حسين خانى

پيشينه طب سوزنى به ۵ هزار سال قبل برمى گردد. اين نوع درمان از كشور چين نشأت گرفته است. از نظر طب سوزنى جهان چيزى جز انرژى نيست. اين انرژى در فضا به صورت انرژى فضايى با انواع انرژى كه ما مى شناسيم وجود دارد و در زمين به صورت انرژى ۵ گانه آب، خاك، آتش، باد و نور موجود است. انسان به عنوان جزيى از كل از قوانين حاكم بر اين مواد پيروى مى كند و در برابر تغييرات انرژى هم متأثر مى شود.
در سطح بدن انسان انرژى در مسيرهايى با محورهايى مشخص جريان دارد. اين مسيرها يا محورها با مسير عروق و اعصاب كاملاً هماهنگ است.
در جهان كنونى هنگامى كه در بسيارى از بيماريها علم پزشكى نتوانست پاسخگو باشد، متخصصان زيادى چاره كار را در آموختن طب جايگزين دانسته و به طب سوزنى و طب گياهى رومى آوردند.
دكتر پرچمى از معدود پزشكانى است كه پس از تحصيل در رشته پزشكى، دوره تخصصى خود را در كشور آلمان و چين به آموزش طب سوزنى پرداخته است. گفت وگو با او را بخوانيد.
اساس طب سوزنى بر چه چيزى استوار است؟
- اساس اين نوع طب به يافتن محل دقيق نقاط حساس بدن و تحريك متناسب آنهاست اين نقاط بايد براساس نوع بيمارى خود مراجعه كننده باشد. بنابراين به نظر مى رسد آشنايى به علم پزشكى براى يك پزشك طب سوزنى لازم است.
از نظر علم طب سوزنى بدن انسان داراى چه ويژگى هايى است؟
- از نظر اين علم در بدن هر موجودى كه زنده است دو نوع انرژى جريان دارد. اين يك ديدگاه فلسفى است. براين اعتقاد كه نشأت گرفته از طب چينى است دو انرژى «يانگ» و «ينگ» در بدن هر موجود زنده اى وجود دارد. تا زمانى كه تعادل بين اين دو انرژى برقرار باشد انسان در سلامت كامل به سر مى برد. هر آينه تعادل بين آنها تحت تأثير عوامل داخلى يا خارجى مثل فشارهاى روحى، عدم تناسب كار اعضا، مختل شود، فعاليت ارگان هاى مربوطه مختل و انسان دچار بيمارى مى شود.
تحريك نقاط حساس با چه ابزارى صورت مى گيرد؟
- تحريك متناسب نقاط خاصى از بدن به وسيله سوزن هاى مخصوص صورت مى گيرد كه بسيار ظريف هستند و مى توانند تعادل از دست رفته را به بدن برگردانند و بيمارى را به طور نسبى مداوا كنند.
شما گفتيد درمان نسبى، مگر درمان قطعى امكان ندارد؟
- نه، حتى در علم پزشكى نيز درمان هيچگاه قطعى نيست بلكه داروهاى تجويز شده فقط قادرند مسكن درد باشند و يا تا حدى بيمارى را تحت كنترل درآورند.
وضعيت طب سوزنى در حال حاضر چگونه است؟
- طب سوزنى در دهه اخير به علت اثرات درمانى شگفت انگيزش مورد توجه محافل پزشكى قرار گرفته است به طورى كه هم اكنون در آلمان و آمريكا مراكز متعددى دراين زمينه تأسيس شده است.
از سال ۱۹۷۵ سازمان بهداشت جهانى WHO پس از بررسى هاى طولانى و علمى درمان بيش از دهها نوع بيمارى را توسط اين نوع طب مورد توجه قرار داده و اقدام به تأسيس مراكز آموزشى در چين جهت آموزش پزشكان خارجى كرد.
آيا همه بيمارى ها با اين نوع طب قابل درمان هستند؟
- از جمله بيمارى هايى كه با اين نوع طب مى توان به درمان آن اقدام كرد، كمردردهاى طول كشيده از نوع اسپاسم عضلانى، فتق ديسك بين مهره اى، درد ناشى از آرتروز بين مفاصل خصوصاً مفصل زانو، محدوديت هاى حركتى در شانه منجمد، بازيابى توانايى حركتى بعد از فلجى، سردردهاى عروقى مثل ميگرن و انواع اعتياد است.
شما به نقاط حساس بدن اشاره كرديد، اين نقاط در كدام قسمت از بدن واقع شده اند؟
- بيش از ۷۰۰ نقطه طلايى در بدن شناخته شده كه ۳۶۰ نقطه آن تحت عنوان اصلى وبقيه اضافى تعريف شده اند. اين نقاط در تماس قسمت هاى بدن به صورت محورهاى مجزا تعريف شده اند و پزشك در درمان هر بيمارى بايد به تحريك اين محورها بپردازد.
اين طب از چه زمانى وارد ايران شده است؟
- طب سوزنى ۲۰ سال است كه در ايران رايج شده و در قديم به صورت موردى پزشكان اقدام به اين نوع طبابت مى كردند. هم اكنون پزشكان زيادى هستند كه با گرفتن مجوز از سازمان بهداشت و درمان پروانه فعاليت گرفته اند.
دوره درمان در اين طب چه مدت است؟
- اغلب بيماران ما وقتى از درمان به وسيله طب پزشكى نااميد مى شوند به ما مراجعه مى كنند ولى چقدر خوب بود كه قبل از هر مراجعه به بيمارستان و مصرف كردن دارو به ما مراجعه كنند. بيشتر افرادى كه دچار بيمارى هاى مزمن مى شوند به ما مراجعه مى كنند يا كسانى كه از عمل جراحى بنا به شرايط جسمانى و روحى و روانى شان ترس دارند، به استفاده از طب سوزنى رغبت نشان مى دهند. ولى باز هم مى گويم طب سوزنى درمان قطعى بيمارى نيست. تسكين دهنده درد است.
هزينه اين نوع درمان به چه صورت است؟
- تمامى لوازم مصرفى اين نوع طب از خارج تهيه مى شود. اغلب پزشكانى كه با اين نوع طب به درمان بيماران خود مى پردازند، خود شخصاً به چين يا كشورهاى توليدكننده ابزارآلات طب سوزنى مى روند و لوازم مورد نياز را وارد مى كنند. اغلب لوازم يك بار مصرف هستند. پس مى بينيد كه بايد نسبت به ويزيت پزشكان ديگر كمى بالاتر باشد. اين طب به صورت يك يا دو جلسه در ماه نيست. ما براى بيمار نسخه تجويز نمى كنيم. در اين طب شايد ۱۰ جلسه متوالى بايد بيمار مراجعه و تحت درمان قرار گيرد.
گفته مى شد كه بيمارى هاى لاعلاج را مى توان با اين نوع طب درمان كرد؟
- نه اين كذب محض است. اين كار امكان ندارد. اين طب هم مانند علم پزشكى است مگر در اين علم مى توان هر بيمارى را درمان كرد.
آيا اتفاق افتاده كه براى درمان يكى از بستگان خود از اين نوع درمان استفاده كنيد؟
- نه. استادانى كه به ما آموزش مى دادند براين باور بودند كه نبايد روى بستگان درجه يك كار كنيم. چون جواب نمى دهد. لازمه موفقيت در اين كار حس گرفتن هنگام سوزن زدن است. ممكن است در هنگام كار روى بستگان نزديك شرايط روحى لازم براى اين كار فراهم شود.
من خودم اگرنياز به درمان پيدا كنم از همكارانم درخواست مى كنم كه اين كار را روى من انجام دهند.
تصور بر اين است كه طب سوزنى نوعى تلقين است؟
- نه اصلاً اينگونه تصورات نمى تواند صحيح باشد. چون اين طب حتى در دامپزشكى هم مورد استفاده قرار مى گيرد. در اروپا حيوانات زيادى را با اين نوع طب مورد درمان و مداوا قرار مى دهند و حتماً مى دانيد كه حيوانات تلقين پذير نيستند.
آيا مى توان براساس اين طب از راه دور به درمان بيمارى اقدام كرد؟
- نه، بايد با مريض صحبت كنيم. ديدن زبان، گرفتن نبض، ابزارآلات لازم براى درمان و تشخيص نوع بيمارى است. تا علايم بيمارى مشخص نشود امكان درمان وجود ندارد.
وقتى نوع بيمارى تشخيص داده شد، براساس محورهايى كه در بدن انسان وجود دارد مناطقى را انتخاب مى كنيم و از طريق طب سوزنى سعى مى كنيم موازنه انرژى را در بدن بيمار برقرار كنيم. اخيراً در درمان بسيارى از بيمارى ها مى گويند اين تحريك با ليزر انجام گيرد چون درد كمترى هم دارد ولى تجربه ثابت كرده اثرات ليزردرمانى تقريباً نصف طب سوزنى است.
براى هر بيمار چند سوزن استفاده مى شود؟
- حدود ۸تا ۱۰ سوزن. دردى كه هر سوزن دارد مثل گزش قسمتى از بدن به وسيله حشره اى مثل پشه است. اين سوزن ها فوق العاده باريك هستند و اين درد به تحريك آن نقطه از بدن مى انجامد. در اين نوع طب بى هوشى نياز نيست. بيمارانى كه از سوزن مى ترسيدند خواستار بى حس كردن نقطه اى كه قرار بود سوزن زده شود مى شدند. ولى آنها نمى دانند كه تأثير سوزن به خاطر تحريك آن قسمت از بدن ناشى از درد آن است. سوزن ها ۲۰ دقيقه تا نيم ساعت در بدن مى مانند.
آيا در مورد درمان بيمارى نوزادان هم از اين طب مى توان كمك گرفت؟
- نه، چون لازمه تأثير سوزنها، آرامش و حركت كم بيمار است ولى در كودكان و نوزادان چون آنها به طور دائم حركت مى كنند نمى توان اين طب را براى آنها به كار برد. آنها زير سوزن نمى مانند و مدام گريه مى كنند.
در چه نقطه اى از بدن امكان استفاده از اين نوع طب وجود ندارد؟
- در ناف، چون خيلى حساس است. البته در مورد زنها هم بايد حتماً قبل از شروع درمان در قسمت هايى مثل شكم اطمينان حاصل شود كه او باردار نباشد.
محورهاى طلايى بدن كدام هستند؟
- بدن انسان در ۱۴ محور تقسيم شده كه ۳۶۰ نقطه طلايى در آن قسمت ها واقع شده اند. اين محورها به صورت متناسب در قسمت هاى مختلف بدن تقسيم شده اند. هر محورى هم نمايانگر يك ارگان هستند. مثل محور طحال، محور كيسه صفرا، محور معده و .... مشكلات مردم تلفيقى از اين محورها است.

سحر شهاب
بنا به اعتقاد چينيان، شيوه طب سوزنى عناصر پنج گانه، نوع باستانى طب سوزنى است كه به درمان تمام لايه هاى وجود شخص يعنى بدن، ذهن، قلب(احساسات) و روح مى پردازد، روش كامل تر و بسيار صحيح تر انجام درمان با طب سوزنى است. به اين ترتيب شخص بيمار مى تواند با تمام وجود سلامتى خود را بازيافته و به تعادل كامل برسد. درمانگر براى درك عميق شخص بيمار اهميت فراوانى قائل است و اين مطلب با شناخت كامل محيط، تاريخچه زندگى و تأثير عناصر پنج گانه بر زندگى اين شخص حاصل مى شود.
اين پنج عنصر آتش، خاك، فلز، آب و چوب هستند. هر يك از اين عناصر در شكل گيرى وجود و شيوه عمل ما در زندگى مؤثرند. زمانى كه طب سوزنى براى از بين بردن سريع علائم بيمارى به كار برده مى شود، formula acupuncture ناميده مى شود. اين روش درمان موقت و سطحى مؤثر است اما بيمار را از درون معالجه نمى كند. يك متخصص طب سوزنى عناصر پنج گانه، به خوبى از قوانين طبيعت آگاه است و مى تواند از آنها براى تشخيص بيمارى كمك بگيرد و به درمان كامل بيمار بپردازد.
درمانگر به دنبال نا هماهنگى در جريان انرژى بدن مى گردد.در اين حالت انرژى كه در دوازده محور حياتى بدن در جريان است در جاهايى به مانع برخورد كرده و دليل آن عدم تعادل بين عناصر پنج گانه است. درمانگر بايد عنصرى را كه در بدن ضعيف تر عمل مى كند بيابد و با انتخاب نقطه صحيح براى انجام طب سوزنى، عنصر مورد نظر را تقويت كند و هماهنگى را به بدن برگرداند.
توضيح بيشترى بر طب سوزنى
خانم نانسى ميلر از جمله پزشكانى است كه با استفاده از طب سوزنى و عناصر پنج گانه به درمان بيماران خود مى پردازد. طب سوزنى با تأثير بر جريان انرژى يا «چى» كه در ميان محورهاى حياتى بدن در جريان است، عمل مى كند. اين جريان با امتحان نبض هاى دوازده گانه ارزيابى مى شود. در بدن انسان ۳۶۵ نقطه اصلى وجود دارد و اگر ما محورهاى اصلى را به صورت رود در نظر بگيريم، اين نقاط، مانند مخزنهاى آبى هستند كه مى توانند در صورت لزوم برمقدار آب رود بيفزايند و جريان انرژى را سريعتر و قويتر كنند. براى هر نوع معالجه، درمانگر موانع موجود در مسير جريان انرژى را پيدا مى كند و براى رفع آن نقطه خاصى را انتخاب مى كند. طى روزهاى معالجه با طب سوزنى، اين نقاط تغيير كرده يا تكرار مى شوند تا زمانى كه تعادل در بدن بيمار برقرار شود. دو روش پايه براى تحت تأثير قرار دادن جريان «چى» به كار مى رود؛ روش اول با فروكردن سوزنهاى بسيار نازك در نقطه مورد نظر است كه با آزاد كردن «چى» از يك گره، موجب حركت آن مى شود. روش دوم با استفاده از گياهى به نام موكسا Moxa است. مخروطهاى كوچكى از اين گياه اخته مى شوند كه مانند عود، بدون شعله مى سوزند. اين مخروط را بر روى نقطه مورد نظر قرار داده و مى سوزانند تا با گرم كردن آن و فرستادن انرژى گرمايى، «چى» را آزاد كنند. گاهى اوقات براى خارج كردن انرژى بيش از حد در اين روش، از سوزن هم استفاده مى شود كه البته اين روش بسيار كمتر مورد استفاده قرار مى گيرد.
عناصر پنج گانه در طب سنتى چين چه تعريفى دارند؟
عناصر پنج گانه، ديدگاه ظاهراً ساده و در درون پيچيده چينيان باستان را بر رابطه تنگاتنگ انسان و تمام مظاهر طبيعت به نمايش مى گذارد. جهان بينى خاص اين قوم همواره موجب تحسين دانشمندان علوم طبيعى و انسانى جهان را فراهم كرده است.
آتش
آتش نماد و عنصر تابستان بوده و با احساس شعف و شادمانى در ارتباط است. افرادى كه عنصر غالب وجودشان آتش باشد، به داشتن دوستان زياد و ايجاد روابط دوستانه با اطرافيان خود بسيار علاقه دارند. آنها معمولاً خندان هستند و گاهى در عمق وجودشان احساس غصه وجود دارد كه هيچ وقت ديده نمى شود.
خاك
خاك عنصر تابستان گذشته به شمار مى رود و با حس همدردى و دلسوزى همراه است. افرادى كه عنصر خاك بر وجودشان غالب است، مى توانند مانند يك مادر به ديگران رسيدگى كنند و آنها را از هر نظر تغذيه كنند. هرچند احساس درك ديگران بسيار مهم است اما افراد خاكى گاهى بسيار تنها بوده و احساس خلأ مى كنند.
فلز
فلز عنصر پاييز و با حس اندوه و ماتم همراه است. افراد تحت سلطه اين عنصر، به دنبال هرچه پاك و روحانى باشد، هستند. آنها براى خود و ديگران استانداردهاى بالايى در نظر دارند و احترام متقابل برايشان بسيار اهميت دارد. گاهى اوقات آنها با حس ناگوارى از «اگر چنين و چنان مى شد...»زندگى مى كنند.
آب
آب عنصر زمستان و مرتبط با حس ترس است. چنين افرادى داراى سماجت و اراده اى هستند كه آنها را در شرايطى كه موجب وحشت ديگران مى شود، موفق و سربلند نگه مى دارد. گاهى آنها حس عميقى از وحشت را در وجود خود پنهان كرده اند.
چوب
چوب عنصر بهار و با حس خشم در ارتباط است. افرادى كه با عنصر چوب هماهنگى بيشترى دارند، اين افراد بيشتر از ديگران در كارها اعم از برنامه ريزى، تصميم گيرى و عمل، موفق هستند. نقطه قوت آنها آينده نگريشان است اما اگر از تعادل خارج شده باشند، به راحتى كارهايشان را رها مى كنند و حس نا اميدى آنها را فرا مى گيرد.

سابقه طب سوزنى (Acupuncture) به بيش از ۲۰۰۰ سال پيش و به كشور چين باز مى گردد. شايد بتوان آن را يكى از قديمى ترين و در عين حال كاربردى ترين روشهاى طبابت دانست كه در حال حاضر در قرن ۲۱ ميلادى مورد استفاده قرار مى گيرد.
شناخت دوباره اين طب را به جرأت مى توان مديون روزنامه نگار مجله نيويورك تايمز يعنى جيمز رستون (James Reston) دانست كه در سال ۱۹۷۱ طى مقاله اى به بررسى روشهاى طبابت در چين كه توسط سوزن انجام مى شد، پرداخت.
در اصل اصطلاح Acupuncture تشريح كننده مجموعه اى از روشها است كه توسط آن نقاطى از بدن براى دريافت نتايج مورد نظر با روشهايى خاص مانند استفاده از سوزن تحريك مى شود. طب سوزنى امروزه با استفاده از فرو كردن سوزن هاى خاصى به درون بدن از طريق پوست توسط دست و يا حتى جريان الكتريسيته انجام مى شود.
سوزنهايى كه در اين طب از آن استفاده مى شود فلزى هستند و تقريباً به قطر چند تار موى سر مى باشند. بيمارانى كه اين روش درمان را براى خود انتخاب مى كنند اظهارات متفاوتى دارند، اما در مجموع اغلب آنها بيان مى كنند كه هنگام فرو كردن سوزن به بدنشان احساس درد زيادى نمى كنند. معمولاً تجربه و تخصص پزشك معالج در استفاده از سوزن مى تواند ميزان درد حاصله را كاهش يا افزايش دهد.
سازمان مديريت تغذيه و داروى آمريكا (FDA) در سال ۱۹۹۶ استفاده از سوزنهاى مخصوص براى اين نوع از روش درمان را تأييد كرد. اين سوزنها بايد استريل باشند و مى توان هريك از آنها را براى يك و فقط يك بيمار استفاده كرد. همچنين قبل از هر بار استفاده از سوزنها بايد آنها را با الكل يا مواد ضدعفونى كننده تميز كرد.
امروزه در درمان طب سوزنى ممكن است از جريان الكتريسيته نيز استفاده شود. بسيارى از پزشكان اعتقادى به اين نوع از روش طبابت ندارند و برعكس بسيارى ديگر با استناد به آمار به دست آمده از بهبود بيماران اين روش را براى معالجه توصيه مى كنند. آزمايشها نشان مى دهد اين روش مى تواند براى كاهش درد پس از جراحى، شيمى درمانى، جراحى هاى دندان و ... بسيار مؤثر واقع شود.
همچنين شواهد بسيارى موجود است كه طب سوزنى مى تواند در معالجه بيمارى هايى چون اعتياد به مواد مخدر، فعال كردن دوباره ماهيچه هاى تنبل، سردرد، دردهاى مفصلى، انواع آسم و تنگى نفس به عنوان يك راه حل و يا حداقل در كنار درمان دارويى استفاده شود. تحقيقات جديد نشان مى دهد كه طب سوزنى توانايى كاهش و حتى برطرف كردن انواع درد را داشته و مى تواند توانايى هاى قسمت هاى مختلف بدن افراد را بالا ببرد.
طب سوزنى چگونه كار مى كند؟
در طب سنتى چين كه به TCM به معنى Traditional Chinese Medicine معروف است، بدن انسان تحت تأثير دو نيروى مخالف هم به نام هاى يين و ينگ (Yin & Yang) قرار دارد. Yin به صفاتى چون سردى، آرامى و در كل حالت غير فعال بر مى گردد. در حالى كه Yang به صفاتى چون گرمى، هيجان و فعال بودن نسبت داده مى شود.
در اين نگرش، سلامت بدن هنگامى حاصل مى شود كه ميان اين دو نيرو تعادل برقرار باشد و عدم تعادل اين دو نيرو باعث مى شود كه جريان حياتى در بدن كه به Qi («چى» تلفظ مى شود) معروف است مختل شود. اين جريان از راه ها و نقاط خاصى در بدن گذر مى كند. تعداد ۱۲ عدد از اين مسيرها و نقاط به عنوان نقاط اصلى و تعداد ۸ عدد به عنوان نقاط سطح دوم معرفى مى شوند، در مجموع بيش از ۲۰۰۰ نقطه نيز ديگر به آنها متصل مى باشد.
اساس طب سوزنى بر تحريك اين نقاط استوار است كه مى تواند جريان Qi در بدن را كنترل نمايد. اينكه مدل چينى ها براى بدن درست است يا خير جاى بحث دارد اما دانشمندان به اين نتيجه رسيده اند كه تحريك اين قسمت هاى بدن مى تواند روى وضعيت شيميايى و عصبى مغز تأثير بگذارد و در نهايت منجر به عكس العملهايى مانند كاهش درد، تغيير فشار خون و ... شود و در نهايت سلامت بيمار را منجر شود.