محمدرضا هاديلو
با تصويب آيين نامه مبارزه با آلودگى صوتى در سال ۱۳۷۸ در جلسه هيأت دولت و اعلام آمادگى شوراى عالى محيط زيست براى تهيه روشهاى اجرايى اين آيين نامه شهروندان شهرهاى بزرگ از جمله تهران اميدوار شدند كه گام مهمى براى مبارزه با اين نوع آلودگى در جامعه برداشته خواهد شد.
نمونه هاى آشكار آلودگى صوتى در تهران شامل سروصداى ايجاد شده توسط كارگاهها، خودروها، هواپيماها و در برخى محله هاى شهر قطار است اما يكى از آزاردهنده ترين نوع آلودگى صوتى در اين كلان شهر صداى گوشخراش بوقهاى غيرمجاز و صداى موتوسيكلت هاست كه متأسفانه هيچگونه كنترلى براى جلوگيرى از آن اعمال نمى شود.
با اين وصف بعد از گذشت حدود ۶ سال از تصويب آيين نامه ياد شده مسؤول سنجش آلودگى صوتى شركت كنترل كيفيت هوا مى گويد: «كارشناسان آلودگى صوتى ۵۴۲ نقطه بحرانى آلودگى صوتى را در تهران شناسايى كرده اند.»
آلودگى هاى صوتى به عنوان يكى از بزرگترين و زيانبارترين آلودگى هايى به شمار مى آيند كه گريبانگير مناطق شهرى و صنعتى است.
در شهرهاى صنعتى مردم همه روزه به طور ناخواسته در معرض صداهاى متعددى با طول موجهاى متفاوت قرار مى گيرند كه روى سيستم عصبى و شنوايى آنها تأثيرات نامطلوبى برجاى مى گذارد.
صداهايى كه به نوعى باعث به وجود آمدن بيماريهاى روحى، عصبى و حتى گوارشى در شخص مى گردد.
هر روز در سطح شهر تهران شاهد عوامل ايجاد آلودگى هاى صوتى هستيم كه به نوعى آگاهانه يا ناآگاهانه دست به اين كار مى زنند.
تمام انسانها و در تمام زمانها به صوت نياز دارند و بدون آن زندگى براى ما مشكل خواهد شد، اما آنچه صوت را به آلوده كننده تبديل مى كند، حد تحمل انسانهاست.
اولين چيزى كه مردم از بالابودن صدا درك مى كنند ارتباط مستقيم آن با گوش و شنوايى است كه برحسب شدت صوت، باعث كر شدن دائم يا موقت مى شود.
آلودگى هاى صوتى علاوه بر تأثيراتى كه بر سيستم شنوايى وارد مى كند، اثرات فيزيكى خاصى نيز دارند يعنى اينگونه آلودگى ها باعث بر هم زدن فيزيولوژى بدن مى شوند، فشارخون را كم يا زياد كرده، ممكن است باعث باز و بسته شدن عروق بشود يا ضربان قلب را كاهش يا افزايش دهد، بعد از آن اثرات روانى مطرح مى شود و كاهش حد تحمل انسانها، به طورى كه فرد زودتر و بيشتر نسبت به مسائل واكنش نشان مى دهد و آرامش خود را از دست مى دهد.
مهندس حسين مهرآوران، مسؤول سنجش آلودگى صوتى شركت كنترل كيفيت هوا با اعلام اين كه تاكنون ۵ نقطه آلوده تهران يعنى مناطق ۶ ، ،۷ ۹ ، ۱۱ و ۱۲ شهر تهران مورد بررسى قرار گرفته اند و طى مطالعات انجام شده مشخص شده كه اغلب نقاط آلوده صوتى، مراكز درمانى و آموزشى هستند، ادامه مى دهد: «در دنيا ميزان استاندارد آلودگى صوتى مراكز درمانى و آموزشى نسبت به مناطق مسكونى و ادارات رقم ناچيزى است درحالى كه آلودگى صوتى اين مراكز در تهران رقمى بيش از حد استاندارد جهانى را نشان مى دهد.»
ميزان استاندارد آلودگى صوتى در جهان ۵۰ دسى بل است درحالى كه اين رقم در حاشيه بزرگراهها از ۷۰ تا ۸۰ دسى بل متغير است. براى پيدا كردن شيوه هاى كنترل اين نوع آلودگى ابتدا بايد انواع صداهاى آلوده كننده را بشناسيم.
كارشناسان محيط زيست اين صداها را به دو دسته تقسيم كرده اند. يكى صداهايى كه با شدت زياد اما در مدت كم توليد مى شوند مثل صداهاى ناشى از انفجار بمبهاى صوتى و ديگر صداهايى كه شدتشان كم است اما مدتشان زياد است مثل صداى ترافيك يا ساختن ساختمان و ...
واحد اندازه گيرى صوت «دسى بل» است. در صفر دسى بل صدايى شنيده نمى شود.
«نجوا» صدايى با ۳۰ دسى بل توليد مى كند و يك موتور جت بين ۱۲۰ تا ۱۴۰ دسى بل صدا توليد مى كند.
آستانه (حد تحمل) سيستم شنوايى انسان حدود ۷۰ دسى بل است و هر صداى بيش از اين آزاردهنده و مضر محسوب مى شود.
صداى كارخانه ها با ۹۰ دسى بل و بوق اتومبيلها با ۱۰۰ دسى بل جزو صداهاى بسيار بلند به شمار مى آيند.
اما صداى گازدادن پيوسته موتوسيكلت با ۱۱۰ دسى بل و صداى موتور جت با ۱۴۰ دسى بل در آستانه كر شدن فرد و به عنوان بالاترين صداهايى كه تأثيرات بسيار منفى و ناگوار بر روى افراد دارد محسوب مى شوند.
به گفته كارشناسان، رعايت فاصله ۳۰۰ مترى بين محل احداث مناطق مسكونى و بزرگراهها، ممنوعيت نصب بوقهاى غيراستاندارد بر روى وسايل نقليه و برخورد قاطع با افرادى كه با دست كارى موتور اتومبيل  يا موتوسيكلت خود موجب ايجاد صداهاى ناهنجار مى شوند، مى تواند راههايى براى كاستن از شدت آلودگيها باشد.
اما از طرف ديگر به علت موقعيت خاص جغرافيايى شهر تهران و قرارگرفتن آن روى دامنه كوه، وجود شيب و اختلاف ارتفاع بين شمال و جنوب شهر، تردد اتومبيلها از سمت بالا به پايين و بالعكس با توليد صوت همراه است و اجتناب از آن امكانپذير نيست ولى به هر حال بايد چاره اى انديشيم.
آلودگى صوتى باعث افزايش مشكلات روحى، اختلالات عصبى و تشديد روحيه پرخاشگرى، كاهش تمركز و اختلال در تصميم گيرى و عكس العمل هاى فرد مى شود.
براى كاستن عوارض نامطلوب آلودگى صوتى بر روى سيستم شنوايى و همچنين سلامت روانى انسانها، كاهش ساعات كار افرادى كه به طور مداوم و براى زمان طولانى در معرض آلودگى صوتى قرار دارند يك امر ضرورى محسوب مى شود.
رعايت نكات مهندسى در ساخت خيابانها از جمله اينكه سطح بزرگراهها و خيابانها پايين تر از سطح مناطق مسكونى همجوار باشند، همچنين شكست و جذب صوت در محيط فرودگاهها و ايجاد ديوار صوتى يا احداث فضاهاى سبز مشجر كه با جذب صوت نقش قابل توجهى در كاهش سروصدا خواهند داشت.
در امر ساماندهى همه چيز مهم است، روغن كارى، ايزوله كردن منبع صوتى حتى ديوارهاى حايل و فضاى سبز اما مهمترين مسأله آگاه كردن مردم و مسؤولان و مشاركت دادن آنها در سرنوشت خودشان است. زيرا اين مردم هستند كه با تلاش و كوشش خود مى توانند محيطى سالم و به دور از آلودگى ها و مزاحمتها را به وجود آورند و يا عكس آن عمل كنند.
ترديدى نيست كه بسيارى از گرفتاريهاى روحى و روانى بشر امروزه زاييده سروصداهاى ناموزون طبيعى و سرسام آور محيط زيست اوست.
به هر ميزان كه بتوانيم از حجم آلودگى هاى صوتى محيط زندگى شهرنشينان بكاهيم، به همان نسبت توانسته ايم در جهت بهداشت روحى و روانى آنان گام برداريم و فضاى مناسبى ر ا براى زندگى فراهم آوريم كه در آن استعدادها، انديشه ها و خلاقيت هاى فردى و جمعى - به دور از مزاحمت عوامل بازدارنده و آلاينده - امكان شكوفايى و تبلور بيابند و ديرى نخواهد پاييد كه بركات و ثمرات ناشى از آرامش در همه ابعاد زندگى اجتماعى ظاهر خواهد شد.
به هر حال بايد پذيرفت كه امروز تهران يكى از آلوده ترين شهرهاى دنياست و با گزارشها و گفت وگوها و مصاحبه ها و يا آيين نامه و لايحه و قانون چيزى حل نخواهد شد مگر اينكه دست به يك عمل واقعى بزنيم.
به گفته مهرآوران در منطقه ۶ تهران، ۱۳۹ مركز آموزشى و ۳۸ مركز درمانى بالاتر از حد استاندارد و در نقطه بحران قرار دارند. بيمارستان سجاد و بيمارستان مصطفى خمينى با ۷۵ دسى بل و دانشگاه علامه طباطبايى با ۶۵ دسى بل در اين منطقه قرار دارند.
در منطقه هفت ۵۷ مركز آموزشى و ۱۸ مركز درمانى، در منطقه ۹ كه به دليل نزديكى فرودگاه مهرآباد وضعيت بحرانى تر است، ۵۹ مركز آموزشى و ۱۶ مركز درمانى وجود دارد كه بيمارستان خانواده، بيمارستان ۵۰۴ ارتش، دانشگاه شريف و بيمارستان شريعت رضوى از جمله مراكزى هستند كه در اين مناطق در وضعيت بحرانى و بالاتر از استانداردهاى جهانى قرار دارند.
با توجه به اينكه كارشناسان و متخصصين علوم پزشكى معتقدند، آلودگى صوتى، مرگ و مير كودكان، كاهش وزن نوزادان در هنگام تولد، افزايش فشار خون، قند و كلسترول خون و افزايش هورمون استرس را به همراه دارد بايد استرس، اضطراب و كم خونى را نيز به آنها افزود.
حال بايد پرسيد در شرايطى كه تهران در وضعيت بحران قرار دارد كدام مسؤول پاسخگوست؟
در شرايطى كه به راحتى از مرگ و مير كودكان و عارضه قلبى بزرگسالان سخن به ميان مى رانيم آيا وقت عمل فرا نرسيده؟