Iran Newspaper - گزارش

فاطمه اميرى
يكpc (كامپيوتر شخصى) يك خط تلفن، يك كارت اينترنت، دستى كه روى «ماوس» قرار مى گيرد و انگشتانى كه روى دكمه هاى كى بورد فرود مى آيند، چند كلمه اى كه تايپ مى شود همراه با چشمهاى جست وجوگرى كه به مانيتور دوخته شده؛ اين تمام ابزار و مهارتهاى لازم براى ورود به دنياى جديد است. دنيايى كه مفهوم ديگرى براى آزاديهاى فردى پديد آورده است. نحوه تفكر انسان را تغيير داده و جهان را در عين وسعت چنان محدود كرده كه با انسان با ورود به دنياى اينترنت آن را در كف خود مى بيند و حس عجيبى از آزادى نصيبش مى شود. آزادى اين كه با چندساعت گشت و گذار دراينترنت به هر كجا كه مى خواهد برود. هر تجربه اى را لمس كند. بخواند، ببيند و با آدمها ارتباط برقرار كند.
آشنايى با اينترنت و ورود به دنياى آن، براى فريبا هنوز يك خاطره دلنشين و به يادماندنى است. فريبا مى گويد: «درست در ساعت ده دقيقه مانده به سه بعد از ظهر ۱۸مهرماه بود كه در طبقه دوم يك ساختمان قديمى در كوچه اى باريك درست در مركز تهران در دفتر يك انتشاراتى براى اولين بار دكمه «اينتر» كى بورد را فشار دادم. در آن زمان به دنبال شغل دلخواهم بود اما امروز من و لب تابم جزء جدانشدنى از هم شده ايم. هميشه وهمه جا با هم هستيم. روزى پنج - شش ساعت در اينترنت سر مى كنم و هر روز دنبال چيز تازه اى مى گردم.»
مهدى دانشجوى زمين شناسى است. او البته اولين بارى كه انگشت روى دكمه كى بورد گذاشته ووارد اينترنت شده است را به خاطر نمى آورد. اما احساسش را به ياد دارد: «هيجان زده بودم. مى خواستم زودتر وارد دنيايى كه تا آن موقع توصيف هاى عجيب و باورنكردنى درباره اش شنيده بودم بشوم. روزى سه - چهارساعت با اينترنت كار مى كنم. گاهى دنبال مقاله هاى جديد درباره رشته درسى ام. گاهى دنبال اطلاعاتى درباره يك كشور، فيلمهاى جديد و كمى هم سركشى به سايت هاى خبرى و وقتى كه خيلى حوصله نداشته باشم، هيچ كدام؛ فقط وبگردى.» مهدى در همان حال كه لبخند مى زند مى گويد: «شايد هم اين كار نوعى علافى مدرن باشد.»
كار بران ايرانى اينترنت محدودند، اما اين تعداد رو به افزايش است. آمار سال۸۴ از وجود هفت ميليون كار بر فعال اينترنت در كشور خبر مى دهد. طبق برآوردهاى صورت گرفته شمار كاربران اينترنت طى دو تا سه سال آينده به بيش از ۱۵ميليون خواهد رسيد. از طرفى به گزارش شركت مخابرات ايران ضريب نفوذ اينترنت در ايران (۷‎/۲۴درصد) از متوسط اين ضريب در آسيا (۶‎/۹درصد) بالاتر است.
از تفكيك جنسيتى كاربران اينترنت در كشور آمار دقيقى در دست نيست اما براساس آمارهاى موجود در اينترنت، تعداد زنان كاربر اينترنت در همه جاى دنيا و از جمله ايران در مقايسه با كاربران مرد كمتر است.
تحقيق صورت گرفته بر روى گروهى از دانشجويان دانشگاههاى دولتى تهران نشان مى دهد كه بعد از پايگاه اقتصادى - اجتماعى و موقعيت جغرافيايى «شكاف جنسيتى» عمده ترين شكاف در كاربرد اينترنت طى دهه۱۹۹۰ بوده است. بررسى جنسيت كاربران سه ISP (سرويس دهنده اينترنت) نيز نشانگر اين است كه تقريباً بيش از ۷۰درصد كاربران مرد هستند.
مزدك هاشمى پژوهشگر ارتباطات معتقد است: «بيش از آنكه ميزان استفاده از اينترنت را به نحوه تفكر زنانه و مردانه نسبت دهيم، بايد سهم عوامل اجتماعى و اقتصاى را در نظر بگيريم. عواملى نظير پايين بودن سطح سواد و آموزش زنان در مقايسه با مردان، وضعيت اقتصادى و درآمد خانواده ها كه تمايل بيشترى براى هزينه كردن در مورد فرزند پسرشان دارند وهنجارهاى فرهنگى و اجتماعى نواحى مختلف كشور كه گاه به عنوان عامل بازدارنده براى خروج زنان از نقش هاى سنتى عمل مى كنند. بويژه كه كامپيوتر و اينترنت مظاهرى از ورود به دنياى مدرن به شمار مى روند. از آنجايى كه جامعه ما هنوز افراد را به نقشهاى سنتى كه بر مبناى تقسيم بندى جنسيتى است، سوق مى دهد، مسؤوليت ها و نقش هاى زنانه مانع از دسترسى و استفاده زنان از كامپيوتر و اينترنت است.»
در حالى كه هنوز نسبت كاربران مرد نسبت به زنان چندبرابر است، اطلاعات غيررسمى والبته گفت وگوهاى شفاهى حاكى از افزايش علاقه مندى زنان در استفاده و دسترسى به اينترنت است. در واقع هر چه زنان بيشتر با ساز و كارها و امكانات اينترنت آشنا مى شوند؛ تمايلشان به بهره گيرى از آن بيشتر مى شود. در سالهاى اخير افزايش وبلاگ نويسى در ميان زنان نشانگر ميل روزافزون زنان در استفاده از اينترنت به عنوان زبانى گويا براى بيان دردها؛ نقطه نظرها و حرفهايشان است و نكته قابل توجه اين است كه اين گرايش در زنان فقط خاص كشور ما نيست. طبق آمار به دست آمده از سوى يك سايت سرويس دهنده وبلاگ چينى، ۶۰درصد از وبلاگ نويسان چينى را زنان تشكيل مى دهند. در عين حال ذكر شده كه پسرها به شدت مشغول بازيهاى شبكه اى كامپيوترى هستند.
دكتر فرنگيس مظاهرى مدرس علوم ارتباطات دانشگاه نكته ديگرى را هم در بالا بودن تعداد كاربران مرد در مقايسه با كاربران زن مؤثر مى داند و آن هم درصد پايين اشتغال زنان است: «در كشور ما درصد قابل توجهى از اداره ها، سازمانها ونهادهاى مختلف به اينترنت مجهز شده اند و با توجه به پايين بودن درصد اشتغال زنان حدود سه درصد از جمع شاغلان، بديهى است كه مردان به عنوان نيروى شاغل در اكثريت، فرصت و امكان بيشترى براى كار با اينترنت دارند و زنان به همين دليل كه درصد اشتغالشان پايين است، از امكانات كمترى براى دسترسى به كامپيوتر و اينترنت برخوردارند.»
فريبا مى گويد بيشتر دوستانش به دنبال محصولات جديد در اينترنت هستند. «البته من هم گاهى به سايت هاى لوازم آرايشى سر مى زنم اما دوستانم بيشتر وقتها به اين سايت ها سركشى مى كنند و در واقع سايت هاى مد لباس و آرايش بيشتر مورد توجه آنها است.»
مهدى هم درباره علايق دوستانش مى گويد كه در بيشتر آنها علاقه وافرى براى سركشى به سايت هاى ورزشى و تفريحى مانند فيلمها و بازيهاى جديد ديده است. به همان نسبت كه تعداد كاربران مرد و زن متفاوت است. در شيوه استفاده از اينترنت هم ميان زنان و مردان تفاوتهايى وجود دارد. بنا بر پژوهش انجام گرفته دختران دريافت و ارسال پست الكترونيكى، خريد كالا و سرگرمى را بيش از پسران ترجيح داده و در مقابل پسران از اينترنت به منظور جست وجوى اطلاعات و دريافت خبر استفاده مى كنند.
به اعتقاد مزدك هاشمى پژوهشگر اين موضوع تا حد زيادى به جامعه پذيرى دختران و پسران مربوط مى شود كه طبق آن زنان و دختران به نقش هاى جنسيتى خود سوق داده مى شوند.
او البته اهداف ورود به فضاهاى مجازى اينترنت را ايجاد ارتباطات، تحصيل، تفريح و سرگرمى، تسهيل امور، تجارت و كسب اطلاعات مى داند و مى گويد: «نمى توان به طور دقيق به تفكيك و درجه بندى علايق كاربران مرد و زن پرداخت. همان طور كه ممكن است يك كاربر دختر ۱۶-۱۷ساله به دنبال مد لباس مورد علاقه اش بود يك پسر هم بخواهد درباره زندگى خصوصى فوتباليست مورد علاقه اش اطلاعاتى به دست بياورد. در واقع نمى توان اين دو را ارزشگذارى كرد و به يكى نمره بالاتر و به ديگرى نمره پايين تر داد.»
شادى ۱۹ساله مى گويد: اولين آشنايى اش با اينترنت وقتى بود كه دنبال اطلاعاتى درباره هنرپيشه هاى زن مى گشت اما: «بعدها به جنبه هاى ديگر اينترنت نيز علاقه مند شدم.» در اينترنت نزديك به ۷۴ميليون سايت درباره زنان وجود دارد. صرفنظر از چيزى كمتر از يك سوم اين سايت ها كه پورنو هستند، اين رقم از حضور زنان يا مسائل آنها در اينترنت خبر مى دهد. مزدك هاشمى مى گويد: «مى توان كاربران زن را به چهار دسته تقسيم كرد. گروهى كه استفاده شان به چت كردن و در نهايت چك كردن ايميل شان محدود مى شود و در نهايت سركشى به چند سايت خريد و فروش لوازم مخصوص زنان. گروه دوم زنانى اندكه در اينترنت توليد محتوا مى كنند از طريق وبلاگ نويسى و گروه سوم زنانى كه در زمينه طراحى وب فعالند و بالاخره دسته چهارم زنانى كه از اينترنت به منظور تجارت استفاده كرده و حتى كارآفرينى مى كنند.»
تنوع بهره گيرى از اينترنت چه از لحاظ سنى و چه از نظر جنسيتى دامنه وسيعى را در بر مى گيرد و اين خود نشانگر نوعى پلوراليسم در دامنه فكرى انسانها است. ممكن است سرگرمى اولين محرك براى برخى از كاربران اينترنت باشد، اما در هر صورت اين كاربران به مرور درمى يابند كه به راحتى مى توان از اين دستاورد بشرى استفاده هاى علمى و فرهنگى بسيارى ببرند.
فريبا مى گويد هر چند، مدتى بعد از آن بعد ازظهرى كه براى اولين بار انگشتانش دكمه هاى كى بورد را لمس كرد، صاحب كار مناسبى شد، اما درست از همان روز دايره فكريش، دايره عقايد و خواسته هايش دچار تغييراتى شد كه مسير زندگى اش را عوض كرد. تغييرى از نوع ديجيتالى آن هم در دامنه دوعدد يك و صفر.