بخش يازدهم
كوفى عنان
ج- سلاح هاى هسته اى، ميكروبى و شيميايى
۹۷- سابقه تلاش هاى چند جانبه براى مهار خطرهاى فناورى هسته اى همزمان با جلوگيرى از تلاش براى استفاده از آن، تقريباً برابر با عمر خود سازمان ملل متحد است. ضرورت معاهده عدم تكثير سلاح هاى هسته اى، با سابقه ۳۵ ساله، ثابت شده است: اين معاهده نه فقط خطر هسته اى را كاهش داده بلكه همچنين ارزش قرار دادهاى چند جانبه را در حفاظت از صلح و امنيت بين المللى نشان داده است. اما امروز، اين پيمان با نخستين مورد خروج يك عضو از آن مواجه شده و با بحران اعتماد و پيروى روبرو است كه ناشى از فشار روزافزون براى تصويب و اجراى آن است. كنفرانس خلع سلاح نيز به نوبه خود با بحرانى مواجه است كه علت بخشى از آن كاركرد نادرست روندهاى تصميم گيرى و عدم تحرك آنها است.
۹۸- پيشرفت در زمينه خلع سلاح و عدم تكثير ضرورى است و هيچ يك نبايد در گروى ديگرى باشد. اقدام هاى اخير به سمت خلع سلاح به وسيله كشورهاى داراى سلاح هاى هسته اى را بايد به رسميت شناخت. قراردادهاى دوجانبه، از جمله معاهده كاهش سلاح هاى تهاجمى استراتژيك، با امضاى ايالات متحده و فدراسيون روسيه، به انهدام هزاران سلاح هسته اى، و تعهداتى براى كاهش شديد تر در ذخاير آنها، منجر شده است. اما، موقعيت منحصر به فرد كشورهاى داراى سلاح هسته اى همچنين مسؤوليتى منحصر به فرد به وجود مى آورد و آنها بايد كارهاى بيشترى انجام دهند، از جمله - اما نه محدود به - براى كاهش بيشتر زرادخانه هاى سلاح هاى هسته اى غير استراتژيك خود و پيگيرى قراردادهاى كنترل تسليحاتى كه نه فقط برچيدن، بلكه غير قابل برگشت شدن توليد اين سلاح ها را ايجاد كنند، تلاش به عمل آوردند. آنها همچنين بايد بار ديگر تعهد خود را به تضمين هاى امنيتى منفى تأييد كنند. انجام مذاكرات سريع درباره معاهده كنار گذاشتن مواد شكاف پذير ضرورى است. تعليق موقت انفجارهاى آزمايش هسته اى نيز بايد تا هنگامى كه موفق به اجراى معاهده ممنوعيت كامل آزمايش هاى هسته اى شويم، ادامه يابد. كشورهاى طرف معاهده عدم تكثير سلاح هاى هسته اى را به شدت تشويق مى كنم از اين تدابير در كنفرانس بازبينى ۲۰۰۵ حمايت كنند.
۹۹- گسترش فناورى هسته اى تنش طولانى موجود در رژيم هسته اى را، ناشى از اين حقيقت ساده است كه از فناورى لازم براى سوخت غير نظامى هسته اى براى ساخت سلاح هاى هسته اى نيز مى توان استفاده كرد، تشديد كرده است. تدابير لازم براى كاهش اين تنش بايد با خطر هاى تكثير هسته اى مقابله كند، اما همچنين بايد كاربردهاى مهم فناورى هسته اى را در زمينه محيط زيست، انرژى، اقتصادى و تحقيقاتى نيز به حساب بياورد. نخست، نهاد تأييد آژانس بين المللى انرژى اتمى (IAEA) بايد از طريق تصويب جهانى پروتكل نمونه الحاقى تقويت شود. دوم، در حالى كه دسترسى كشورهاى فاقد سلاح هسته اى به مزاياى فناورى هسته اى را نبايد محدود كرد بايد بر ايجاد انگيزه هايى براى كشورها تمركز كنيم تا داوطلبانه از توسعه توانايى هاى خود در زمينه غنى سازى اورانيوم و جداسازى پلوتونيوم دست بردارند و در همان حال، عرضه سوخت لازم براى استفاده آنها در مصارف صلح آميز تضمين شود. يك انتخاب، توافقى است كه بر اساس آن، آژانس بين المللى انرژى اتمى عرضه مواد شكاف پذير را به استفاده كنندگان غير نظامى هسته اى به نرخ بازار تضمين كند.
۱۰۰- در حالى كه معاهده عدم تكثير سلاح هاى هسته اى همچنان اساس نظام عدم تكثير است، بايد از تلاش هاى اخير براى تكميل آن استقبال كنيم. از جمله اين تلاش ها قطعنامه ۱۵۴۰ ( سال ۲۰۰۴) شوراى امنيت است، كه به منظور جلو گيرى از دسترسى عوامل غير دولتى به مواد، فناورى و سلاح هاى هسته اى، شيميايى و ميكروبى و وسايل استفاده از آنها، طراحى شد؛ و ابتكار داوطلبانه امنيت تكثير، كه براساس آن كشورهاى بيشترى درحال همكارى براى جلوگيرى   از قاچاق سلاح هاى هسته اى، ميكروبى و شيميايى هستند.
۱۰۱- در دسترس بودن موشك هاى بالستيك دور برد و دقيق، همچنين گسترش موشك هايى كه از روى شانه شليك مى شوند و ممكن است مورد استفاده تروريست ها قرار گيرند، مايه نگرانى فزاينده كشورهاى بسيارى است. كشورهاى عضو بايد مقرراتى براى كنترل مؤثر صادرات موشك ها و ساير وسايل استفاده از سلاح هاى هسته اى، ميكروبى و شيميايى، راكت ها و موشك هايى كه از روى شانه شليك مى شوند، و همچنين ممنوعيت انتقال هر يك از اين سلاح ها به عوامل غير دولتى، وضع كنند. شوراى امنيت نيز بايد تصويب قطعنامه اى را بررسى كند تا دسترسى و استفاده تروريست ها از موشك هايى كه از شانه شليك مى شوند دشوار تر شود.
۱۰۲- در هر زمينه كه پيشرفتى حاصل شده، بايد تحكيم شود. كنوانسيون سال ۱۹۹۷ درباره ممنوعيت ساخت، توليد، ذخيره سازى و استفاده از سلاح هاى شيميايى و نابود سازى آنها، حذف و نابودى كامل سلاح هاى شيميايى را به وسيله همه كشورهاى طرف معاهده ايجاد، و به اين ترتيب فرصتى تاريخى براى تكميل وظيفه اى فراهم مى سازد كه بيش از يك قرن پيش شروع شد. كشورهاى طرف كنوانسيون سلاح هاى شيميايى بايد بار ديگر خود را به نابودى برنامه ريزى شده ذخيره هاى اعلام شده سلاح هاى شيميايى متعهد سازند. از همه كشورها مى خواهم بلافاصله به اين كنوانسيون ملحق شوند.
۱۰۳- كنوانسيون ۱۹۷۵ درباره ممنوعيت ساخت، توليد و ذخيره سازى سلاح هاى ميكروبى و سمى و نابود كردن آنها از حمايت و پيروى قابل توجهى برخوردار شده و در اجلاس هاى ساليانه اخير بيشتر تقويت شده است.

جلال برزگر

نخستين انتخابات پارلمانى و شوراهاى ولايتى در افغانستان روز ۲۷ شهريور (۱۸ سپتامبر) به مثابه دومين مشق بزرگ دموكراسى در اين كشور بعد از انتخابات سال گذشته رياست جمهورى برگزار خواهد شد.
انتخابات پارلمان آخرين مرحله از روند انتقالى سياسى پى ريزى شده در اجلاس بين المللى «بن» براى افغانستان است كه تاكنون بعد از سقوط رژيم طالبان مرحله به مرحله به اجرا در آمده است. با برگزارى انتخابات و تشكيل پارلمان وظيفه قانون گذارى از دولت به پارلمان (ولسى جرگه) انتقال خواهد يافت، ۵۰  درصد نمايندگان مجلس بزرگان يا سنا (مشرانوجرگه) را در آينده، افراد حاضر در شوراهاى ولايتى تشكيل خواهند داد و مجلس سنتى بزرگان افغانستان (لويى جرگه) نيز با حفظ نقش خود در موضوعات مهم و به درخواست رئيس جمهور مى تواند تشكيل جلسه بدهد. انتخابات پارلمانى افغانستان بنا بود سال گذشته همزمان با انتخابات رياست جمهورى برگزار شود، اما به دليل مشكلات سازماندهى و همچنين نگرانى امنيتى در كشور به تعويق افتاد، طى ماههاى گذشته نيز افزايش نا امنى ها در مناطق مختلف و همچنين تأخير در تأمين منابع مالى، نگرانى هاى زيادى نسبت به برگزارى انتخابات ايجاد كرده بود. با اين وجود، به نظر مى آيد جامعه جهانى و افكار عمومى افغانستان پس از دوبار تأخير رسمى زمان انتخابات، اكنون به مرحله اى رسيده اند كه برگزارى انتخابات در موعد تعيين شده را قطعى تلقى مى كنند، هرچند، استان هاى جنوبى همانند «هلمند»، «زابل» و «اورازگان» كماكان شاهد تحركات خونين گروه هاى نزديك و وابسته به طالبان هستند. چندى پيش، «كوفى عنان» دبير كل سازمان ملل متحد هم از بابت افزايش نا امنى و كشتار در افغانستان رسماً اعلام نگرانى كرد؛ با اين اوصاف، به زعم كارشناسان و ناظران ميزان نا امنى ها نسبت به يك ماه قبل كمتر شده، چرا كه با نزديك شدن موعد مقرر روند مذاكره ولابى گرى بين گروه ها و جريان ها افزايش يافته است. باوجود اينكه حزب «جماعت فرقان» با بدنه اصلى طالبان نتوانسته است آن طور كه پيش بينى مى شد، جذب روند سياسى تازه افغانستان شود و اكثر اعضاى آن اين روزها به طالبان تندرو متمايل هستند، اما چهره هاى برجسته اى از بازماندگان رژيم طالبان معروف به طالبان ميانه رو و در رأس آنها، «وكيل احمدمتوكل» وزير امور خارجه رژيم طالبان و «ملاخاكسار» از ديگر اعضاى ارشد آن دولت، به عنوان نامزد در صحنه انتخابات حضور يافته اند. دفتر مشترك تنظيم انتخابات، كار رسيدگى به صلاحيت نامزدها را به پايان رسانده، رسيدگى به صلاحيت ها براساس سوابق، شكايات و نوع ارتباط با گروه هاى مسلح غير مسؤول صورت گرفته است و گفته مى شود تعداد رد صلاحيت شدگان پس از خلع سلاح و اخذ تعهد از ۲۷۵ نفر به ۱۱ نفر رسيده است. بنابر اين ۵۸۰۵ نامزد براى احراز ۲۴۹ كرسى پارلمان كه مطابق قانون اساسى ۶۷ نفر آنها بايد نمايندگان زن باشند و ۴۲۰ كرسى شوراهاى ولايتى با يكديگر رقابت خواهند كرد. روند برگزارى انتخابات در ديار بحران زده افغانستان و از پس جنگ هايى با قدمت بيش از ۲۰ سال ميان اقوام و گروه هاى اين كشور، بدون كمك كشورهاى خارجى امكان پذير نيست، از اين رو، امنيت انتخابات توسط هشت هزار نيروى ائتلاف بين المللى (ايساف) به رهبرى ناتو با همكارى نيروهاى مسلح دولت تأمين خواهد شد. در عين حال، برگه هاى رأى در كشورهاى انگليس و اتريش به چاپ رسيده است و جوهر مخصوص انتخابات از كانادا خواهد آمد. در كنار اين ها همه كشورهاى درگير در پروژه مشاركتى بازسازى و احياى دوباره افغانستان از آمريكا گرفته تا همسايگان اين كشور حمايت سياسى خود از تكميل روند دولت سازى و تأمين ثبات و امنيت بيشتر در افغانستان را اعلام داشته اند. جالب اينكه «مان موهان سينگ» نخست وزير هندوستان چند روز پيش در نخستين سفر يك مقام عالى مرتبه هندى به افغانستان طى ۲۹ سال اخير كه سفرى بسيار مهم ارزيابى شد، در مراسم افتتاح كار احداث ساختمان جديد براى پارلمان آينده افغانستان شركت كرد، اين ساختمان به كمك ۲۵ ميليون دلارى دولت هند احداث خواهد شد و سياسيون افغان از آن به عنوان كمك سمبليك دولت هند به روند جارى سياسى در افغانستان ياد مى كنند.
در اين ميان، ۶ هزار حوزه رأى گيرى و ۱۴۰ هزار محل اخذ رأى در سراسر افغانستان روز ۲۷ شهريور پذيراى حدود ۱۳ ميليون نفر براى شركت در انتخابات خواهند بود. براى انتخابات رياست جمهورى ۱۲ ميليون نفر كارت شركت در انتخابات دريافت كرده بودند كه با احتساب ۲ ميليون كارت توزيع شده جديد، از مجموع ۱۸ ميليون نفر واجد شرايط رأى دهى، ۱۴ ميليون كارت شركت در انتخابات دريافت كرده اند. پيش بينى مى شود اكثريت دريافت كنندگان كارت (حدود ۱۳ ميليون نفر) پاى صندوق هاى رأى حضور يابند.
*  «اف - ۱۶» و «چارپا» درخدمت انتخابات
بانزديك شدن موعد انتخابات، موجى از حملات معارضان وابسته به گروه طالبان در نقاط مختلف از جمله جنوب و شرق افغانستان شدت يافت. اين وضع، نيروهاى آمريكايى را همراه با نيروهاى دولتى، به مبارزه اى سخت و جدى راهبر شده است. از سوى ديگر برخى كشورهاى عضو ناتو تصميم گرفته اند در روند تأمين امنيت انتخابات پارلمانى و شوراهاى ولايتى مشاركت مؤثر داشته باشند. اسپانيا از جمله اين كشورهاست كه اخيراً تجليل با شكوهى از ۱۷ سرباز خود كه در اثر سقوط هلى  كوپتر در منطقه «هرات» كشته شده بودند، به عمل آورد. و فوراً دو برابر عده كشته شدگان سرباز به افغانستان اعزام كرد. بلژيك نيز چهار فروند جت «اف ۱۶» به افغانستان فرستاده است. هلند هم چهار فروند از اين نوع هواپيماها را راهى افغانستان كرده است. اين در حاليست كه چندى پيش فرانسه ۶ فروند اف ۱۶ را براى تأمين انتخابات در خاك تاجيكستان مستقر كرده بود، به گفته مسؤولان نيروهاى «ايساف» اين جت ها از توانايى رسيدن به دور افتاده ترين نقاط افغانستان ظرف ۳۰  دقيقه برخوردار هستند.
«جيم گريس» رئيس بخش آمادگى ها براى انتخابات افغانستان چندى پيش تأكيد كرد برگزارى انتخابات شوراهاى ولايتى و پارلمان به مراتب دشوارتر از انتخابات رياست جمهورى در مهرماه سال قبل است. بنابرگزارش هاى موجود، براى برگزارى انتخابات در ۲۷شهريور از ابزارهاى عصر حجرى و مدرن مانند چارپا و هلى كوپتر به طور همزمان استفاده مى شود، به سبب كوهستانى و صعب العبور بودن مناطق مختلف و سطح بالاى بى سوادى در افغانستان، يكى از دشوارترين انتخابات ها زير نظر مستقيم سازمان ملل متحد در پيش است. كميته انتخابات اعلام كرده براى انتقال ۱۳۵ هزار صندوق رأى ۱۴۰ هزار شيشه جوهر و ۴۰۴ تن اثاثيه به ۲۶ هزار حوزه رأى گيرى كه شمارى از آنها در مناطق صعب العبور واقع هستند از امكاناتى نظير هواپيما، هلى كوپتر، خودرو و چارپايان استفاده خواهد شد.
*  آرايش سياسى صحنه افغانستان در آستانه انتخابات
با فرا رسيدن ايام تبليغات، در و ديوار شهرها و دهات افغانستان از پوستر و تراكت هاى نامزدهاى انتخابات پوشيده شده است و نامزدها از روش هاى سنتى و مدرن و از منبر و ميادين گرفته تا مطبوعات و شبكه هاى تلويزيونى به كار تبليغات خود مشغول هستند. چهره هاى معروف و مرتبط با جريان هاى سياسى، زنان به صحنه آمده نامزدان مستقل هم هر كدام اين روزها اوقات پركارى را سپرى مى كنند. اين بازار رقابت متأثر از صف بندى و آرايش سياسى تازه اى است كه در صحنه تحولات افغانستان شكل گرفته است. آن دسته از افراد و گروههاى جهادى كه در انتخابات رياست جمهورى، صف خود را از «حامد كرزاى» رئيس دولت انتقالى وقت جداكردند و با او به رقابت پرداختند، پعد از عدم توفيق در آن انتخابات، به طور منسجم ترى براى كسب كرسى هاى پارلمان گرد آمده و فعال شده اند. رقابت آنها با پشتون ها و تكنوكرات هايى است كه حول محور كرزاى، انتخابات رياست جمهورى را با موفقيت پشت سر گذاشتند. بعد از آن انتخابات، ۱۳ حزب و گروه جهادى و گروههاى تازه تأسيس نزديك به نامزدهاى انتخابات رياست جمهورى جبهه اى به نام «تفاهم ملى» را شكل داده و به عنوان جناح اپوزيسيون دولت اعلام موجوديت كردند. اولين موضع گيرى پر سرو صداى اين جبهه كه توسط «سيد محمد على جاويد» رهبر حزب حركت اسلامى عنوان شده، اعتراض به «فضل الهادى شينوارى» رئيس «ستره محكمه» يا دادگاه عالى افغانستان بود كه در خواست «شينوارى» از «جورج بوش» براى ابقاى «زلمى خليل زاد» در افغانستان به عنوان سفير آمريكا را نقض قانون اساسى و اقدام براى بى اعتبار كردن دستگاه قضايى دانستند. البته خليل زاد در نهايت با دستور «كاندوليسارايس» وزير خارجه آمريكا از افغانستان به عراق رفت و چندى است كه سفير آمريكا درعراق شده است. همين تغيير سفير آمريكا از سوى شمارى از ناظران و فعالان سياسى در افغانستان نشانه آن ارزيابى شد كه آمريكا با علم به تركيب نهايى پارلمان آينده افغانستان و اينكه جناح مجاهدين صاحب كرسى هاى زيادى در آن خواهد بود، خيلى به دنبال ايجاد جا به جايى در فراكسيون هاى اكثريت و اقليت پارلمان نيست و احتمالاً با روش ديگرى اعمال نظر خود را در درون پارلمان پى خواهد گرفت، خليل زاد آمريكايى افغانى تبار را برخى «شاه پنهان افغانستان» مى ناميدند كه اراده او هر طور كه بود، بايد در مناسبات سياسى افغانستان به كرسى مى نشست و حال، در غياب او، جناح منتقد دولت احساس فراغ بال بيشترى پيدا كرده  است. بويژه كه در جريان انتخابات رياست جمهورى، اين جناح على رغم واگذارى نتيجه وزن و اعتبار خود را آن هم در حالى كه نسل هاى اول مجاهد اغلب در صف كرزاى بودند، به رخ حريفان كشيد و اكنون انتخابات پارلمان را وقت خوشه چينى مى داند. «يونس قانونى» چهره جوان و روشنفكر جناح مجاهدين كه جدى ترين رقيب كرزاى در انتخابات رياست جمهورى بود و در حال حاضر، رهبر جبهه تفاهم ملى محسوب مى شود، طى روزهاى اخير حملات تندى را متوجه مسؤولان برگزارى انتخابات كرده و دولت را به دخالت در امور انتخابات و تقلب متهم كرده است. قانونى، دفتر مشترك تنظيم انتخابات را وابسته به دولت خوانده است، چهره متنفذ جناح منتقد دولت، اظهار داشته است در حالى كه حدود ۱۲ ميليون نفر در انتخابات پارلمانى افغانستان شركت خواهند كرد، ۴۰  ميليون برگه رأى چاپ شده و دولت در تلاش است تا نامزدهاى مورد نظر خود را به پيروزى برساند. جبهه تفاهم ملى تهديد كرده است اگر دولت به خواسته هايش توجه نكند، دست به تظاهرات مى زند و حتى ممكن است انتخابات را تحريم كند. قانونى در سخنرانى هاى خود اعلام كرده است: مشكل آن است كه حامد كرزاى و هوادارانش خواستار پارلمانى ضعيف و شكاف در ميان نمايندگان هستند تا به اين ترتيب بتوانند منافع خود و گروههاى قوم پشتون را فراهم كنند. او در مصاحبه اى با «بى.بى.سى» اتهام تلاش خود براى تأمين منافع تاجيك ها را رد كرد و گفت: ما متعهد به منافع ملى و قانون اساسى خواهيم بود. حامد كرزاى رئيس جمهورى افغانستان چندى پيش از تشكيل جبهه تفاهم ملى به عنوان جناح رقيب دولت استقبال كرده و آن را نشانه حركت به سمت نهادينه شدن رقابت ها در قالب و با سمت و سوى سياسى و عبور كشور از مرحله تفنگ سالارى دانسته بود. اگر چه برخى ناظران، اين نوع اظهارات را سرپوشى براى تلاش جناح دولت به تحركات خود براى كسب اكثريت پارلمانى دانسته اند، اما واقع آن است كه انتخابات پارلمان از سمت و سوى يك رقابت جدى سياسى برخوردار است و به سبب تعدد كرسى هاى نمايندگى، جناح دولت حتماً منتقدين را در پارلمان مشاهده خواهد كرد. اين تكثر سياسى و عدم يكدستى كامل قدرت و وجود پارلمانى ناظر در افغانستان چندان هم به برخلاف ميل كشورهاى خارجى و همسايگان افغانستان نيست. در همين حال، با توجه به بهره برداريهايى كه جناح منتقد از مسائلى همچون ادامه نا امنى، وضعيت ضعيف معيشتى اقشار مردم و كند بودن روند بازسازى در مناطق مختلف كشور به عمل خواهد آورد و با توجه به جميع جهات مختصات كنونى صورتبندى سياسى در افغانستان، اكثر منابع صاحب نظر مثل مقامات دولتى، سياسيون و روشنفكران مستقل و حتى دفاتر ناظرسازمان ملل متحد به اين باور رسيده اند كه جناح مجاهدين، اكثريت كرسى هاى پارلمان را به دست مى آورد و پيروز انتخابات خواهد بود. ولى اينكه رفتار آنها در پارلمان تاچه حد در تقابل با دولت و روند سياسى جارى كنونى قرار گيرد، محل بحث  است. البته شمار زيادى از مردم افغان  در گفت وگو با خبرنگاران اظهار داشته اند به سابقه نمايندگانى كه بر خواهند گزيد، توجه خواهند كرد و آنهايى را كه در خونريزيهاى بى دليل ساليان قبل حاضر بوده اند، انتخاب نخواهند كرد. با احتساب آراى قوم اكثريت پشتون به نامزدهايى نزديكتر به دولت (البته منتقدين دولت در ميان پشتون ها هم وجود دارند) به نظر مى آيد نتوان در مرحله كنونى قضاوت دقيقى از تركيب پارلمان آينده داشت. اما به هر حال، منابع داخلى افغانستان پيش بينى مى كنند جناح اكثريت در پارلمان منتقدان دولت باشند. با اين وجود، معلوم نيست كه يونس قانونى حتماً بتواند رياست پارلمان را به دست آورد. جناح مجاهدين ريش سفيد تر از قانونى بسيار دارد و برخى از آنها در ميانه رقابت تند سياسى حاميان دولت و مجاهدين جوان و نو گرا قرار دارند. از اين رو بعيد نيست در صورت اكثريت يافتن مجاهدين در مجلس، تمايل جناح دولت براى رياست پارلمان به فردى چون «برهان الدين ربانى» رئيس جمهورى سابق افغانستان باشد؛ همان فردى كه كرزاى به قدرت رسيدن خود را در افغانستان علاوه بر همراهى آمريكا و ساير اعضاى جامعه جهانى و اقبال داخلى، مرهون انعطاف اوست. ربانى با وجود اختلاف نظرهايى با شمارى از حاميان كرزاى در انتخابات رياست جمهورى از جمله جهاديون پيشكسوتى بود كه همراه كرزاى باقى ماند و امروز، داماد او «احمدضيا مسعود»، برادر «شاه مسعود» فقيد معاون اول «كرزاى» است.
به هر حال، تركيب پارلمان افغانستان هرچه باشد و رياست آن به هر جناح كه برسد، مهمتر از همه، نفس تشكيل پارلمان و تكميل حلقه هاى يك روند سياسى است كه جامعه بين الملل و آن دسته از كشورهايى كه خواهان تشكيل نهادهاى دولتى، تسريع بازسازى و تأمين ثبات و امنيت در اين كشور هستند، در آن نقش داشته اند. ايران نيز از جمله اين كشورها محسوب مى شود كه به رغم اختلافات سياسى حاد با آمريكا، به اذعان مقامات دولت افغانستان وحتى آمريكا، تاكنون بيشتر در اين روند همكارى كرده است تا رقابت. دومين مشق بزرگ دموكراسى در سرزمين زيان ديده افغانستان را براى تثبيت بيشتر امور در اين كشور و منطقه،بايد به فال نيك گرفت و از بابت آن به مردم همسايه شرقى تبريك گفت.