دنباله گزارش دكتر قاسم غنى در مورد احزاب مصر
ديگر از احزاب قديم مصر حزب «احرار دستوريون» مى باشد حزب مزبور كمى بعد از تأسيس «حزب وفد» تأسيس گرديد و رئيس اول آن مرحوم «حسين رشدى پاشا» كه منسوب به يكى از خانواده هاى بزرگ و با نفوذ مصر و شخصاً از سياستمداران برجسته مصر و رقيب سعد زغلول پاشا به شمار مى رفت بود و بعد از او «عدلى يكن پاشا» و بعد از او مرحوم «محمد محمودپاشا» و پس از او «عبدالعزيز فهمى پاشا» به ترتيب رياست حزب را عهده دار شدند و در چهار سال پيش كه «عبدالعزيز فهمى پاشا» به عنوان ضعف و پيرى از رياست حزب استعفا داد پس از چند ماه كه حزب بدون رئيس ماند دكتر محمد حسن «هيكل پاشا» به رياست حزب مزبور انتخاب گرديد. عده زيادى از رجال مهم مصر و اعيان آن كه منسوب به خانواده هاى ايالات مختلف مى باشند از اعضاى حزب احرار دستوريون هستند ولى در بين توده و كشاورزان عده طرفداران آن كم است.
«حزب احرار» غالباً در كابينه هاى ائتلافى شركت داشته و از احزاب طرفدار دربار به شمار مى رود و اغلب بين اين حزب و «حزب وفد» رقابت و همچشمى بوده است و مى توان گفت حزب مزبور قوى ترين حزب مخالف «وفد» است و چون شخصيت هاى مهمى مانند «حسين رشدى پاشا» و «عدلى يكن پاشا» و «محمد محمود پاشا» و «هيكل پاشا» و «خشبه پاشا» و «دسوقى اباظه پاشا» عضويت اين حزب را داشته يا دارند و هر يك از آنان منسوب به خانواده اى بزرگ و ثروتمند و متعين مى باشند. با اينكه عده طرفدارانش در بين توده و كشاورزان زياد نيست داراى موقعيت و نفوذ سياسى زيادى بوده و هست. رشدى پاشا و يكن پاشا و محمد محمود پاشا از رؤساى سابق اين حزب نخست وزير بوده و عده زيادى از اعضاى آن در كابينه هاى مختلف شركت نموده و در ادارات دولتى شغل هاى مهمى دارند اكنون هم «هيكل پاشا» رئيس حزب كه از جمله نويسندگان مصر است رئيس مجلس سناست و شش نفر از وزيران كابينه فعلى منسوب به حزب مزبور مى باشند.
برنامه حزب احرار هم كهنه است و اساس آن تحصيل استقلال مصر و حفظ روابط دوستانه با دولت انگليس و تحكيم روابط مودت و برادرى با دول شرقى و ساير دول و اصلاح امور اجتماعى و كشاورزى و فرهنگى و صنعتى مصر مى باشد.
حزب سعد يا الهيه السعديه
ديگر از احزاب سياسى مهم مصر حزب «سعدى» است كه رئيس فعلى آن «محمود فهمى النقراشى پاشا» نخست وزير كنونى مصر مى باشد. تاريخ تأسيس اين حزب به طوريكه قبلاً گفته شد در سال ۱۹۳۷ در نتيجه خروج دكتر ماهر پاشا و نقراشى پاشا و عده اى از طرفدارانشان از حزب وفد بود، چه اين عده پس از اينكه از «حزب وفد» استعفا دادند حزب مستقلى براى خود تأسيس نمودند و چون دكتر احمد ماهر پاشا و نقراشى پاشا از رجال باسابقه «وفد» و از مقربين مرحوم «سعد زغلول» و حتى به نام فرزندان سعد معروف بودند براى حفظ مبادى «سعد» كه خود را حافظ و حامى آن مبادى مى دانستند حزب جديد خود را به نام او (الهيه السعديه) ناميدند و برنامه خود را از برنامه حزب وفد با تعديلى مطابق مقتضيات وقت اقتباس كردند و از مبادى اين حزب علاوه بر مبادى اساسى «حزب وفد» كه مذكور افتاد آماده نمودن قوه نظامى نيرومندى براى دفاع از مصر و اصلاح امور اجتماعى و اقتصادى و كشاورزى و صنعتى و بازرگانى و توجه به وضعيت كشتكاران و كارگران و تحكيم روابط دوستانه بين مصر و دول خاورى دوست مى باشد و مطابق قانون اساسى آن رئيس و نايب رئيس حزب هر سه سال يك مرتبه بايد انتخاب شوند. رئيس اول حزب مزبور «احمد ماهر پاشا» بود كه از تاريخ تأسيس حزب تا تاريخ وفات (۱۹۴۵) همواره رئيس حزب بود و هر دفعه كه انتخاب مى شد مجدداً خود به رياست و نقراشى پاشا به نايب رئيسى انتخاب مى شدند. پس از فوت مرحوم احمد ماهر پاشا، نقراشى پاشا به رياست و ابراهيم عبدالهادى پاشا به نايب رئيسى انتخاب شدند. هنوز مدت مقرره رياست «نقراشى پاشا» پايان نيافته و انتخاب جديدى براى رياست به عمل نيامده است و پس از تعيين «ابراهيم عبدالهادى پاشا» نايب رئيس حزب به رياست دفتر مخصوص كسى به جاى او انتخاب نگرديده است و مثل اينكه انتظار دارند دوباره به همان سمت به حزب بازگردد و فعلاً كارهاى نايب رئيس حزب را «حامد جودت بيك» رئيس مجلس شوراى ملى عهده دار است و دبير كل حزب مزبور فعلاً «ممدوح رياض بيك» وزير بازرگانى كابينه كنونى مى باشد.
«حزب سعدى» نخستين حزب مصرى است كه رسماً و علناً از دولت مصر خواست بر عليه آلمان اعلان جنگ دهد و مرحوم دكتر احمد ماهرپاشا در جلسه محرمانه اى كه مجلس براى مذاكره در اطراف اين موضوع تشكيل داد شش ساعت پى در پى براى جلب موافقت نمايندگان صحبت كرد و در آن جلسه على ماهر پاشا برادر بزرگ مرحوم ماهر پاشا جداً با اين نظر مخالفت كرد و بالاخره مجلس با اعلان جنگ موافقت نكرد و وزيران حزب مزبور براى اظهار تعرض نسبت به اين تصميم دولت، از كابينه استعفا دادند و همينكه در سال ۱۹۴۵ دكتر ماهرپاشا مأمور تشكيل كابينه شد با وجود اينكه جنگ در شرف اختتام بود براى اينكه دولت مصر بتواند وارد مجمع ملل متحد گردد بر عليه محور اعلان جنگ داد ولى جان خود را بر سر اين كار گذاشت چه جوان متهورى به نام «محمود العيسوى» كه مخالف با اين نظر بود در يكى از تالارهاى مجلس شوراى ملى او را هدف گلوله قرار داده و كشت.
پس از فوت مرحوم دكتر ماهرپاشا نقراشى پاشا مأمور تشكيل كابينه جديد شد و بعد از سقوط كابينه اول نقراشى پاشا ، صدقى پاشا كابينه را تشكيل داد و چون در مذاكرات راجع به تغيير عهدنامه ۱۹۳۶ موفق نشد استعفا داد و دوباره نقراشى پاشا كابينه جديد را تشكيل داد.
«حزب سعدى» از احزاب طرفدار دربار است و نقراشى پاشا رئيس حزب مورد اعتماد و لطف اعليحضرت «ملك» مى باشد و به همين نظر بود كه اعليحضرت پس از فوت مرحوم «حسنين پاشا» رئيس دفتر خود را از بين اعضاى اين حزب انتخاب فرمودند.
اعضاى اين حزب نيز از رجال برجسته و اعيان و موجه كشور مى باشند و چون حزب جديد التأسيسى است مانند حزب «احرار دستوريون» و «حزب وفد» رجال برجسته و سياسيون معروف زياد ندارند و اغلب رجال به استثناى «نقراشى پاشا» و «محمود غالب پاشا» كه از رجال سابق وفد هستند از جوانان تحصيل كرده مى باشند وحتى وزيران كابينه فعلى اكثراً از همين نمونه هستند. طرفداران اين حزب نيز اغلب از طبقه جوان و تحصيل كرده است و در بين توده و كشاورزان زياد طرفدار ندارند.
حزب الكتله الوفديه المستقله
در سال ۱۹۴۳ كه اختلاف بين نحاس پاشا و «مكرم عبيد پاشا» منجر به خروج مكرم پاشا از حزب وفد شد با عده اى از طرفداران خود حزب جديدى تأسيس نمود و از آنجايى كه نحاس پاشا را منحرف از خط مشى« سعد» مى دانست و خود را جانشين« سعد» مى شمرد حزب جديد التأسيس خود را «الكتله الوفديه المستقله» ناميد كه منسوب به وفد باشد و در آغاز تأسيس« وفديها» با اين اسم مخالف بودند.
در آغاز تشكيل حزب مزبور چون مكرم پاشا شخص با هوش و پرفعاليت و كاردانى بود و در مقابل« وفد» رقيب زبردست و خطرناكى بود از طرف دربار كمكهاى زيادى به مكرم پاشا شد و در نشر كتاب سياه او كمك هاى مادى و معنوى بسيارى به عمل آمد و چون نحاس پاشا از فعاليت مكرم پاشا مى ترسيد براى اينكه از شر او راحت بماند به عنوان اينكه آزاد بودن او مخالف مصالح كشور و منافع انگليس هاست دستور داد او را بازداشت كنند و مدتى در بازداشتگاه ماند تا اينكه كابينه نحاس پاشا افتاد. همين كه احمد ماهرپاشا كابينه خود را تشكيل داد بنا به دستور اعليحضرت ملك با وجود اختلاف شديدى كه احمد ماهرپاشا و نقراشى پاشا با مكرم پاشا داشتند و خروجشان از« وفد» به دست مكرم پاشا صورت گرفته بود او را در كابينه خود شركت داده به وزارت دارايى تعيين نموده دو نفر ديگر از اعضاى حزب او را نيز به وزارت تعيين كردند.
مكرم عبيد پاشا رئيس حزب كه شخص فعال و جاه طلب و بلند پروازى است به اين عده كرسى در كابينه اكتفا ننمود و راجع به عده وزيران و آزاد نبودن انتخابات (چونكه عده نمايندگان مجلس شوراى ملى از حزب مزبوردر انتخابات اخير كم بودند مكرم پاشا مدعى بود كه انتخابات آزاد نبوده والا عده نمايندگان حزب او خيلى بيش از اينها بودند) با نقراشى پاشا اختلاف پيدا كرد و بالاخره از كابينه استعفا داد و بعد از آن نيز با صدقى پاشا اختلاف پيدا كرد و كابينه او را مورد حملات سختى قرار داد پس از آن روش او نسبت به كابينه فعلى (كابينه دوم نقراشى پاشا) نيز مخالفت شديد بود و بدين ترتيب همه را از خود رنجانيد و در اين اواخر براى اسقاط كابينه با دشمنان سابق خود «وفديها» نزديكى جسته با آنها همكارى مى كند و اين عمل او اسباب رنجش دربار از او شده است و در اين اواخر اعليحضرت ملك نيز به او بى لطف شده اند و عده اى از اطرافيان او در اين اواخر از دور او پراكنده شده اند و حزب او تا اندازه اى ضعيف شده است. از رجال برجسته حزب مزبور «طه السباعى پاشا» و «سيد سليم پاشا« و «احمد شرف الدين بك» و «شيخ حلمى طماره» و «زهير صبرى» و «قاسم جود» مى باشند.اساس «مبادى» و مرام هاى «حزب الكتله» همان مرام هاى «حزب وفد» است با تعديلات و تغييراتى متناسب با اوضاع اخير كشور مرام هاى حزب مزبور را راجع به سياست داخلى به قرار زير مى توان خلاصه كرد.
۱- تحصيل استقلال تام و وحدت مصر و سودان ۲- همكارى با دولت انگليس مشروط بر اينكه اين همكارى مطابق نظم بين المللى جديدى كه پس از پايان جنگ خواهد گرديد، باشد ۳- همكارى با دول عربى براى وصول به آمال و آرزوهاى ملى آن دول و تقويت نهضت هاى سياسى و اقتصادى و فرهنگى كشورهاى عربى ۴- اخراج ارتش انگليس از خاك مصر و الغاى كليه قيود نظامى موجوده راجع به ارتش مصر.
و مرام هاى آن حزب راجع به سياست داخلى بدين قرار است.
۱- برقرار داشتن اصول حكومت دموكرات در مصر و مبارزه با عناصر رژيم هاى ديكتاتورى ۲- تأييد رژيم سلطنت مشروطه در مصر ۳- بذل مساعى براى اينكه رسيدن به كرسى وزارت وسيله خدمت به ميهن باشد نه منظور و هدف غايى ۴- بذل مساعى در اصلاح اوضاع ادارى مصر و حفظ حيثيات و نيكنامى و پاكدامنى مأمورين دولت ۵- استقلال قضات ۶- استقلال دانشگاه ها ۷- بذل توجه به ا مور دانشگاه «الازهرا».
احزاب ديگر - جبهه مصر
احزاب مهم ديگرى كه در سياست كشور دست داشته باشند در مصر نيست فقط در اين اواخر «على ماهرپاشا» كه مدتى از كار بركنار و در نتيجه اختلاف نظر با انگليسها به تهمت طرفدارى از «دول محور» و مخالفت با اعلان جنگ بر عليه دول مزبور بازداشت شده بود همين كه در سال ۱۹۴۵ آزاد شد دوباره وارد صحنه سياست گرديده است ولى چون منتسب به حزبى نبود درصدد برآمد كه بين احزاب اتحاد و وحدتى ايجاد نمايد كه متفقاً بتوانند مطالب و درخواستهاى ملت مصر را به دست آورند و آمال و آرزوهاى ملى را عملى نمايند و عده اى از جوانان تحصيل كرده و عناصر خوش سابقه و ميهن دوست دور او را گرفتند و در اين نظر به او كمك و همكارى نمودند ولى چون نظر به اختلافات شديدى كه در بين احزاب مصرى موجود است مساعى و اقدامات آنها به جايى نرسيد، خود جمعيتى به نام (جبهه مصر) تأسيس نموده مقدمات تأسيس حزبى به اين نام را آماده كرده اند و سال گذشته برنامه اى براى اين جمعيت تهيه و چاپ كرده بين طبقات مختلف ملت توزيع نمودند كه آن را مطالعه نموده در صورتى كه نسبت به آن انتقاد يا نظرى دارند اظهار نمايند و چنانچه برنامه مزبور مورد پسند و قبول ملت مصر واقع شود آن را برنامه حزب خود و پيمان ملى مصر قرار دهند و خلاصه آنكه على ماهر پاشا مى خواست احزاب مصر رامتحد و يكى كند موفق نشد بر احزاب مصر حزب جديدى اضافه نمود.
على ماهر پاشا رئيس «جبهه مصر» از عناصر فعال و كاردان و از سياستمداران با اراده و نيرومند و از قانوندان هاى ممتاز اين كشور به شمار مى رود. در مدتى كه رئيس دفتر مخصوص «ملك » و مقرب دربار بود خدمات زيادى به اعليحضرت و خاندان سلطنت نمود در موقع نخست وزيرى خود نيز خدمات شايانى به دولت و ملت مصر انجام داد يكى از خدمات برجسته او اين بود كه از اعلان جنگ بر عليه محور جلوگيرى كرد و مصر را از ويرانى مؤكد نجات داد.
در طرح برنامه جبهه مصر راجع به تنظيم امور داخلى و خارجى و اصلاحات اجتماعى و اقتصادى و مالى و نظم امور خانواده و وضعيت جوانان و اصلاح اوضاع شهرستان ها و دهستان ها و غيره به طور روشن صحبت شده است و چنانچه اين طرح ، صورت برنامه حزبى به خود بگيرد مى توان گفت يكى از برنامه هاى اساسى و صحيح احزاب مصر به شمار خواهد رفت.
پيش بينى مى شود كه به زودى اين جمعيت صورت حزب سياسى منظمى به خود بگيرد و على ماهر پاشا منتظر فرصت مناسبى است كه حزب خود را تشكيل دهد و نظر به سابقه درخشان و شخصيت محترم و موقعيت و وجهه و احترامى كه دارد انتظار مى رود از احزاب مهم مصر شده در سياست كشور نقش مهمى بازى كند.
حزب مصر الفتاه
حزب ديگرى هم به نام حزب مصر الفتاه (مصر جوان) است كه رياست آن با جوان پرحرارتى است به نام «احمد حسين» كه از وكلاى دادگسترى و از ناطقين خوب مى باشد. نامبرده قريب ده سال پيش حزب خود را تشكيل داد و در آغاز تشكيل حزب ، تشكيلاتى شبيه به تشكيلات فاشيستى داشت و با حزب وفد و نحاس پاشا شديداً در نبرد بودند ولى در ايام جنگ مدتى «احمد حسين» بازداشت شد و عده زيادى از اعضاى حزب از اطراف او پراكنده شدند و حزبش خيلى ضعيف شد ولى پس از پايان جنگ دوباره قوتى گرفت ليكن هنوز به صورت قبل از جنگ در نيامده است و طرفداران حزب مزبور محدود به عده اى از جوانان و دانشجويان مى باشد و از رجال برجسته كشور كسى جزء آن نيست و تا به حال در كابينه ها شركت ننموده و در مجلسين نمايندگانى ندارند.برنامه حزب مزبور از روى برنامه «حزب وطنى» تنظيم شده و از احزاب تندروى مصر به شمار مى رود.
حزب العمال (حزب كارگر)
حزب مزبور چند سال پيش به رياست افتخارى «نبيل عباس حليم» از پرنس هاى خاندان سلطنتى و رياست عبدالرحمن البيلى بيك (وزير دارايى كابينه صدقى پاشا) رسماً تأسيس شد و فعلاً رئيس عامل آن «سرلشگر صالح حرب پاشا» (وزير جنگ كابينه على ماهر پاشا و رئيس جمعيت الشبان المسلمون) مى باشد ولى هنوز اين حزب اهميت زيادى پيدا نكرده و در مجلسين نمايندگانى ندارد.
ادامه دارد