< اعراب سنى عضو كميسيون تدوين قانون اساسى براى تحميل نظرات خود بر كردها و شيعيان، توان و قدرت لازم را ندارند و از سوى ديگر بشدت از سوى اعراب سنى تحت فشارند كه از مواضع اين جريان كوتاه نيايند
< به نظر نمى رسد كه اعراب سنى قادر باشند كه مانع از ارجاع متن نهايى به پارلمان شوند
گروه بين الملل ـ مراد ويسى: در حالى كه اعضاى سنى كميسيون تدوين قانون اساسى عراق همچنان بر مخالفت خود با اصل فدراليسم مخالفت مى كنند، كردها و شيعيان در حال حل و فصل آخرين اختلافات خود هستند.
از حدود ۱۸ مورد اختلاف اوليه اى كه بين اعضاى كميسيون وجود داشت، اكنون فقط سه موضوع مهم باقى مانده است. كردها و شيعيان بر سر رابطه دين و سياست و نحوه توزيع درآمدهاى نفت بين ايالت ها و دولت مركزى در حال چانه زنى هستند و از سوى ديگر، در حالى كه شيعيان و كردها بر سر فدراليسم به توافق رسيده اند، اعراب سنى، فدراليسم را مقدمه تجزيه كشور مى خوانند.
اعراب سنى شرايطى را براى موافقت با فدراليسم اعلام كرده اند كه از هم اكنون آشكار است كه شروط قابل تحققى نيست. آنها گفته اند كه به شرطى با فدراليسم موافق هستند كه دوسوم اعضاى شوراى هر استان به آن رأى مثبت دهند، دوسوم مردم هر استان نيز آن را تأييد كنند و دوسوم اعضاى مجمع ملى (پارلمان) نيز مهر تأييد بر آن بزنند. چنين شرايطى، در عمل، بسيار دشوار تحقق خواهد يافت. با اين وجود، موضوع ديروز «حزب اسلامى» (بزرگترين حزب اعراب سنى) مبنى بر دعوت از مردم براى ثبت نام جهت شركت در انتخابات، نشان مى دهد كه سران اعراب سنى بشدت از تكرار تجربه ناموفق تحريم در انتخابات گذشته نگران هستند.
علاوه بر اين، موقعيت اعراب سنى در كميسيون ۷۱ نفره تدوين قانون اساسى بسيار شكننده است و آنها روى لبه تيغ حركت مى كنند. تيم ۱۵ نفره آنان در مقابل نمايندگان شيعه و كرد موقعيتى ضعيف دارد. آنها احساس مى كنند كه اگر فدراليسم در عراق تثبيت شود، سهم اعراب سنى از فدراليسم بسيار اندك خواهد بود. طبق فرضيات اعراب سنى، ايالت كردستان در شمال از منطقه «زاخو» در مرزهاى مشترك سوريه، تركيه و عراق شروع خواهد شد و پس از امتداد به سمت جنوب از حاشيه شهر موصل عبور خواهد كرد و شهرهاى كردنشين «اربيل»، «دهوك»، «سليمانيه»، «خانقين»، و «كركوك» را در بر خواهد گرفت و سپس تا «حسبان»، «بدره» و «زرباطيه» كه محل سكونت كردهاى فيلى است، گسترش خواهد يافت.
از طرف ديگر، ايالت شيعه نشين جنوب نيز كه متشكل از ۹ استان از ۱۸ استان كنونى عراق خواهد بود، از جنوب بغداد شروع و شامل شهرها و مناطق «حله»، «نجف»، «كربلا»، «العماره»، «كوت»، «ناصريه»، «سماوه»، «زبيرو» و «بصره» است. با وجود تشكيل اين دو ايالت، تنها مناطقى كه در فدراليسم نصيب اعراب سنى خواهد شد، «رمادى»، «فلوجه»، «تكريت»، و «موصل» خواهد بود، زيرا بعيد است بغداد به عنوان پايتخت و يك شهر چند قومى و نژادى و مذهبى، در اختيار يك ايالت خاص قرار بگيرد.
علاوه بر اين، اعراب سنى عضو كميسيون از يك سو براى تحميل نظرات خود بر كردها و شيعيان، توان و قدرت لازم را ندارند و از سوى ديگر، بشدت از سوى اعراب سنى كه آنها را نمايندگى مى كنند، تحت فشارند كه از مواضع اين جريان كوتاه نيايند.
اگر اعراب سنى از مواضع خود از جمله مخالفت با فدراليسم كوتاه نيايند، به احتمال بسيار، شيعيان و كردها، متن پيشنهادى خود را جهت تصويب به مجمع ملى (پارلمان) ارسال خواهند كرد، اما اگر چنين سناريويى محقق شود، قانون اساسى در پارلمان با انتقاد جدى روبرو خواهد شد و احتمال رأى منفى استان هايى كه اعراب سنى در آن اكثريت دارند، وجود خواهد داشت.
مهمترين استان هاى سنى نشين كه سنى ها در آنها اكثريت دارند عبارتند از «الانبار» به مركزيت رمادى، «صلاح الدين» به مركزيت تكريت و «نينوى» به مركزيت موصل. دو استان «تميم» به مركزيت كركوك و «ديالى» به مركزيت خانقين نيز داراى جمعيت گسترده اى از اعراب سنى هستند.
مهمتر آنكه، اعراب سنى اگر با قانون اساسى مورد نظر كردها و شيعيان موافقت نكنند، جناح سياستمدار و ميانه رو و معتقد به گفت وگو در ميان اعراب سنى بشدت تضعيف خواهد شد و جو و فضاى غالب در بين اعراب سنى عراق به نفع مخالفان مسلح و حتى بقاياى رژيم بعث و القاعده اى ها تغيير پيدا خواهد كرد.
بنابراين به نظر مى رسد كردها و شيعيان تا آخرين زمان باقى مانده از مهلت قانونى، تلاش خواهند كرد كه اعراب سنى را به موافقت با متن نهايى وادار كنند. البته اعراب سنى ميانه رو نيز در موقعيت شكننده اى قرار دارند. آنها از يك سو مى دانند كه در صورت شكست در مذاكرات، فضا را به نفع طرفداران مبارزه مسلحانه از دست خواهند داد و حاشيه نشين خواهند شد و از سوى ديگر، اگر از اصول مورد نظر جامعه عرب سنى عدول كنند، متهم به سازش و خيانت خواهند شد. اين در حالى است كه نمايندگان عرب سنى در كميسيون و نيز پارلمان از قدرت كافى براى اعمال نظرات خود بر دو جناح كردى و شيعى نيستند.
لذا به نظر نمى رسد اعراب سنى قادر باشند كه مانع ارجاع متن نهايى به پارلمان شوند، زيرا در صورت تحريم مجدد فرايند سياسى، دريافته اند كه همانند انتخابات گذشته، ساختار سياسى - حكومتى بدون مشاركت مؤثر آنان شكل خواهد گرفت. لذا باوجود نارضايتى از وضع موجود و تهديد به تحريم تا آخرين لحظه، در نهايت مجبور به پذيرش فرايند سياسى و تحمل متن ارسالى به پارلمان خواهند بود، چرا كه در غير اين صورت، در عمل، سياستمداران عرب سنى راهى جز گرايش به سوى اپوزيسيون برانداز حكومت كنونى و در پيش گرفتن مبارزه مسلحانه نخواهند داشت كه به معناى رو در رويى آنان با آمريكا و قرار گرفتن شان در كنار گروه «زرقاوى» و بقاياى بعث خواهد بود. حزب اسلامى، بزرگترين حزب اعراب سنى نيز در همين چارچوب مردم را به ثبت نام جهت شركت در انتخابات و عدم تكرار تجربه ناموفق تحريم دعوت كرده است.
از سويى، «موفق الربيعى»، مشاور امنيت ملى نخست وزير عراق نيز ابراز نگرانى كرده است كه اگر فدراليسم در عراق محقق نشود، امكان شروع جنگ داخلى و گسترش آن به سراسر كشور وجود دارد.
مجموع تحولات فوق و اصرار سفيران آمريكا و انگليس و نماينده ويژه «كوفى عنان» براى راضى كردن اعراب سنى، احتمال كوتاه آمدن اعراب سنى از موضع خود در قبال دريافت برخى امتيازات و از طرف مقابل پذيرش برخى شرايط اعراب سنى از سوى كردها و شيعيان بيشتر است.
اگر چنين شود، پارلمان نيز با سهولت بيشترى، متن پيشنهادى را تصويب خواهد كرد. زيرا سران سياسى بر سر آن در خارج از پارلمان توافق كرده اند. آنگاه بايد منتظر نتايج همه پرسى براى تصويب مردمى قانون اساسى در اواخر مهر ماه و سپس برگزارى انتخابات تشكيل پارلمان و دولت دائمى در آذر ماه بود.