واقع در منطقه كوهستانى «آركاديا» تبعيد مى شود. اما با بحرانى تر شدن وضعيت جسمانى او و اعتراض شخصيت هاى جهانى مانند آرتور ميلر، لارنس اوليوير و ايومنتان بالاخره مى تواند از يونان خارج شود و به پاريس برود.
او كه حتى در دوران زندان و تبعيد نيز به خلق آثار موسيقى ادامه مى داد، بهترين فرصت را براى اجراى قطعات خود و همچنين اعتراض به وضعيت موجود در يونان پيدا مى كند.
در سال ۱۹۷۴ با سقوط حكومت سرهنگ ها و بازگشت دموكراسى به يونان، تئودوراكيس به كشورش باز مى گردد و فروشگاه ها پر مى شوند از آثار او. پس از آن نيز علاوه بر خلق آثار موسيقى فراوان به عنوان نماينده پارلمان از سال ۱۹۸۱ به فعاليت مى پردازد و تا سال ۱۹۹۰ نيز وزير كشور يونان مى شود.
در طول دو دهه اخير او فعاليت هاى بسيارى براى رفع اختلاف ميان تركيه و يونان، حمايت از عفو بين المللى در اروپا و عليه قدرت هسته اى انجام داده است.
اين هنرمند و شخصيت سياسى علاوه بر جوايز و افتخارات بسيارى كه به دست آورده به عنوان يكى از نامزدهاى جايزه صلح نوبل نيز پيشنهاد شده است.
اين آهنگساز برجسته تاكنون بيش از هزار ترانه، ۱۰۰ سمفونى، اپرا، اورتور و موسيقى تئاتر خلق كرده و ساخت موسيقى متن بيش از ۳۰ فيلم از ديگر فعاليت هاى او محسوب مى شود.
تئودوراكيس درباره شيوه خلق آثارش مى گويد در خواب، نت هاى آهنگ را مى شنود. بيدار مى شود و به سرعت نت ها را مى نويسد. دوباره به بستر مى رود تا آهنگ ديگرى او را بيدار كند. صبح كه بيدار مى شود سعى مى كند با درك ايده اصلى، آهنگ ها را بيرون بكشد و بعد آهنگ را با پيانو آزمايش مى كند. به اين ترتيب، آشفتگى از ميان نت هاى اوليه محو مى شود و فقط موسيقى ناب باقى مى ماند. اين هنرمند ۸۰ ساله حتى اكنون كه موهاى سرش يكدست سفيد شده و براى راه رفتن به عصاى خود تكيه مى كند همچنان به خلق موسيقى مشغول است. به تازگى آخرين آلبوم او با عنوان «مقاومت» كه مجموعه اى از شش آلبوم را در بر مى گيرد، منتشر شده است.
ميكيس تئودوراكيس چندى پيش نيز جايزه بين المللى شوراى موسيقى يونسكو در سال ۲۰۰۵ را دريافت كرد.